Nó chết vào thứ Tư, tao thi xong thứ Năm
He Died on Wednesday, I Finished My Exam on Thursday
Ông ngoại tao nằm viện ba tuần.
Ba tuần đó tao đang ôn thi cuối kỳ. Môn cơ sở dữ liệu. Tao ghét môn đó. Nhưng tao sợ rớt hơn.
Mỗi tối mẹ gọi, tao hỏi: "Ông sao rồi?" Mẹ nói: "Vẫn vậy." Tao nói: "Dạ." Rồi cúp máy. Rồi học tiếp.
Tao không biết "vẫn vậy" nghĩa là gì. Tao không hỏi thêm. Tao nghĩ ông sẽ khỏe lại. Ông lúc nào cũng khỏe. Hồi nhỏ tao ngồi trên vai ông đi chợ. Ông cao mét bảy mấy, vai rộng, bước dài. Tao nắm tóc ông, ông không la. Ông cười.
Cái người đó, làm sao mà chết được.
---
Thứ Hai tao ôn xong chương bốn.
Thứ Ba tao làm đề cương.
Thứ Tư, mẹ gọi lúc bốn giờ chiều. Tao đang ngồi trong thư viện. Máy rung. Tao thấy tên mẹ. Tao biết.
Tao không biết sao tao biết. Nhưng tao biết.
Tao nghe máy. Mẹ khóc. Tao ngồi im. Xung quanh người ta vẫn gõ laptop. Máy lạnh vẫn chạy. Cái đèn huỳnh quang trên đầu vẫn sáng.
Tao cúp máy.
Tao ngồi thêm mười lăm phút.
Rồi tao mở sách. Học tiếp.
---
Tao không về. Không phải vì tao không thương ông. Tao không biết giải thích sao. Tao chỉ nghĩ: ngày mai thi. Nếu rớt, phải học lại. Học lại thì tốn tiền. Mẹ đang khổ rồi, tao không muốn mẹ lo thêm.
Tao tự nói với mình như vậy. Lúc đó tao tin.
Bây giờ tao không chắc.
Có khi tao không về vì tao sợ. Sợ thấy ông nằm im. Sợ thấy mẹ khóc mà tao không biết làm gì. Sợ cái cảm giác đứng trong đám tang mà không biết để tay ở đâu.
Tao chưa bao giờ thấy người chết. Ông là người đầu tiên tao mất.
Tao không biết cách mất ai.
---
Thứ Năm tao thi. Ngồi trong phòng thi, tao làm bài bình thường. Câu một, câu hai, câu ba. Tay tao viết. Đầu tao chạy. Không nghĩ gì khác.
Ra khỏi phòng thi, nắng chiều vàng. Tao đứng ở hành lang, nhìn xuống sân trường. Mấy đứa đi qua, cười nói.
Tao bỗng thấy trời rộng quá.
Rộng kiểu không có chỗ bám.
Tao ngồi xuống bậc thang. Lúc đó mới khóc.
Không khóc vì ông mất. Khóc vì tao vừa thi xong mà ông không còn. Khóc vì tao đã chọn ngồi trong thư viện thay vì ngồi cạnh ông. Khóc vì tao mười chín tuổi mà tao nghĩ điểm số quan trọng hơn người đang hấp hối.
Khóc vì tao không biết mình là đứa như vậy.
---
Tao về nhà chiều thứ Sáu. Ông đã liệm rồi.
Nhà đông người. Mấy dì, mấy cậu, hàng xóm. Ai cũng mặc đồ trắng. Nhang khói mờ mờ. Tao bước vào, mẹ nhìn tao. Mẹ không nói gì. Mẹ ôm tao.
Tao đứng đó, tay buông.
Tao nhìn quan tài. Gỗ nâu. Đóng nắp rồi. Tao không thấy mặt ông.
Tao muốn thấy mặt ông. Nhưng tao không dám xin mở.
Tao sợ mình không chịu nổi. Hoặc tệ hơn, tao sợ mình chịu nổi.
---
Đám tang kéo dài hai ngày. Tao làm mọi thứ người ta bảo. Bưng nhang. Cúi đầu. Đứng xếp hàng. Đi theo xe.
Ra nghĩa trang, trời nắng gắt. Đất đỏ. Hố sâu. Người ta hạ quan tài xuống. Mẹ khóc. Mấy dì khóc.
Tao đứng nhìn.
Tao nghĩ: mình đang đứng đây, nhưng ông đã không còn. Cái khoảng cách giữa "còn" và "không còn" nó mỏng lắm. Mỏng hơn tao tưởng.
Hồi ông còn sống, tao nghĩ ông sẽ sống hoài. Không phải tao ngu. Tao biết người ta chết. Nhưng tao không tin nó xảy ra với ông. Với người tao quen. Với người tao thương.
Cái "biết" trong đầu khác với cái "thấy" trước mắt. Xa lắm.
---
Sau đám tang, tao về phòng trọ.
Mở laptop. Vào xem điểm. Được bảy rưỡi.
Bảy rưỡi.
Tao nhìn con số đó lâu lắm.
Nó không có nghĩa gì hết.
---
Mấy tháng sau, tao bắt đầu quên giọng ông.
Đó mới là thứ đau nhất. Không phải lúc ông mất. Mà là lúc tao nhận ra mình đang quên.
Tao cố nhớ. Ông hay nói: "Ăn cơm chưa con?" Nhưng tao không nhớ giọng ông nói câu đó như thế nào. Cao hay thấp. Nhanh hay chậm. Có cười không.
Tao lục điện thoại. Không có voice message nào. Không có video nào. Ông không xài điện thoại.
Tao chỉ còn mấy tấm hình Tết. Ông mặc áo sơ mi. Đứng trước nhà. Cười.
Tao nhìn hình mà không nghe được gì.
---
Bây giờ tao hai mươi hai.
Thỉnh thoảng đi ngang mấy ông già ngồi uống trà sáng, tao nhìn. Không vì gì. Chỉ nhìn.
Có lần thấy một ông dắt cháu đi học. Thằng nhỏ nắm tay ông, nhảy nhảy. Ông đi chậm, cười.
Tao đứng lại.
Tao không khóc. Nhưng có cái gì đó trong ngực, nặng.
Nó không bao giờ hết. Tao nghĩ vậy. Nó chỉ thay đổi hình dạng.
Lúc đầu nó là cái hố. Sau nó là cái bóng. Bây giờ nó là cái khoảng trống mà tao đã quen đi bên cạnh.
Tao không sợ nó nữa.
Nhưng thỉnh thoảng, đi ngang cái khoảng trống đó, tao vẫn liếc vào.
Mọi thứ phát sinh đều sẽ hoại diệt. Hãy tinh tấn để giải thoát.
All conditioned things are impermanent. Work out your own salvation with diligence.
— Kinh Đại Bát Niết Bàn (lời cuối của Đức Phật)
Diễn giải
Interpretation
Ông Phật nói: mọi thứ phát sinh đều sẽ hoại diệt. Nghe thì ai cũng gật. Ừ, biết rồi. Ai rồi cũng chết. Hoa rồi cũng tàn. Biết mà. Nhưng "biết" kiểu đó là biết bằng đầu. Biết như đọc sách, như nghe giảng, như thấy trên mạng. Nó nhẹ lắm. Nhẹ đến mức mày sống như thể không ai quanh mày sẽ mất. Rồi đến lúc nó xảy ra thật. Mày mới hiểu câu đó không phải triết học. Nó là cái quan tài gỗ nâu đóng nắp trước mặt mày. Nó là giọng nói mày không bao giờ nghe lại được. Hoại diệt không phải khái niệm. Nó là buổi chiều thứ Tư, bốn giờ, điện thoại rung. Câu "hãy tinh tấn" không phải lời động viên. Nó là lời nhắc: mày còn đây, thì sống cho đàng hoàng. Không phải vì mày giỏi. Mà vì mày còn có thể.
The Buddha said: all that arises will cease. Everyone nods when they hear that. Yeah, I know. Everyone dies. Flowers wilt. I know. But that kind of knowing is just in your head. Knowing like reading a book, hearing a lecture, scrolling through a feed. It's light. So light you live as if no one around you will ever disappear. Then it actually happens. And you realize that sentence isn't philosophy. It's a brown wooden coffin with the lid already closed in front of you. It's a voice you'll never hear again. Cessation isn't a concept. It's a Wednesday afternoon, four o'clock, phone buzzing. And "be diligent" isn't encouragement. It's a reminder: you're still here, so live properly. Not because you're capable. But because you still can.