Nó đăng ảnh Đà Lạt còn tao đang rửa bát
They Posted Dalat Photos While I Was Doing the Dishes
Tối thứ bảy.
Tao đứng rửa bát trong cái bếp thuê mười hai mét vuông ở quận Bình Thạnh. Nước nóng không có, xà phòng rẻ tiền làm tay khô nứt. Cái bồn rửa cũ, vòi nước nhỏ giọt kêu tí tách.
Điện thoại nằm trên bàn, màn hình sáng lên.
Tao lau tay vào quần, cầm lên.
Thằng Khoa đăng story. Đà Lạt. Sương mù, cà phê view đồi, cái áo len trắng. Caption ghi: "Cuối tuần mà không đi đâu thì phí."
Tao nhìn xuống cái chậu bát dơ.
Phí.
Lướt tiếp. Con Hà đăng ảnh gym. Body chuẩn, ánh sáng đẹp, cái gương lớn. Caption: "6 tháng kiên trì." Hai trăm like.
Tao nhìn xuống cái bụng. Sáu tháng qua tao kiên trì ăn mì gói buổi tối.
Lướt tiếp. Thằng Đức mới vào công ty nước ngoài. Đăng ảnh bàn làm việc có cái màn hình cong, cây xương rồng nhỏ, ly cà phê latte. "First day at the new office." Tiếng Anh.
Tao đang làm ở cửa hàng tiện lợi. Ca đêm. Lương bốn triệu rưỡi cộng phụ cấp.
Tao tắt điện thoại.
Rồi tao bật lại.
Rồi tao tắt.
Cái vòng đó lặp đi lặp lại suốt buổi tối.
---
Hồi cấp ba, tao với thằng Khoa ngồi cùng bàn. Nó học dở hơn tao. Thi đại học tao cao hơn nó hai điểm. Hồi đó tao nghĩ mình sẽ đi xa hơn nó.
Nhưng ba nó có tiền. Nó đi du học ngắn hạn, về có cái CV tiếng Anh, vào công ty lương mười mấy triệu.
Tao ở lại. Đậu đại học nhưng không đi vì không có tiền đóng học phí. Đi làm. Rồi đi làm tiếp. Rồi vẫn đi làm.
Tao không ghét thằng Khoa. Nó không làm gì sai. Nó chỉ sống đời nó.
Nhưng mỗi lần thấy story của nó, tao thấy đời mình bị ai cầm lên đặt cạnh rồi hỏi: "Mày thấy chưa?"
Chẳng ai hỏi câu đó cả. Tao tự hỏi mình.
---
Cuối tháng, tao lãnh lương. Trả tiền trọ, tiền điện nước, tiền ăn. Còn bảy trăm ngàn.
Bảy trăm ngàn.
Tao đứng ở cây ATM, nhìn con số trên màn hình. Phía sau có người chờ. Tao rút ba trăm, bỏ vào ví.
Đi bộ về. Ngang qua quán cà phê có mấy đứa cùng tuổi ngồi. Laptop mở, tai nghe AirPods, gọi matcha latte. Tao nhìn vào. Rồi nhìn đi.
Về phòng trọ, tao pha ly cà phê gói. Ngồi trên cái giường đơn, lưng tựa tường.
Mở điện thoại. Lại lướt.
Thằng Minh đăng ảnh mua xe. Con Trang khoe đồng hồ mới. Thằng nào đó tao không quen lắm đăng ảnh đi Nhật.
Tao ngồi đó. Cà phê gói đắng.
Tao tự hỏi: mình thiếu cái gì?
Tiền? Ừ, thiếu.
Nhưng không phải chỉ tiền. Cái thiếu nó ở chỗ khác. Nó ở cái cảm giác mỗi lần nhìn đời người khác rồi quay lại nhìn đời mình, thấy đời mình nhạt.
Không phải đời mình nhạt thật. Mà là tao đang nhìn đời mình bằng mắt của người khác.
---
Có bữa tao đi làm ca đêm. Ba giờ sáng, cửa hàng vắng. Có ông xe ôm ghé vào mua chai nước.
Ông tầm năm mươi mấy. Mặt khắc khổ, áo cũ, dép tổ ong.
Ông trả tiền, rồi đứng uống nước ngay tại quầy. Uống xong, ông nhìn tao cười.
"Mày làm ca đêm hả? Cực không?"
"Cũng được chú."
"Ừ, quen rồi thì được."
Ông đi ra. Leo lên cái xe máy cũ. Chạy đi.
Tao nhìn theo. Ông đó chắc không có Instagram. Không biết thằng Khoa là ai. Không biết Đà Lạt có quán cà phê view đồi nào.
Nhưng ông uống chai nước xong, ông cười.
Tao lướt điện thoại cả đêm, tao không cười lần nào.
---
Tao không bỏ mạng xã hội. Tao vẫn lướt. Vẫn thấy. Vẫn so sánh.
Nhưng có đêm đó, ba giờ sáng, cửa hàng vắng, tao nhớ ông xe ôm.
Ổng không có gì để khoe. Nhưng ổng cũng không có gì để so.
Tao thì có cả hai. Không có gì để khoe. Nhưng có cả một cái điện thoại đầy người để so.
Tao không biết cái nào mệt hơn. Nghèo, hay nghèo mà biết người khác giàu.
Có khi cái điện thoại này nặng hơn cái bồn rửa bát.
不自見故明，不自是故彰
Bất tự hiện cố minh, bất tự thị cố chương
Không tự phô trương nên sáng, không tự cho mình đúng nên rõ ràng.
Not displaying himself, he shines; not asserting himself, he is distinguished.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 22
Diễn giải
Interpretation
Ông Lão nói cái này hai ngàn mấy trăm năm trước. Không tự phô trương thì sáng. Không tự cho mình đúng thì rõ. Nghe cao siêu nhưng nôm na là vầy: mày không cần chứng minh gì với ai hết. Thằng Khoa đăng ảnh Đà Lạt. Nó phô trương không? Có khi không. Có khi nó chỉ đăng cho vui. Nhưng tao nhìn vào rồi tự thấy mình tối. Không phải vì nó sáng. Mà vì tao đang cố đo độ sáng của mình bằng đời người khác. Ông xe ôm không phô trương. Cũng không cần ai công nhận. Ổng uống chai nước, cười, rồi đi. Cái sáng của ổng không cần đèn flash, không cần filter. Còn tao, tao ngồi trong cửa hàng tiện lợi lúc ba giờ sáng, lướt điện thoại, tự tắt cái sáng của mình đi mà không biết. Không phải đời tao tối. Tao chỉ đang nhìn đời mình qua cái màn hình của người khác.
The old man said this over two thousand years ago. Don't flaunt yourself and you'll shine. Don't insist you're right and you'll see clearly. Sounds lofty but here's the plain version: you don't need to prove anything to anyone. Khoa posted Dalat photos. Was he showing off? Maybe not. Maybe he just posted for fun. But I looked at it and felt dim. Not because he was bright. Because I was measuring my own brightness against someone else's life. The motorbike driver didn't flaunt anything. Didn't need anyone's approval. He drank his water, smiled, and left. His light didn't need a flash or a filter. And me, I sat in a convenience store at three in the morning, scrolling my phone, dimming my own light without knowing it. My life isn't dark. I was just looking at it through someone else's screen.