Ông hàng xóm của tôi chết không có ai bên cạnh
My Neighbor Died Alone
Ông Tám sống một mình trong căn nhà ba tầng cuối hẻm.
Căn nhà xây từ hồi ông còn làm ăn được. Gạch ốp tường nhập từ Ý, cầu thang gỗ teak, cửa sổ kính cường lực. Hồi đó cả xóm đi ngang đều ngước nhìn.
Tôi dọn đến xóm này năm tôi năm mươi ba tuổi. Ông Tám lúc đó đã ngoài bảy mươi. Ông hay ngồi trước hiên buổi sáng, uống cà phê một mình, nhìn ra đường.
Tôi hỏi thăm mấy nhà xung quanh. Họ nói ông có hai đứa con. Một đứa ở Mỹ, một đứa ở Sài Gòn. Cả hai đều giỏi, đều có nhà riêng, đều không về.
Tôi không hỏi thêm.
Mấy tháng đầu tôi hay thấy ông. Sáng ngồi hiên. Chiều đi bộ quanh xóm. Tối đèn nhà ông tắt sớm. Không có tiếng người, không có tiếng tivi, không có gì.
Một lần tôi đi làm về muộn, ngang qua nhà ông thấy ông đang loay hoay với cái bóng đèn ngoài cổng. Tôi dừng lại hỏi có cần giúp không. Ông nhìn tôi một lúc rồi nói thôi được, để ông tự làm.
Giọng ông không lạnh. Chỉ là đã quen làm một mình quá rồi.
Tôi về nhà, ăn cơm với vợ, nghe con kể chuyện trường lớp. Tôi không nghĩ thêm gì về ông Tám.
Rồi một buổi sáng, cả xóm xôn xao.
Người ta phát hiện ông nằm trong nhà đã hai ngày. Tim. Đi trong đêm, một mình. Khi họ phá cửa vào thì ông đã nằm dưới sàn bếp, tay vẫn còn cầm cái ly.
Đứa con ở Sài Gòn về trong ngày. Đứa ở Mỹ không về kịp đám tang.
Tôi đứng nhìn người ta khiêng ông ra. Căn nhà ba tầng gạch Ý cửa kính cường lực đứng im. Không khóc được. Không biết phải nghĩ gì.
Mấy tuần sau đám tang, tôi nghe nói hai đứa con đang tranh nhau căn nhà.
Tôi không ngạc nhiên. Chỉ mệt.
Tôi nhớ hồi trẻ, tôi cũng chạy. Chạy kiếm tiền, chạy mua nhà, chạy cho con học trường tốt. Có những tháng tôi về đến nhà là chín mười giờ tối, con đã ngủ, vợ ngồi một mình. Tôi tắm rồi lên giường, sáng hôm sau lại đi.
Tôi nghĩ tôi đang làm đúng. Tôi nghĩ tiền là thứ giữ gia đình lại với nhau.
Nhìn ông Tám, tôi không chắc nữa.
Ông có tiền. Có nhà. Có con cái học hành đến nơi đến chốn. Nhưng ông chết dưới sàn bếp, tay cầm cái ly, không có ai bên cạnh.
Tôi không biết ông Tám đã sống như thế nào hồi còn trẻ. Không biết ông có vắng nhà nhiều không, có bỏ lỡ nhiều thứ không, có từng nghĩ mình đang làm đúng không.
Nhưng tôi nhìn kết quả.
Và tôi nhìn lại mình.
Tôi năm mươi tám tuổi. Con tôi đang ở xa. Vợ tôi vẫn còn đây. Buổi tối chúng tôi vẫn ngồi ăn cơm cùng nhau, dù chỉ có hai người.
Tôi không giàu như ông Tám. Nhà tôi không có gạch Ý. Nhưng tối qua vợ tôi ngồi cạnh tôi xem tivi, bà ấy cười một cái gì đó trên màn hình, rồi quay sang kể cho tôi nghe.
Tôi không biết cái đó đáng bao nhiêu tiền.
Chỉ biết là tôi có.
禍莫大於不知足，咎莫大於欲得
Hoạ mạc đại ư bất tri túc, cữu mạc đại ư dục đắc
Họa không gì lớn bằng không biết đủ, lỗi không gì lớn bằng muốn được.
No calamity is greater than not knowing contentment; no fault is greater than desire for gain.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 46
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói họa không gì lớn bằng không biết đủ. Ông Tám có đủ không? Nhìn từ ngoài thì có. Nhà to, con giỏi, tiền để dành. Nhưng ông chết dưới sàn bếp một mình, hai ngày không ai hay. Cái không biết đủ của ông không phải là không đủ tiền. Có thể là không đủ thời gian ngồi lại với người thân. Không đủ những bữa cơm. Không đủ những lần quay sang hỏi vợ hôm nay thế nào. Họa lớn nhất không phải nghèo. Là khi mọi thứ đã đủ mà mình vẫn không nhận ra.
Laozi said there is no greater disaster than not knowing when enough is enough. Did Mr. Tam have enough? From the outside, it seemed so. A big house, successful children, savings set aside. But he died on a kitchen floor alone, undiscovered for two days. His not-knowing-enough wasn't about money. Maybe it was not enough time sitting with the people who mattered. Not enough shared meals. Not enough moments of turning to ask his wife how her day was. The greatest disaster isn't poverty. It's when everything is already enough, and you never noticed.