Ông hàng xóm tưới cây lúc sáu giờ sáng suốt hai mươi năm
The Neighbor Who Watered His Plants at Six Every Morning for Twenty Years
Ông Tám sống một mình từ khi vợ mất.
Căn nhà ba gian, sân trước trồng mấy chậu bông giấy, một cây nhãn, mấy bụi sả. Không có gì đặc biệt. Nhưng sáng nào cũng vậy, đúng sáu giờ, ông ra tưới cây.
Tôi dọn về xóm này năm tôi bốn mươi tám. Hồi đó tôi vừa qua một đợt khủng hoảng. Công ty tôi gầy dựng mười lăm năm bị đối tác lật. Tòa xử thua. Tôi mất gần hết. Vợ tôi không bỏ, nhưng cái cách bà ấy nhìn tôi thì khác đi rồi. Không phải khinh. Mà mệt. Cái mệt của người đã tin quá lâu rồi hết sức tin thêm.
Tôi dọn về xóm nhỏ, thuê căn nhà cấp bốn, nghĩ là tạm. Ở rồi thành mười hai năm.
Sáng đầu tiên, tôi thức dậy lúc năm rưỡi vì chưa quen tiếng gà. Ngồi ngoài hiên uống nước, thấy ông Tám bên kia đường đang kéo ống nước ra sân. Ông tưới chậm lắm. Từng gốc, từng gốc. Không vội. Như không có chuyện gì trên đời cần phải gấp.
Tôi gật đầu chào. Ông gật lại. Không nói gì.
Mấy tháng đầu, tôi còn bận chạy vòng vòng. Kiện tụng. Gọi điện. Nhờ người quen. Cố gỡ lại cái gì đó. Mỗi tối về, tôi ngồi ngoài hiên, nhìn sang nhà ông Tám tối đèn từ tám giờ. Ông ngủ sớm. Tôi thì không ngủ được.
Có bữa tôi qua hỏi mượn cái kìm. Ông đưa, rồi hỏi một câu: "Chú uống trà không?"
Tôi ngồi uống trà với ông lần đầu. Trà rẻ, loại bán ngoài chợ. Ông rót ra hai cái ly thủy tinh cũ, không phải chén trà gì cho đẹp. Ngồi ngoài sân, nghe tiếng xe máy chạy ngoài đường.
Ông không hỏi tôi làm gì, từ đâu tới, sao lại dọn về đây. Không hỏi gì hết. Chỉ ngồi uống.
Tôi thì quen kiểu gặp ai cũng phải nói chuyện. Phải giới thiệu. Phải cho người ta biết mình là ai. Ngồi với ông Tám, tôi không biết nói gì. Lần đầu tiên trong đời, tôi ngồi im mà không thấy ngại.
Rồi thành quen. Tuần vài lần, tôi qua uống trà. Ông kể chuyện cây nhãn năm nay ít trái. Kể con mèo hàng xóm hay qua ăn vụng cơm. Kể hồi trẻ ông đi lính, về thì vợ đã chờ sẵn ngoài cổng, tay cầm nón lá che nắng.
Ông kể như kể chuyện người khác. Không buồn, không vui. Chỉ kể.
Có lần tôi hỏi: "Ông sống một mình, ông không buồn hả?"
Ông nhìn tôi, cười: "Buồn chứ. Nhưng buồn thì cũng phải tưới cây."
Câu đó tôi nhớ đến bây giờ.
Năm năm sau, tôi bắt đầu ổn lại. Không phải vì kiếm được nhiều tiền hay thắng kiện. Mà vì tôi bớt cần thắng. Tôi nhận việc nhỏ, sửa điện sửa nước cho mấy nhà trong xóm. Tiền không nhiều, nhưng đủ. Vợ tôi dọn về ở cùng. Bà ấy trồng thêm mấy chậu ớt ngoài hiên.
Ông Tám vẫn tưới cây mỗi sáng. Tôi cũng bắt đầu dậy lúc sáu giờ. Không phải vì siêng. Mà vì ngủ sớm thì dậy sớm, đơn giản vậy thôi.
Hai ông hàng xóm, mỗi sáng đứng hai bên đường, mỗi người tưới cây nhà mình. Thỉnh thoảng nhìn sang gật đầu. Không cần nói gì.
Tôi để ý ông Tám không bao giờ tranh cãi với ai. Hội họp tổ dân phố, người ta cãi nhau chuyện rác, chuyện đậu xe, ông ngồi nghe. Ai hỏi ý kiến, ông nói: "Bà con thấy sao thì vậy." Rồi thôi.
Có người nói ông hiền quá, bị ăn hiếp. Tôi hồi trước cũng nghĩ vậy. Hồi trước tôi nghĩ phải mạnh, phải cứng, phải đấu cho ra lẽ. Tôi đấu mười lăm năm. Kết quả là ngồi đây, thuê nhà cấp bốn, uống trà rẻ.
Ông Tám thì ở nhà mình, sân mình, cây mình. Không nợ ai, không giận ai.
Năm ngoái ông bệnh. Nằm viện hai tuần. Tôi qua tưới cây giùm. Sáng nào cũng sáu giờ, kéo ống nước ra sân, tưới từng gốc, từng gốc. Lúc đó tôi mới hiểu vì sao ông làm chuyện này hai mươi năm không chán.
Vì nó không phải chuyện tưới cây.
Nó là cách ông nói với ngày mới: tôi vẫn ở đây. Tôi vẫn sống. Vậy là đủ.
Ông Tám ra viện, về nhà, sáng hôm sau lại ra tưới cây. Tôi đứng bên này nhìn sang, thấy ông chậm hơn trước. Tay hơi run. Nhưng vẫn tưới.
Tôi sáu mươi tuổi rồi. Nhìn lại, những người tôi từng ngưỡng mộ, những người mạnh mẽ, quyết đoán, cứng rắn, phần lớn đều gãy ở đâu đó. Gãy trong hôn nhân. Gãy trong sức khỏe. Gãy trong chính cái cứng của mình.
Ông Tám thì không gãy. Không phải vì ông mạnh. Mà vì ông không cứng.
Nước chảy qua kẽ đá. Không phá đá. Nhưng đá thì mòn.
Sáng nay tôi dậy lúc sáu giờ. Ra hiên. Nhìn sang. Ông Tám đang tưới cây.
Tôi cũng tưới cây.
Không ai nói gì.
天下莫柔弱於水，而攻堅強者莫之能勝
Thiên hạ mạc nhu nhược ư thủy, nhi công kiên cường giả mạc chi năng thắng
Trong thiên hạ không gì mềm yếu bằng nước, nhưng để công phá cứng rắn thì không gì thắng nổi nước.
Nothing in the world is softer than water, yet nothing is better at overcoming the hard and strong.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 78
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói nước mềm nhất thiên hạ mà thắng được cứng nhất thiên hạ. Nghe thì như triết lý cao siêu. Nhưng nhìn ông Tám thì thấy rõ. Ông không tranh. Không cãi. Không cố chứng minh mình đúng. Ông chỉ sống. Tưới cây, uống trà, ngủ sớm. Ngày nào cũng vậy. Hai mươi năm. Tôi thì mười lăm năm đấu đá, cứng đầu cứng cổ, kết quả là gãy. Gãy rồi mới chịu mềm. Ông Tám thì mềm từ đầu. Không phải vì yếu. Mà vì ông hiểu cái mà tôi phải mất mười lăm năm mới hiểu: đời không cần mình thắng. Đời chỉ cần mình còn ở đây. Nước không phá đá. Nước cứ chảy. Đá tự mòn. Ông Tám cứ tưới cây. Đời tự qua.
Lao Tzu said nothing in the world is softer than water, yet nothing is better at overcoming the hard. Sounds like lofty philosophy. But watch old Tam and you see it clearly. He didn't compete. Didn't argue. Didn't try to prove himself right. He just lived. Watered plants, drank tea, slept early. Same thing every day. Twenty years. I spent fifteen years fighting, being stubborn, being hard. The result was breaking. I only softened after I broke. Tam was soft from the start. Not because he was weak. Because he understood what took me fifteen years to learn: life doesn't need you to win. Life just needs you to still be here. Water doesn't destroy stone. Water just flows. Stone wears down on its own. Tam just waters his plants. Life passes on its own.