Ông Sáu mặc đồ bộ ra chợ
Mr. Sau Wore Pajamas to the Market
Ông Sáu sáu mươi bảy tuổi. Ở trong hẻm nhỏ, cuối con đường đất, gần cái miếu cũ không ai thờ.
Mỗi sáng ông ra chợ. Đồ bộ màu xám. Dép tổ ong. Cái túi nhựa xách rau.
Bà bán cá gọi ông là "ông già hẻm trong". Thằng nhỏ bán vé số gọi ông là "ông Sáu". Không ai gọi ông bằng tên thật.
Ở chợ, ông Sáu là người vô danh. Mua mớ rau, nửa ký cá, vài trái chanh. Trả tiền, cười, đi về.
Không ai biết ông từng dạy đại học. Không ai biết ông từng có cái tên mà sinh viên nhắc hoài. Không ai biết, vì ông không nói.
---
Hồi năm mươi tuổi, ông Sáu nghỉ dạy.
Không phải bệnh. Không phải bị ép. Ông tự nghỉ.
Đồng nghiệp hỏi: "Anh còn sức mà, sao nghỉ?" Ông cười: "Sức thì còn. Nhưng hết muốn."
Câu đó làm nhiều người khó chịu. Vì người ta quen nghĩ phải có lý do lớn. Bệnh. Mâu thuẫn. Chính trị nội bộ. Chứ "hết muốn" thì nghe như đùa.
Ông dọn khỏi căn hộ gần trường. Bán xe. Bán bớt sách. Giữ lại vài trăm cuốn. Về cái hẻm này, thuê phòng trọ.
Bạn bè gọi điện: "Sáu ơi, mày bị gì?" Ông nói: "Không bị gì. Tao chỉ muốn sống khác."
Rồi từ từ, người ta thôi gọi.
---
Năm đầu tiên, ông thấy lạ.
Lạ vì buổi sáng không có lịch. Lạ vì không ai gọi ông là "thầy". Lạ vì đi chợ mà không gặp ai quen.
Ở trường, ông là người được mời phát biểu. Ở hẻm, ông là ông già mua rau.
Ở trường, ông nói một câu, cả phòng im lặng lắng nghe. Ở hẻm, ông nói một câu, bà bán cá hỏi lại: "Ông nói gì?"
Cái khoảng cách đó, lúc đầu, nó nhói.
Ông tự hỏi: mình có đang tự đày mình không? Mình bỏ đi cái gì mà bây giờ thấy trống?
Rồi ông nhận ra. Cái trống đó không phải vì mất chức danh. Cái trống đó là vì bao nhiêu năm, ông quen được nhìn. Bây giờ không ai nhìn nữa, ông mới thấy mình chưa bao giờ tự nhìn mình.
---
Năm thứ hai, ông bắt đầu quen.
Quen dậy sớm nấu cơm một mình. Quen ngồi đọc sách tới trưa mà không ai hỏi đọc gì. Quen đi bộ ra đầu hẻm, ngồi coi mấy đứa nhỏ chơi.
Có bữa bà chủ trọ hỏi: "Ông Sáu hồi trước làm gì?" Ông nói: "Làm thầy giáo." Bà gật: "Vậy hả. Coi hiền thiệt."
Hết. Bà không hỏi thêm. Không hỏi trường nào, dạy gì, lương bao nhiêu. Với bà, "thầy giáo" cũng như "thợ hồ" hay "chạy xe ôm". Một nghề. Hết.
Ông ngồi cười một mình.
Bao nhiêu năm ông nghĩ cái danh đó là mình. Hóa ra nó chỉ là cái áo. Cởi ra rồi, bên trong vẫn còn một người. Người đó mặc đồ bộ, đi dép tổ ong, xách túi nhựa ra chợ.
---
Bây giờ ông Sáu sáu mươi bảy.
Mười bảy năm ở hẻm.
Ông biết tên mấy con mèo trong xóm. Ông biết bà Tư bán xôi hay để dành phần ông cái bánh ít. Ông biết thằng Tí nhà đầu hẻm thi rớt đại học mà không dám nói ba má.
Ông không dạy thằng Tí. Không khuyên. Không phân tích. Chỉ kêu nó qua, cho nó ly nước, ngồi im. Thằng nhỏ tự kể. Ông tự nghe.
Có bữa thằng Tí hỏi: "Ông Sáu, ông có buồn không? Ở một mình hoài."
Ông nghĩ một lúc.
"Buồn thì có. Nhưng mà không cô đơn."
Thằng nhỏ không hiểu. Ông cũng không giải thích.
---
Mấy tháng trước, có thằng cựu sinh viên tìm tới.
Nó bây giờ làm lớn. Đi xe hơi. Đậu trước hẻm mà không vô nổi vì hẻm hẹp.
Nó vô, thấy phòng trọ ông Sáu, mắt nó đỏ.
"Thầy ơi, sao thầy sống vầy?"
Ông rót trà. Trà rẻ, loại bán ở chợ.
"Sống vầy là sống sao?"
"Dạ... thầy xứng đáng hơn vầy."
Ông cười. Cái cười nhẹ, không buồn, không vui.
"Xứng đáng là cái gì, con?"
Thằng đó ngồi im. Uống trà. Rồi khóc.
Ông không biết nó khóc vì thương ông hay vì nhìn ông mà thấy sợ. Sợ rằng một ngày nào đó, mọi thứ nó đang chạy theo cũng sẽ cởi ra được. Và bên dưới, không biết còn gì.
---
Ông Sáu không giảng đạo. Không viết sách. Không lên mạng chia sẻ triết lý sống.
Ổng mặc đồ bộ ra chợ. Mua rau. Mua cá. Về nấu cơm.
Bà bán cá vẫn gọi: "Ông già hẻm trong ơi, cá bông lau tươi nè."
Ổng cười. Cầm cá. Trả tiền. Đi về.
Không ai biết bên trong cái đồ bộ xám đó là gì. Mà cũng không cần ai biết.
是以聖人被褐懷玉
Thị dĩ thánh nhân bị hạt hoài ngọc
Vì vậy thánh nhân mặc áo vải thô mà ôm ngọc trong lòng.
Thus the sage wears coarse cloth but carries jade within.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 70
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói thánh nhân mặc áo vải thô mà trong bụng ôm ngọc. Nghe cao siêu. Nhưng thiệt ra nó giản dị lắm. Ông Sáu không phải thánh nhân. Ông chỉ là ông già mua rau ngoài chợ. Nhưng ông hiểu một chuyện mà nhiều người chạy cả đời chưa hiểu: cái mình thật sự có, không cần ai thấy. Bao nhiêu năm ông mặc áo vest, đứng trên bục giảng, được gọi là thầy. Cái áo đó đẹp. Nhưng nó không phải ông. Bây giờ ông mặc đồ bộ. Đi dép tổ ong. Bà bán cá không biết ông là ai. Thằng nhỏ bán vé số cũng không biết. Nhưng ông biết. Và chừng đó đủ rồi. Mấy người cả đời sợ bị quên, sợ bị coi thường, sợ không ai nhớ tên mình. Ông Sáu cũng từng sợ. Nhưng ông đã cởi cái áo đó ra, đi qua cái sợ đó, rồi thấy bên trong vẫn còn nguyên một người. Ngọc không cần ai biết nó là ngọc. Nó cứ nằm đó. Im.
Laozi said the sage wears rough cloth but carries jade within. Sounds lofty. But it's actually simple. Mr. Sau isn't a sage. He's just an old man buying vegetables at the market. But he understands something many people spend their whole lives running without understanding: what you truly have doesn't need to be seen. For years he wore dress shirts, stood at the lectern, was called professor. That coat was nice. But it wasn't him. Now he wears pajamas. Rubber sandals. The fish lady doesn't know who he is. The lottery ticket boy doesn't know either. But he knows. And that's enough. So many people spend their lives afraid of being forgotten, afraid of being looked down on, afraid no one will remember their name. Mr. Sau was afraid too, once. But he took that coat off, walked through that fear, and found that underneath, there was still a whole person. Jade doesn't need anyone to know it's jade. It just sits there. Silent.