Sáng nào tôi cũng pha trà rồi ngồi không
Every Morning I Make Tea and Sit Still
Sáng nào tôi cũng dậy lúc năm giờ.
Không cần đồng hồ báo thức. Cái thân nó quen rồi. Mấy chục năm đi làm, giờ nghỉ hưu ba năm mà vẫn dậy đúng giờ đó. Như cái máy ai quên tắt.
Tôi xuống bếp. Đun nước. Lấy bình trà ra.
Bình trà này con gái mua cho tôi hồi nó đi Nhật về. Nó nói ba ơi bình này của người Nhật, họ uống trà kiểu khác, chậm lắm, có cả nghi lễ. Tôi cười, nói ba uống trà kiểu Việt Nam, không cần nghi lễ gì đâu con.
Nhưng mà tôi giữ cái bình. Dùng mỗi ngày.
Nước sôi. Tôi rót vào bình. Đợi.
Cái đợi này hồi xưa tôi không có. Hồi còn đi làm, trà là thứ tôi uống cho tỉnh. Rót ra, tu một hơi, rồi chạy. Chạy ra xe, chạy đến cơ quan, chạy họp, chạy về. Trà chỉ là nhiên liệu.
Bây giờ tôi đợi nước ngấm. Nhìn lá trà nở ra trong bình. Chuyện này có gì đâu mà kể. Nhưng mà tôi thấy lạ. Mấy chục năm uống trà, bây giờ mới nhìn lá trà nở.
Vợ tôi còn ngủ. Bà ấy dậy trễ hơn, khoảng sáu giờ. Tôi có một tiếng ngồi một mình.
Một tiếng đó, hồi xưa tôi sẽ thấy phí. Một tiếng không làm gì là một tiếng lãng phí. Tôi từng nghĩ vậy. Cả đời tôi nghĩ vậy.
Tôi làm kế toán cho một công ty xây dựng ba mươi hai năm. Ba mươi hai năm ngồi trước con số. Cộng trừ nhân chia. Đối chiếu. Kiểm tra. Ký tên. Mỗi ngày giống nhau. Nhưng mỗi ngày tôi đều thấy mình bận.
Bận thiệt hay bận vì sợ rảnh, bây giờ tôi không chắc.
Con trai tôi ở Sài Gòn. Con gái ở Đà Nẵng. Tôi với bà ấy ở Huế. Nhà vắng. Mấy đứa gọi điện tuần một lần, có khi hai tuần. Tôi không trách. Hồi tôi bằng tuổi nó, tôi cũng vậy. Bận quá thì quên.
Sáng nào tôi cũng pha trà rồi ngồi.
Ngồi ở cái ghế gỗ ngoài hiên. Nhìn ra con hẻm. Hẻm nhỏ, có mấy nhà. Bà Tám bán xôi đầu hẻm, sáng nào cũng dọn hàng từ bốn giờ rưỡi. Ông Sáu đối diện hay dắt con chó đi dạo. Con chó già rồi, đi chậm, ông cũng già, cũng đi chậm. Hai cái bóng chậm rãi đi qua đi lại.
Tôi nhìn. Không nghĩ gì.
Đó là chuyện lạ nhất. Không nghĩ gì.
Hồi xưa, ngồi không là đầu óc chạy. Nghĩ công việc. Nghĩ tiền. Nghĩ con cái học hành. Nghĩ tháng này đóng tiền gì. Nghĩ năm sau sửa nhà chỗ nào. Lúc nào cũng có cái gì để nghĩ.
Bây giờ, con lớn rồi. Nhà sửa xong rồi. Tiền hưu đủ sống. Không dư, nhưng đủ.
Và tôi ngồi.
Có buổi sáng tôi ngồi nhìn con kiến bò trên thành ghế. Nó bò từ đầu này qua đầu kia. Gặp vết nứt thì đi vòng. Tôi nhìn nó bò hết cái thành ghế. Mất chắc hai phút. Hai phút nhìn con kiến.
Hồi xưa ai nói tôi sẽ ngồi nhìn kiến bò, tôi cười. Rảnh quá mà.
Nhưng mà bây giờ tôi hiểu. Không phải rảnh. Là cuối cùng tôi có mặt ở đây.
Mấy chục năm, tôi ở trong cơ quan mà đầu nghĩ chuyện nhà. Ở nhà mà đầu nghĩ chuyện cơ quan. Đi chơi với vợ con mà đầu nghĩ chuyện công trình. Tôi có mặt ở khắp nơi mà không có mặt ở đâu hết.
Bây giờ tôi ngồi đây. Uống trà. Nhìn hẻm. Nghe bà Tám gọi khách. Nghe con chó ông Sáu sủa yếu ớt.
Tôi ở đây.
Vợ tôi có lần xuống bếp sớm, thấy tôi ngồi ngoài hiên. Bà hỏi, ông ngồi làm gì vậy. Tôi nói, ngồi uống trà. Bà nói, uống trà mà ngồi cả tiếng? Tôi cười, nói ừ.
Bà lắc đầu đi vô. Nhưng mà tuần sau, bà cũng ra ngồi. Không nói gì. Hai người già ngồi ngoài hiên, mỗi người một ly trà.
Im lặng mà không trống.
Con gái gọi điện, hỏi ba mẹ có khỏe không. Tôi nói khỏe. Nó hỏi ba có đi đâu chơi không. Tôi nói không, sáng ba uống trà, chiều ba đi bộ, tối ba đọc sách. Nó im một lúc rồi nói, ba ơi ba sống vậy có buồn không.
Tôi nghĩ một lúc.
Không buồn. Mà cũng không vui theo kiểu hồi xưa. Hồi xưa vui là phải có gì đó. Được tăng lương, vui. Con đậu đại học, vui. Mua được cái nhà, vui. Vui phải có lý do.
Bây giờ tôi ngồi uống trà. Nhìn trời sáng dần. Không có lý do gì. Mà thấy được.
Thấy được. Tôi không biết gọi là gì. Không phải hạnh phúc, từ đó to quá. Không phải bình an, nghe như sách. Chỉ là thấy được.
Như kiểu, à, mình đang sống đây.
Ba mươi hai năm đi làm, tôi chưa bao giờ nghĩ câu đó. Mình đang sống đây. Nghe thừa. Ai chẳng biết mình đang sống.
Nhưng mà biết với thấy là hai chuyện khác nhau.
Sáng nay tôi cũng dậy lúc năm giờ. Đun nước. Lấy bình trà con gái mua. Rót nước. Đợi lá trà nở.
Rồi ra hiên ngồi.
Bà Tám dọn hàng. Ông Sáu dắt chó. Trời Huế hơi lạnh, hơi mờ sương.
Tôi uống một ngụm.
Không có gì đặc biệt. Mà cũng không cần.
Uống trà, rửa bát, thở — đó là thiền.
Drinking tea, washing dishes, breathing — that is meditation.
— Thích Nhất Hạnh, The Miracle of Mindfulness
Diễn giải
Interpretation
Ông thầy Thích Nhất Hạnh nói, uống trà, rửa bát, thở, đó là thiền. Nghe thì tưởng đơn giản. Ai chẳng uống trà, ai chẳng rửa bát, ai chẳng thở. Nhưng mà ổng không nói làm mấy chuyện đó là thiền. Ổng nói biết mình đang làm mấy chuyện đó mới là thiền. Cái ông kế toán trong chuyện, ba mươi hai năm uống trà mà chưa bao giờ nhìn lá trà nở. Không phải vì ổng mù. Mà vì ổng không có ở đó. Tay cầm ly trà mà đầu ở chỗ khác. Bây giờ nghỉ hưu, ngồi không, nhìn kiến bò, nhìn trời sáng. Không có gì ghê gớm. Nhưng lần đầu tiên ổng thấy mình đang sống. Thiền không phải ngồi xếp bằng nhắm mắt. Thiền là lúc mày rót nước mà biết mình đang rót nước. Đơn giản vậy thôi. Mà mấy chục năm mới làm được.
Thich Nhat Hanh said, drinking tea, washing dishes, breathing, that is meditation. Sounds simple. Everyone drinks tea, everyone washes dishes, everyone breathes. But he did not say doing those things is meditation. He said knowing you are doing those things is meditation. The accountant in this story drank tea for thirty-two years and never once watched the leaves unfurl. Not because he was blind. Because he was not there. His hand held the cup but his mind was somewhere else. Now retired, sitting still, watching an ant crawl, watching the sky lighten. Nothing remarkable. But for the first time he feels he is alive. Meditation is not sitting cross-legged with your eyes closed. Meditation is pouring water and knowing you are pouring water. That simple. And it took decades to get there.