Sáng nay tao tỉnh dậy và không muốn dậy
This Morning I Woke Up and Didn't Want to Get Up
Sáng nay tao tỉnh dậy. Chuông reo lúc sáu rưỡi. Tao tắt. Chuông reo lại lúc sáu bốn lăm. Tao tắt. Chuông reo lần ba lúc bảy giờ. Tao nằm nhìn trần nhà.
Không phải tao buồn ngủ. Không phải tao mệt. Tao chỉ không thấy lý do nào để ngồi dậy.
Cái cảm giác đó, nó không giống trầm cảm trong sách. Không có nước mắt. Không có suy sụp. Chỉ là một khoảng trống rất rộng, rất yên, nằm ngay giữa ngực. Như thể ai đó rút hết không khí ra khỏi phòng mà tao vẫn thở được, nhưng thở mà không thấy gì.
Tao hai mươi hai tuổi.
Tao có việc làm. Lương đủ sống. Phòng trọ có máy lạnh. Tao không nợ ai. Không ai đánh tao. Không ai bỏ tao. Mọi thứ, nếu liệt kê ra giấy, đều ổn.
Mà tao nằm đó.
Bạn tao, thằng Khoa, nó hay nói: "Mày sướng mà không biết sướng." Nó nói đúng. Tao biết nó đúng. Nhưng biết nó đúng không giúp tao ngồi dậy.
Hồi nhỏ tao thích buổi sáng. Tao nhớ hồi lớp bảy, mỗi sáng tao dậy sớm hơn mẹ mười lăm phút. Tao ra ban công đứng nhìn con hẻm. Ông bán hủ tiếu đẩy xe qua. Bà bán xôi ngồi xổm bên góc tường. Mấy con chó chạy lông nhông. Tao đứng đó, không nghĩ gì, mà thấy vui.
Vui kiểu gì tao không giải thích được. Nó không phải vui vì được gì. Nó vui vì tao đang đứng đó, trời đang sáng, và con hẻm đang sống.
Tao không biết cái đó mất lúc nào.
Có thể là lúc tao vào đại học. Mọi thứ bắt đầu có mục đích. Dậy sớm để đi học. Học để thi. Thi để ra trường. Ra trường để đi làm. Đi làm để có tiền. Có tiền để sống.
Sống để gì?
Tao không hỏi câu đó theo kiểu triết học. Tao hỏi thiệt. Sáng nay, nằm trên giường, nhìn trần nhà, tao hỏi thiệt: sống để gì?
Không phải tao muốn chết. Đừng hiểu lầm. Tao không muốn chết. Tao chỉ không tìm được lý do để bắt đầu một ngày mới. Hai cái đó khác nhau xa lắm mà ít người phân biệt.
Tao kể cho con Linh nghe. Nó là bạn thân tao từ hồi cấp ba. Nó nghe xong im lặng một lúc rồi nói: "Tao cũng vậy."
Tao tưởng nó nói cho có. Nhưng nó kể. Nó nói mỗi sáng nó dậy, đánh răng, rửa mặt, đi làm, cười với đồng nghiệp, ăn trưa, làm tiếp, về nhà, lướt điện thoại, ngủ. Rồi sáng hôm sau lặp lại. Nó nói nó không buồn. Nó chỉ không thấy gì.
Không thấy gì.
Ba chữ đó nặng hơn tao tưởng.
Buồn thì còn có cái gì đó. Buồn là còn cảm. Giận thì còn có năng lượng. Giận là còn quan tâm. Nhưng không thấy gì, cái đó mới đáng sợ. Nó giống như mày đứng giữa một căn phòng đầy người mà không nghe thấy tiếng nào. Mắt mở mà không nhìn thấy gì.
Tao bắt đầu để ý.
Tao để ý là tao dậy mỗi sáng vì phải dậy. Tao đi làm vì phải đi. Tao ăn vì phải ăn. Mọi thứ đều là "phải". Không có cái nào là "muốn".
Hồi nào tao mất cái "muốn"?
Tao nghĩ lại. Hồi lớp mười hai, tao muốn đậu đại học. Đậu rồi, tao muốn ra trường. Ra rồi, tao muốn có việc. Có việc rồi, tao muốn lương cao hơn. Mỗi cái "muốn" đều là một cái đích ở phía trước. Tao chạy tới, đạt được, rồi nhìn quanh. Trống.
Cái trống đó không phải vì tao thiếu gì. Cái trống đó vì tao chưa bao giờ dừng lại đủ lâu để thấy mình đang ở đâu.
Tao chạy qua mọi buổi sáng mà không nhìn. Tao ăn qua mọi bữa cơm mà không nếm. Tao sống qua mọi ngày mà không sống.
Sáng nay tao nằm trên giường đến bảy rưỡi. Rồi tao làm một chuyện kỳ lạ. Tao đứng dậy, không phải vì phải, mà vì tao muốn ra ban công.
Tao đứng ở ban công phòng trọ. Tầng bốn. Nhìn xuống con hẻm nhỏ. Một bà bán bánh mì đang kê cái bàn ra vỉa hè. Một ông già đang tưới mấy chậu cây trước nhà. Hai đứa nhỏ mặc đồng phục đi bộ, cái cặp to hơn lưng.
Tao đứng đó.
Không nghĩ gì.
Và lần đầu tiên sau rất lâu, tao thấy buổi sáng.
Nó không đẹp theo kiểu phim. Không có nhạc nền. Không có ánh nắng vàng xuyên qua mây. Con hẻm bẩn. Có mùi nước cống. Bà bán bánh mì mặt mệt mỏi.
Nhưng nó thật.
Và tao đang đứng đây.
Tao không biết ngày mai tao có muốn dậy không. Tao không biết tuần sau tao có lại nằm nhìn trần nhà không. Tao không biết.
Nhưng sáng nay, đứng ở ban công, tao nhớ lại một thứ mà tao quên lâu rồi.
Tao đang sống.
Không phải "sống" theo kiểu có hơi thở, có nhịp tim. Mà sống theo kiểu, ngay lúc này, tao đang đứng đây, gió đang thổi, và con hẻm đang chuyển động.
Tao không cần lý do để sống. Sống tự nó đã là một chuyện đang xảy ra.
Câu hỏi không phải "sống để gì". Câu hỏi là: tao có đang ở đây không?
Khi thức dậy buổi sáng, nghĩ đến đặc ân quý giá là được sống, được thở, được suy nghĩ, được tận hưởng, được yêu thương.
When you arise in the morning, think of what a precious privilege it is to be alive — to breathe, to think, to enjoy, to love.
— Marcus Aurelius, Meditations, Quyển 2.1
Diễn giải
Interpretation
Marcus Aurelius, ông hoàng đế La Mã, ổng viết cái này cho chính mình. Không phải cho ai khác. Mỗi sáng thức dậy, ổng tự nhắc: mày đang được sống. Đó là đặc ân. Nghe thì dễ. Ai chẳng biết mình đang sống. Nhưng biết với thấy là hai chuyện khác nhau. Mày biết mày đang thở. Nhưng lần cuối mày thấy mình đang thở là khi nào? Mày biết trời đang sáng. Nhưng lần cuối mày đứng lại nhìn trời sáng là khi nào? Cái đặc ân mà Marcus nói, nó không phải thứ gì to tát. Không phải mày phải biết ơn vì mày có cơm ăn, có nhà ở, có sức khỏe. Cái đó là so sánh, là lý trí. Cái ổng nói đơn giản hơn nhiều. Mày tỉnh dậy. Mày mở mắt. Ngày mới đang ở đó. Chỉ vậy thôi. Không cần lý do. Không cần mục đích. Buổi sáng không hỏi mày sống để gì. Nó chỉ đến.
Marcus Aurelius, the Roman emperor, wrote this for himself. Not for anyone else. Every morning when he woke up, he reminded himself: you are alive. That is a privilege. Sounds easy. Everyone knows they're alive. But knowing and actually seeing are two different things. You know you're breathing. But when was the last time you actually felt yourself breathe? You know the sky is getting light. But when was the last time you stopped and watched it happen? The privilege Marcus talks about isn't something grand. It's not about being grateful because you have food, shelter, health. That's comparison. That's logic. What he's saying is much simpler. You woke up. You opened your eyes. A new day is there. That's it. No reason needed. No purpose required. The morning doesn't ask you what you live for. It just arrives.