Sáu mươi năm rồi tôi vẫn không thuộc về đâu
Sixty Years and I Still Don't Belong Anywhere
Tôi sinh ra ở một cái làng nhỏ ngoài Bắc.
Loại làng mà ai cũng biết mặt nhau. Nhà nào nấu gì, cả xóm ngửi được. Con ai thi đỗ, cả làng biết trước khi bố mẹ nó biết.
Hồi nhỏ, tôi đã thấy mình lạ.
Không phải lạ kiểu giỏi hơn hay dở hơn. Chỉ là khác. Như một cái cây mọc nghiêng trong hàng cây thẳng. Không ai chặt nó, nhưng ai đi qua cũng liếc.
Mấy đứa trong xóm đi chăn trâu, tôi cũng đi. Chúng nó đùa nhau, tôi cũng cười. Nhưng lúc về nhà, tôi hay ngồi ngoài hiên một mình. Nhìn trời. Không nghĩ gì cụ thể. Chỉ là không muốn vào trong.
Mẹ tôi hay nói: "Thằng này sau lớn khổ. Ở đâu cũng không yên."
Bà nói đúng.
---
Mười tám tuổi, tôi vào Sài Gòn.
Nghĩ là sẽ tìm được chỗ của mình. Thành phố lớn mà. Nhiều người, nhiều kiểu sống. Chắc sẽ có một góc nào đó vừa vặn.
Tôi làm đủ thứ. Phụ quán cơm. Chạy xe ôm. Rồi xin vào xưởng in. Đồng nghiệp tốt. Chủ cũng được. Nhưng mỗi lần họ rủ nhau đi nhậu, tôi ngồi giữa bàn mà thấy mình như đang xem một bộ phim. Mọi người cười, tôi cũng cười. Mọi người than, tôi cũng gật. Nhưng bên trong, có cái gì đó không khớp.
Như mặc một cái áo vừa size mà cứ thấy vướng.
Tôi nghĩ chắc tại mình chưa quen. Ở lâu sẽ quen.
Mười năm sau, vẫn không quen.
---
Ba mươi tuổi, tôi lấy vợ.
Vợ tôi là người Sài Gòn. Nói nhanh, cười to, quen biết nhiều. Nhà vợ đông anh em. Mỗi lần giỗ, mấy chục người ngồi chật nhà. Ồn ào, vui vẻ.
Tôi ngồi góc bàn, gắp đồ ăn, lâu lâu ai hỏi thì trả lời. Không ai ghét tôi. Không ai bỏ rơi tôi. Nhưng tôi biết mình không phải người của cái bàn đó.
Vợ tôi hiểu. Bà ấy không ép. Chỉ lâu lâu nói nhỏ: "Anh cứ về sớm cũng được."
Tôi thương bà ấy vì câu đó.
Nhưng cũng vì câu đó mà tôi biết, bà ấy cũng thấy. Thấy tôi không thuộc về.
---
Bốn mươi, năm mươi. Con cái lớn.
Thằng lớn tính giống mẹ. Nhanh nhẹn, hoạt bát, đi đâu cũng có bạn. Con gái thì giống tôi hơn. Nó hay ngồi một mình ngoài ban công, nhìn xuống đường.
Có lần tôi ra ngồi cạnh nó. Không nói gì. Hai cha con ngồi im, nghe tiếng xe chạy dưới đường.
Nó hỏi: "Ba, ba có bao giờ thấy mình không giống ai không?"
Tôi nhìn nó. Muốn nói nhiều lắm. Muốn nói rằng ba thấy suốt sáu mươi năm. Muốn nói rằng không sao đâu. Muốn nói rằng ba cũng không biết nó có "không sao" thật không.
Nhưng tôi chỉ nói: "Có."
Nó không hỏi thêm. Tôi cũng không nói thêm.
---
Sáu mươi ba tuổi, tôi về lại cái làng cũ.
Làng thay đổi nhiều. Nhà tầng mọc lên. Đường bê tông. Quán cà phê có wifi. Mấy đứa nhỏ cầm điện thoại thay vì cầm que chọc ổi.
Nhưng cái cảm giác thì y hệt.
Tôi đi dọc con đường ngày xưa hay đi chăn trâu. Gặp mấy người cũ. Họ vồn vã: "Ơ, về hả? Lâu quá không thấy. Khỏe không? Ở Sài Gòn sướng hen?"
Tôi cười, nói vài câu. Rồi đi tiếp.
Đến cái bờ ao cuối làng, tôi ngồi xuống.
Bờ ao vẫn vậy. Nước vẫn xanh đục. Mấy con chuồn chuồn bay qua bay lại.
Tôi ngồi đó, và nhận ra một chuyện.
Sáu mươi năm. Tôi đã ở rất nhiều nơi. Làng quê, thành phố, nhà vợ, công ty, quán nhậu, đám giỗ, họp phụ huynh, viện bệnh. Ở đâu tôi cũng sống được. Ở đâu tôi cũng tử tế. Nhưng ở đâu tôi cũng thấy mình đứng hơi xa hơn một chút so với mọi người.
Không phải vì ai xua đuổi. Không phải vì tôi kiêu. Chỉ là, chân tôi bước đến đâu cũng không in dấu thật sâu.
Hồi trẻ, tôi nghĩ đó là vấn đề. Nghĩ mình thiếu cái gì đó. Nghĩ phải sửa.
Bốn mươi, tôi nghĩ đó là số phận.
Bây giờ, sáu mươi ba, tôi không nghĩ gì nữa.
Tôi chỉ ngồi đây. Bờ ao. Chuồn chuồn. Gió chiều.
Và lần đầu tiên trong đời, tôi không cần thuộc về đâu cả.
Không phải vì tôi đã tìm được chỗ. Mà vì tôi thôi tìm.
---
Con gái tôi gọi điện tối hôm đó.
"Ba, ba ở ngoài đó có buồn không?"
Tôi nhìn ra sân. Trời đã tối. Tiếng ếch kêu ngoài ruộng.
"Không."
"Thiệt hả ba?"
"Thiệt."
Im lặng một lúc.
"Ba, con cũng hay thấy mình lạ lắm. Đi đâu cũng không vừa."
"Ba biết."
"Vậy làm sao ba?"
Tôi muốn nói: không làm sao cả. Cứ sống. Cứ bước. Đừng cố ép chân mình vào dấu chân người khác.
Nhưng tôi không nói vậy. Vì tôi không phải thầy. Tôi chỉ là một ông già ngồi bờ ao, cũng lạc lõng như con mình.
Tôi nói: "Từ từ rồi con thấy."
Nó không hỏi thêm.
Tôi cũng không nói thêm.
Mỗi bước chân là một cơ hội để trở về nhà.
Every step is a chance to come home.
— Thích Nhất Hạnh, Walking Meditation
Diễn giải
Interpretation
Thích Nhất Hạnh nói mỗi bước chân là cơ hội trở về nhà. Nghe thì đẹp. Nhưng với người như ông già trong chuyện này, "nhà" chưa bao giờ là một cái địa chỉ. Không phải cái làng ngoài Bắc. Không phải Sài Gòn. Không phải nhà vợ. Ổng đi cả đời, bước chân nào cũng lịch sự, tử tế, nhưng không in dấu. Rồi sáu mươi ba tuổi, ổng ngồi bờ ao, và lần đầu tiên không cần tìm nữa. Có khi "trở về nhà" không phải là tìm được một nơi. Mà là ngừng chạy. Ngừng ép mình phải vừa vặn với chỗ nào đó. Bước chân nào cũng là nhà, nếu mình thôi đòi hỏi nó phải là nhà. Ổng không giác ngộ gì ghê gớm. Ổng chỉ mệt. Và cái mệt đó, lạ thay, lại là thứ đưa ổng về.
Thich Nhat Hanh said every step is a chance to come home. Sounds beautiful. But for the old man in this story, "home" was never an address. Not the northern village. Not Saigon. Not his wife's family house. He walked his whole life, every step polite and decent, but none left deep prints. Then at sixty-three, he sat by a pond and for the first time stopped searching. Maybe "coming home" isn't about finding a place. It's about stopping the chase. Stopping the need to fit somewhere. Every step becomes home when you stop demanding it to be one. He didn't reach some grand enlightenment. He was just tired. And that tiredness, strangely enough, was what finally brought him back.