Story nó đăng lúc 1 giờ sáng
The Story They Posted at 1 AM
Tao đang nằm lướt điện thoại.
Không ngủ được. Không vì gì. Chỉ là không ngủ được.
Rồi tao thấy story của con Hà.
Nó đăng một đoạn video ngắn. Biển đêm. Ánh đèn vàng từ quán nào đó ven bờ. Nhạc acoustic nhẹ. Dòng chữ nhỏ góc trái: "healing".
Tao nhìn cái story đó chắc ba lần.
Không phải vì nó đẹp. Mà vì tao tự hỏi, sao cuộc đời nó nhìn bình yên vậy.
Con Hà học cùng cấp ba với tao. Hồi đó nó bình thường lắm. Ngồi bàn giữa, điểm trung bình, không nổi bật. Tao còn nhớ có lần nó khóc trong nhà vệ sinh vì bị mấy đứa nói xấu. Tao đứng ngoài nghe, không vào.
Bây giờ nó khác.
Nó đi Đà Lạt, đi Phú Quốc, đi Thái Lan. Story lúc nào cũng có nắng, có biển, có ly cà phê đẹp. Bio Instagram ghi "living slow". Follower bốn nghìn mấy.
Tao follower hai trăm. Bio để trống.
Không phải tao ghen. Tao không ghen.
Nhưng tao nằm đó, nhìn lên trần nhà, tự hỏi: sao nó sống được vậy? Tiền đâu? Thời gian đâu? Nó không phải lo à? Nó không mệt à?
Rồi tao lướt tiếp.
Thằng Khoa đăng ảnh nhận việc mới. Công ty nước ngoài. Logo to đùng. Caption dài, cảm ơn hết mọi người từ ba mẹ đến con chó. Hai trăm like.
Tao like. Tao cũng comment "chúc mừng mày".
Rồi tao tắt điện thoại.
Bật lại.
Vào xem lương trung bình ngành nó. Tao Google "lương marketing executive 2024". Rồi "lương designer freelance có đủ sống không". Rồi "25 tuổi nên kiếm được bao nhiêu".
Tao đọc một bài trên Reddit. Có thằng 24 tuổi ở Mỹ than kiếm 60 nghìn đô một năm mà vẫn thấy thiếu. Comment bên dưới chửi nó. Tao cũng thấy nó vô duyên. Nhưng tao hiểu cái cảm giác đó. Kiếm bao nhiêu cũng thấy thiếu, vì lúc nào cũng có người kiếm nhiều hơn.
Đêm đó tao ngủ lúc gần 4 giờ.
Sáng hôm sau tao dậy muộn. Mắt sưng. Đi làm trễ mười lăm phút.
Trưa ăn cơm, con Trang ngồi cạnh kể nó vừa chia tay. Kể bình thường, giọng bình thường, nhưng mắt đỏ.
Tao hỏi: "Mày ổn không?"
Nó cười: "Ổn. Quen rồi."
Tối đó tao vào Instagram nó. Con Trang. Đứa vừa khóc lúc trưa.
Story nó đăng: một tấm ảnh trà sữa, filter ấm, nhạc Lofi, caption "ngày bình thường".
Tao nhìn cái story đó rất lâu.
Rồi tao nhớ lại con Hà. Cái story biển đêm. Cái chữ "healing".
Tao tự hỏi: nó đang healing thật, hay nó cũng đang nằm một mình trong phòng, lướt điện thoại lúc 1 giờ sáng như tao?
Tao không biết.
Tao không biết gì về đời nó hết. Tao chỉ biết cái story.
Mà cái story thì ai cũng biết chọn góc.
Tuần sau tao đi cà phê với thằng Dũng. Bạn thân từ hồi lớp 10. Nó làm sale, lương cũng tầm tầm. Nó không đăng gì lên mạng. Instagram nó để private, ảnh cuối cùng từ 2022.
Tao hỏi: "Mày sao không đăng gì?"
Nó nhìn tao, nhún vai: "Đăng cho ai xem?"
Tao không trả lời.
Nó uống cà phê, nhìn ra đường, nói tiếp: "Tao thấy mấy đứa đăng hoài, tao không hiểu. Không phải tao chê. Tao thật sự không hiểu. Tụi nó vui thiệt hay vui cho người khác thấy?"
Tao nói: "Chắc cả hai."
Nó gật: "Ừ. Chắc cả hai."
Im lặng một lúc.
Rồi nó kể chuyện nó mới cãi nhau với bồ. Kể chuyện nó đang tính nghỉ việc mà không dám vì còn trả góp xe. Kể chuyện ông già nó bệnh mà không chịu đi khám.
Nó kể bình thường. Không drama. Không filter.
Tao ngồi nghe. Không biết nói gì. Nhưng tao thấy nhẹ.
Vì lần đầu tiên sau mấy tuần, tao nghe một người kể đời nó mà không cần tao phải so sánh gì hết.
Tối đó tao về nhà.
Lướt điện thoại. Lại thấy story. Lại thấy biển, thấy nắng, thấy cà phê.
Nhưng lần này tao lướt qua nhanh hơn.
Không phải vì tao hết quan tâm.
Mà vì tao bắt đầu nghi ngờ cái mình thấy.
Tao nhìn story người ta rồi tưởng mình biết đời người ta. Nhưng tao có biết đâu. Tao chỉ thấy cái người ta muốn tao thấy.
Rồi tao lấy cái đó, đem về so với đời mình.
So cái gì? So một tấm ảnh với cả một đời?
Tao không biết con Hà có hạnh phúc không. Tao không biết thằng Khoa có thích công việc mới không. Tao không biết con Trang tối đó nằm khóc hay ngủ ngon.
Tao chỉ biết mình.
Mà nhiều khi, tao còn không biết mình.
子非魚，安知魚之樂
Tử phi ngư, an tri ngư chi lạc
Ông không phải cá, sao biết cá vui?
You are not a fish — how do you know what makes fish happy?
— Trang Tử, Nam Hoa Kinh, Thu Thủy (Thiên 17)
Diễn giải
Interpretation
Hồi xưa Trang Tử đi chơi trên cầu, thấy cá bơi dưới sông, nói: "Cá vui quá." Ông bạn Huệ Tử hỏi lại: "Ông không phải cá, sao biết cá vui?" Câu đó nghe triết học, nhưng nói thẳng ra thì đơn giản lắm. Mày nhìn con cá bơi, mày thấy nó vui. Nhưng đó là mày thấy, không phải nó vui. Giống y chang lúc mày lướt story. Mày thấy biển, thấy nắng, thấy người ta cười. Mày nghĩ người ta đang sống đời đẹp. Nhưng mày có phải người ta đâu. Mày đang lấy cái mày tưởng, đem về so với cái mày biết. Mà cái mày biết về đời mình thì toàn phần khó. Còn cái mày tưởng về đời người ta thì toàn phần đẹp. So kiểu đó thì thua hoài. Không phải vì đời mày tệ hơn. Mà vì mày đang so hai thứ không cùng loại.
Once, Zhuangzi was walking on a bridge and saw fish swimming below. He said: "The fish are happy." His friend Huizi asked: "You're not a fish. How do you know the fish are happy?" Sounds philosophical, but it's actually simple. You look at the fish swimming and you think it's happy. But that's what you see, not what it feels. Same thing when you scroll through stories. You see beaches, sunshine, smiles. You think they're living a beautiful life. But you're not them. You're taking what you imagine and comparing it to what you know. And what you know about your own life is mostly the hard parts. What you imagine about theirs is mostly the pretty parts. Compare like that and you'll always lose. Not because your life is worse. But because you're comparing two completely different things.