Tao bị đuổi việc đúng ngày mẹ khoe tao với cả họ
I Got Fired the Same Day Mom Bragged About Me to the Whole Family
Tao làm ở một công ty truyền thông. Lương tám triệu. Chức danh dài hơn tên thật. "Chuyên viên sáng tạo nội dung số." Nghe oai.
Mẹ tao thích cái chức danh đó lắm. Mỗi lần ai hỏi "thằng Hưng giờ làm gì," bà đọc nguyên cái tên chức, đọc chậm, đọc rõ, như sợ người ta nghe không kịp.
Tao không ghét công việc đó. Nhưng tao cũng không thích. Mỗi sáng tao dậy, đánh răng, nhìn mặt mình trong gương, rồi đi. Không nghĩ gì. Như con cá trong bể, bơi vòng vòng, không biết bể tròn hay vuông.
Sếp tao là một ông bốn mươi mấy tuổi, hay mặc áo sơ mi bỏ trong quần. Ông nói nhiều về "đam mê" và "cống hiến." Nhưng mắt ông lúc nào cũng mệt. Tao nhìn ông rồi tự hỏi: hai mươi năm nữa tao có giống vậy không.
Rồi một hôm, tao viết sai. Không phải sai lớn. Một bài đăng trên fanpage, tao dùng từ "thú vị" thay vì "ấn tượng." Khách hàng không thích. Sếp gọi tao vào phòng.
"Em thiếu trách nhiệm." "Em không nghiêm túc." "Em không phù hợp."
Ba câu. Xong.
Tao ra khỏi phòng, dọn bàn. Cái bàn tao ngồi tám tháng, hóa ra chỉ có một cái ly, một cuốn sổ, một cây bút. Gọn lắm. Như tao chưa từng ở đó.
Tao xuống sảnh, bật điện thoại. Mười bảy tin nhắn trong nhóm họ hàng.
Mẹ tao vừa gửi ảnh tao mặc áo công ty, chụp hôm team building tháng trước. Bên dưới bà viết: "Thằng Hưng nhà em, giờ làm chuyên viên sáng tạo ở công ty truyền thông lớn lắm."
Dì Bảy: "Giỏi quá!" Chú Tư: "Con nhà chị nó khác." Bà ngoại gửi sticker trái tim.
Tao đứng ở sảnh, cầm cái túi đựng ly với cuốn sổ, đọc từng tin nhắn.
Rồi tao tắt điện thoại.
Tao đi bộ. Không biết đi đâu. Chỉ đi. Qua cái quán cà phê tao hay ngồi trưa. Qua cái bến xe buýt tao đứng mỗi sáng. Qua cái ngã tư tao suýt bị xe tông hồi mới vào làm.
Tao đi được chắc hai tiếng. Rồi tao ngồi xuống một cái ghế đá trong công viên.
Lúc đó tao mới thấy. Tao không buồn vì mất việc. Tao buồn vì không biết nói sao với mẹ.
Cái chức danh đó, tao không cần. Nhưng mẹ tao cần. Bà cần nó để nói với dì Bảy, chú Tư, bà ngoại. Bà cần nó để thấy mình nuôi con không uổng.
Tao ngồi nghĩ. Nếu tao nói thật, mẹ sẽ buồn. Nếu tao nói dối, tao sẽ phải tìm việc mới thật nhanh, không phải vì tao cần, mà vì mẹ cần cái chức danh mới để khoe tiếp.
Tao nhớ hồi tao mười bảy. Tao nói với mẹ tao muốn học vẽ. Mẹ im lặng hai ngày. Rồi bà nói: "Vẽ thì lấy gì ăn." Tao không học vẽ. Tao thi vào khoa truyền thông. Mẹ vui.
Hồi tao mười chín, tao muốn đi Đà Lạt một mình. Mẹ nói: "Đi một mình nguy hiểm." Tao không đi.
Hồi tao hai mươi, tao muốn nghỉ một học kỳ để đi làm thử. Mẹ nói: "Học xong rồi tính." Tao học tiếp.
Bây giờ tao hai mươi ba. Tao ngồi trong công viên, thất nghiệp, cầm cái túi đựng một cái ly và một cuốn sổ.
Và lần đầu tiên trong đời, tao không biết phải nghe ai.
Không phải vì tao giận mẹ. Tao thương bà. Bà làm mọi thứ vì tao. Nhưng cái "vì tao" của bà, nó không phải là tao. Nó là cái hình bà vẽ ra, cái hình "thằng Hưng giỏi giang, có việc làm tốt, mẹ nở mày nở mặt."
Tao không biết tao là ai ngoài cái hình đó.
Tối đó tao về nhà. Mẹ nấu cơm. Canh chua cá lóc, món tao thích. Bà hỏi: "Hôm nay đi làm có vui không?"
Tao nhìn bà. Bà đang cười. Cái cười của người vừa khoe con với cả họ.
Tao nói: "Vui, mẹ."
Rồi tao vào phòng. Đóng cửa. Nằm xuống.
Tao nhìn lên trần nhà. Trần nhà trắng, có một vết nứt nhỏ, tao nhìn nó từ hồi mười lăm tuổi đến giờ.
Tao tự hỏi: nếu ngày mai tao nói thật, mẹ có còn cười không.
Rồi tao tự hỏi thêm một câu nữa: nếu tao cứ nói dối mãi, thì cái người mẹ đang tự hào đó, có phải là tao không.
Tao không ngủ được.
Sáng hôm sau tao dậy sớm. Mẹ đã đi chợ. Tao ngồi ở bàn ăn, nhìn dĩa trứng chiên mẹ để phần.
Tao bật điện thoại. Nhóm họ hàng vẫn đang chúc mừng.
Tao gõ một tin nhắn. Rồi xóa. Gõ lại. Xóa.
Cuối cùng tao tắt điện thoại, ăn trứng, rồi đi ra ngoài.
Tao không biết mình đi đâu. Nhưng lần này, tao không thấy sợ.
Mày bẻ chân tao, chứ không bẻ được tao.
You can chain my leg, but not even Zeus can overcome my freedom of choice.
— Epictetus, Discourses, Quyển 1, Chương 1
Diễn giải
Interpretation
Diogenes bị người ta bắt, bị bán làm nô lệ, bị giam. Người ta bẻ chân ông. Ông nói: mày bẻ chân tao, chứ không bẻ được tao. Nghe thì ngầu. Nhưng nghĩ kỹ, nó đơn giản lắm. Có những thứ người ta lấy được của mày. Việc làm, chức danh, cái tên oai oai trên danh thiếp. Mẹ mày khoe mày với cả họ, rồi ngày mai mày mất việc. Cái hình mẹ vẽ ra, nó vỡ. Nhưng mày thì vẫn còn đó. Vấn đề là mày có biết "mày" là ai không. Hay mày sống bằng cái hình người khác vẽ lâu quá, đến lúc hình vỡ thì mày cũng không biết bên trong còn gì. Diogenes bị bẻ chân mà vẫn biết mình là ai. Còn thằng Hưng, hai chân lành lặn, ngồi trong công viên, lại không biết. Không ai bẻ gì nó cả. Nó tự để người khác vẽ lên mình từ nhỏ đến lớn. Đến lúc cái vẽ bong ra, nó mới thấy trống.
Diogenes was captured, sold into slavery, imprisoned. They broke his leg. He said: you break my leg, not me. Sounds badass. But think about it. It's simple. There are things people can take from you. A job, a title, a fancy name on a business card. Your mom brags about you to the whole family, then the next day you're fired. The image she painted, it shatters. But you're still there. The question is whether you know who "you" is. Or maybe you've been living inside someone else's painting for so long that when it peels off, you don't know what's underneath. Diogenes had his leg broken and still knew who he was. Hưng, both legs perfectly fine, sitting in a park, didn't know. Nobody broke anything. He just let other people draw on him from childhood until now. When the drawing peeled away, he finally saw the emptiness.