Tao biết gì về đời nó đâu mà tao khổ
I know nothing about their life yet here I am suffering
Nó tên Phúc.
Tao với nó học chung từ lớp mười. Ngồi cạnh nhau ba năm. Cùng thi đại học, cùng rớt nguyện vọng một, cùng vào trường không ai muốn vào.
Năm nhất, tao với nó thuê chung phòng trọ mười lăm mét vuông ở Gò Vấp. Quạt một cái, nóng muốn chết. Tối nào cũng nằm kể chuyện linh tinh đến khuya. Nó kể tao nghe nó thích con bé lớp phó. Tao kể nó nghe tao sợ ông già gọi điện hỏi điểm.
Hồi đó tao với nó giống nhau. Cùng nghèo, cùng lo, cùng không biết mai mốt ra sao.
Năm hai nó chuyển phòng. Nó nói có thằng bạn mới rủ ở chung, gần trường hơn, rẻ hơn. Tao nói ừ. Không nghĩ gì.
Năm ba nó bắt đầu đi làm thêm ở công ty công nghệ. Tao vẫn chạy bàn quán cà phê. Nó kể lương cao hơn tao gấp ba. Tao cười, nói giỏi vậy. Bụng không nghĩ gì. Thật sự không nghĩ gì.
Ra trường. Nó vào công ty lớn. Tao nộp mười bảy cái hồ sơ, được gọi hai chỗ, nhận một chỗ lương bảy triệu.
Tao vẫn không nghĩ gì. Vì lúc đó tao bận sống.
Rồi Instagram.
Nó đăng hình ở Singapore. Team building công ty. Nó mặc áo sơ mi trắng, đứng trước Marina Bay, cười.
Tao đang ngồi ăn cơm bụi mười lăm nghìn.
Lần đầu tiên tao thấy cái gì đó nhói ở ngực.
Tao lướt tiếp. Nó đăng xe. Không phải xe xịn, nhưng là xe mới. Nó đăng căn hộ thuê, nhỏ thôi nhưng có ban công, có cây xanh, có ánh sáng đẹp.
Tao nhìn quanh phòng trọ mình. Tường ẩm. Quần áo phơi trên dây kẽm. Cái bàn nhựa kê laptop.
Tao bắt đầu so.
Không phải so kiểu ghét nó. Tao không ghét nó. Tao thương nó. Nó là bạn tao.
Nhưng tao bắt đầu nhìn đời tao qua đời nó.
Nó đi Đà Lạt, tao nghĩ sao tao không đi được. Nó được sếp khen, tao nghĩ sao sếp tao không bao giờ nói gì. Nó có người yêu mới, tao nghĩ sao tao một mình.
Mỗi lần nó đăng gì, tao mở ra coi. Coi xong thấy mệt. Mà vẫn coi.
Một đêm tao nằm nghĩ.
Tao nghĩ: tao biết gì về đời nó?
Tao biết nó cười trong hình. Nhưng tao có biết nó khóc lúc nào không?
Tao biết nó lương cao. Nhưng tao có biết nó ngủ mấy tiếng một đêm không?
Tao biết nó có người yêu. Nhưng tao có biết đêm nào nó cãi nhau, đêm nào nó nằm một mình nhìn trần nhà không?
Tao không biết.
Tao không biết gì hết.
Mà tao lấy cái tao không biết, đem về so với cái tao đang sống, rồi tao kết luận đời tao tệ.
Cái đó có điên không?
Tao nhớ có lần nó nhắn tin lúc hai giờ sáng. Nó hỏi: "Mày có bao giờ thấy mình đang sống mà như không sống không?"
Tao không trả lời vì tao ngủ rồi. Sáng hôm sau tao thấy tin nhắn, tao nhắn lại: "Sao vậy?" Nó nói: "Không có gì, hôm qua buồn thôi."
Tao lướt qua.
Tao lướt qua vì tao đang bận nhìn story mới của nó. Nó vừa đăng hình ăn sáng ở quán đẹp.
Tao nhìn hình đó mà quên mất tin nhắn lúc hai giờ sáng.
Tao lấy cái nó muốn cho tao thấy, bỏ qua cái nó không muốn ai thấy, rồi tao gọi đó là "đời nó".
Rồi tao đem "đời nó" ra so với toàn bộ đời tao. Cái đời mà tao biết từng góc tối, từng đêm mất ngủ, từng lần muốn bỏ cuộc.
Tao so cái highlight reel của nó với cái behind the scenes của tao.
Có lần tao kể chuyện này cho thằng Dũng. Dũng là đứa ít nói nhất trong nhóm. Nó nghe xong, nó hỏi:
"Mày có bao giờ nghĩ, nó cũng đang nhìn đời mày rồi so không?"
Tao cười. "Đời tao có gì mà so."
Dũng nói: "Mày một mình, không ai kỳ vọng, không ai ép. Mày nghĩ đó không phải thứ người ta thèm?"
Tao im.
Tao chưa bao giờ nghĩ vậy.
Tao chưa bao giờ nghĩ rằng cái tao đang có, cái tao thấy bình thường, có thể là thứ ai đó đang nhìn vào mà thấy nhói.
Vậy thì tao đang so cái gì?
Tao đang lấy một mảnh đời nó, một mảnh đời tao, chắp lại rồi gọi đó là sự thật. Nhưng cả hai mảnh đều không phải sự thật. Mảnh của nó thì tao bịa ra từ Instagram. Mảnh của tao thì tao chỉ chọn phần tệ nhất.
Tao không biết đời nó.
Nó cũng không biết đời tao.
Mà tao cứ lấy cái không biết ra đau.
Đêm đó tao unfollow nó. Không phải vì ghét. Vì tao nhận ra mỗi lần tao mở Instagram, tao không nhìn nó. Tao nhìn cái phiên bản đời nó mà tao tự dựng lên trong đầu. Rồi tao dùng cái phiên bản đó để đánh mình.
Một tuần sau nó nhắn: "Ê mày unfollow tao hả?"
Tao nói: "Ừ. Tao cần nghỉ mạng xã hội một thời gian."
Nó nói: "Ừ tao cũng muốn vậy mà không dám."
Tao không hỏi tại sao nó không dám.
Có lẽ tao nên hỏi.
子非魚，安知魚之樂
Tử phi ngư, an tri ngư chi lạc
Ông không phải cá, sao biết cá vui?
You are not a fish — how do you know what makes fish happy?
— Trang Tử, Nam Hoa Kinh, Thu Thủy (Thiên 17)
Diễn giải
Interpretation
Trang Tử kể chuyện Huệ Tử hỏi: ông không phải cá, sao biết cá vui? Câu đó nghe như đùa, nhưng nó đâm thẳng vào cái thói quen tao làm mỗi ngày. Tao nhìn đời thằng Phúc qua mấy tấm hình, rồi tao kết luận nó vui, nó sướng, nó hơn tao. Nhưng tao không phải nó. Tao không sống trong đầu nó. Tao không biết đêm nào nó mất ngủ, lúc nào nó nhắn tin lúc hai giờ sáng vì không chịu nổi. Tao chỉ biết cái nó cho tao thấy. Rồi tao lấy cái đó, gắn thêm một đống thứ tao tưởng tượng, rồi gọi đó là đời nó. Xong tao đem đời tao ra so. Cái trò so sánh này, nó không sai vì tao thua. Nó sai vì ngay từ đầu, tao đã so với một thứ tao bịa ra. Tao không phải cá. Tao không biết cá có vui không. Mà tao cứ khẳng định cá vui, rồi tao buồn vì mình không phải cá.
Zhuangzi told the story of Huizi asking: you are not a fish, how do you know the fish is happy? It sounds like a joke, but it cuts straight into what I was doing every day. I looked at Phuc's life through a few photos and concluded he was happy, comfortable, better than me. But I'm not him. I don't live inside his head. I don't know which nights he can't sleep, when he texts at two a.m. because he can't take it anymore. I only know what he lets me see. Then I took that, added a pile of things I imagined, and called it his life. Then I compared my life to it. This comparison game isn't wrong because I'm losing. It's wrong because from the very start, I was comparing myself to something I made up. I'm not the fish. I don't know if the fish is happy. But I kept insisting the fish was happy, then felt miserable for not being a fish.