Tao biểu tình cho cả thế giới nhưng phòng tao thì bừa như bãi chiến trường
I protested for the whole world but my room looked like a war zone
Năm tao hai mươi hai, tao tin tao sẽ thay đổi thế giới.
Không phải nói chơi. Tao tin thật.
Tao đọc sách. Đọc nhiều lắm. Mỗi tuần hai ba cuốn. Triết học, xã hội học, kinh tế chính trị. Tao gạch chân, ghi note, chụp lại đăng story. Caption dài hơn bài luận.
Tao tham gia mấy nhóm tình nguyện. Đi dạy ở vùng xa. Chụp hình với mấy đứa nhỏ, đăng lên, viết dòng trạng thái dài về bất công xã hội. Mọi người like. Tao thấy mình đang làm đúng.
Tao tranh luận trên mạng. Bất kỳ ai nói gì tao thấy sai, tao nhảy vào. Comment dài cả trang. Dẫn nguồn. Dẫn sách. Dẫn nghiên cứu. Tao không cần thắng, tao chỉ cần người ta thấy họ sai.
Nhưng mà, nói thiệt, tao cần thắng.
Mỗi lần có ai đó đồng ý với tao, tao thấy nhẹ cả người. Như được xác nhận. Như có ai vỗ vai nói: mày đúng rồi, cứ thế mà đi.
Tao ghét mấy đứa sống hời hợt. Mấy đứa chỉ biết đi chơi, mua đồ, chụp hình. Tao nghĩ tao khác. Tao nghĩ tao tỉnh.
Rồi một hôm, con Linh nói với tao một câu.
Con Linh là bạn cùng phòng. Nó không đọc sách triết. Không tranh luận trên mạng. Nó học sư phạm, chiều chiều nấu cơm, tối ngồi soạn giáo án. Cuộc đời nó đơn giản đến mức tao thấy nhạt.
Hôm đó tao đang ngồi gõ một bài viết dài về giáo dục. Về cách hệ thống đang thất bại. Về cách xã hội đang bỏ rơi trẻ em nghèo. Tao gõ hăng lắm. Mắt đỏ, cà phê nguội trên bàn.
Con Linh đi ngang qua. Nhìn phòng tao. Quần áo vứt trên sàn. Ly bẩn chồng trong bồn rửa. Sách chất đống trên giường, không còn chỗ nằm.
Nó không nói gì.
Nó chỉ nhìn tao, rồi nhìn cái phòng, rồi cười.
Không phải cười khinh. Cười nhẹ. Như thấy cái gì quen quen.
Tao hỏi: cười gì?
Nó nói: không, tao chỉ nghĩ, mày muốn thay đổi cả thế giới mà phòng mày thì mày không dọn nổi.
Tao im.
Tao muốn phản bác. Muốn nói đó là hai chuyện khác nhau. Muốn nói mày không hiểu. Muốn nói tao đang làm chuyện lớn hơn cái phòng.
Nhưng tao không nói gì.
Vì tao biết nó đúng.
Tối đó tao nằm trên đống sách, nhìn lên trần nhà.
Tao nghĩ về mấy bài viết tao đăng. Về mấy cuộc tranh luận tao thắng. Về mấy lần tao chứng minh người khác sai. Tao nghĩ về cảm giác sau mỗi lần đó. Nhẹ một chút. Rồi lại trống.
Tao chưa bao giờ thay đổi ai bằng mấy bài viết đó. Chưa ai đọc xong rồi sống khác đi. Kể cả tao.
Tao viết về bất công mà tao chưa bao giờ ngồi lại hỏi thằng bạn cùng lớp đang khó khăn cần gì. Tao viết về giáo dục mà tao bỏ học giữa chừng vì chán. Tao viết về môi trường mà ly nhựa tao dùng mỗi ngày hai ba cái.
Tao không thay đổi thế giới. Tao chỉ đang biểu diễn.
Biểu diễn cho chính tao. Để tao tin tao là người tốt. Để tao có cái gì đó bám vào mà nói: đời tao có ý nghĩa.
Sáng hôm sau tao dọn phòng.
Không phải vì con Linh nói. Mà vì tao nhìn cái phòng rồi thấy nó giống cái đầu tao. Bừa bộn. Đầy thứ chất đống. Không biết cái nào cần, cái nào không.
Tao gấp quần áo. Rửa ly. Xếp sách lên kệ. Mất hai tiếng.
Không có gì to tát. Không ai biết. Không ai like.
Nhưng xong rồi tao ngồi xuống, nhìn cái phòng sạch, tao thấy một thứ mà mấy bài viết ngàn chữ chưa bao giờ cho tao.
Yên.
Tao không bỏ đọc sách. Không bỏ quan tâm đến thế giới. Nhưng tao bắt đầu hỏi mình một câu khác.
Trước khi muốn sửa cái gì ở ngoài kia, tao đã sửa cái gì ở trong này chưa?
Tao vẫn chưa có câu trả lời.
Nhưng ít nhất phòng tao đã sạch.
Hôm qua tôi thông minh nên muốn thay đổi thế giới. Hôm nay tôi khôn ngoan nên đang thay đổi chính mình.
Yesterday I was clever, so I wanted to change the world. Today I am wise, so I am changing myself.
— Rumi, Masnavi
Diễn giải
Interpretation
Rumi nói: hôm qua tao thông minh nên muốn thay đổi thế giới, hôm nay tao khôn ngoan nên đang thay đổi chính mình. Nghe thì đơn giản. Nhưng sống được câu đó thì không đơn giản chút nào. Bởi vì thay đổi thế giới thì oai. Đăng lên mạng được. Mọi người khen. Mình thấy mình có giá trị. Còn thay đổi chính mình thì im lặng. Không ai thấy. Không ai biết. Chỉ có mình với mình. Dọn cái phòng không ai biết. Ngừng tranh luận vô ích không ai thấy. Nhìn lại mình thật sự đang sống thế nào, không có gì để đăng story. Nhưng mà cái yên sau khi dọn xong cái phòng, cái yên sau khi ngừng cố chứng minh mình đúng, cái đó thật. Không cần ai xác nhận.
Rumi said: yesterday I was clever, so I wanted to change the world. Today I am wise, so I am changing myself. Sounds simple. But living that sentence is anything but. Because changing the world looks impressive. You can post about it. People applaud. You feel valuable. But changing yourself is silent. Nobody sees it. Nobody knows. It's just you with yourself. Cleaning your room, nobody notices. Stopping pointless arguments, nobody sees. Looking honestly at how you're actually living, there's nothing to post about. But the stillness after cleaning that room, the quiet after you stop trying to prove you're right, that's real. It doesn't need anyone's validation.