Tao bỏ hết rồi mà vẫn không thấy tự do
I Left Everything Behind and Still Didn't Feel Free
Tao nghỉ việc tháng Ba.
Không drama gì. Không cãi nhau với sếp. Không bị ai ép.
Tao chỉ thức dậy một buổi sáng, nhìn cái bàn làm việc, nhìn đôi giày da tao mua để đi họp, nhìn cái balo treo sau cửa. Rồi tao nghĩ: tao đang sống hay đang diễn?
Tuần đó tao nộp đơn nghỉ. Hai tuần sau tao dọn phòng trọ. Bán hết đồ. Laptop cũ, cái quạt, mấy bộ đồ công sở. Còn lại một ba lô, hai bộ quần áo, ít tiền tiết kiệm.
Tao đi.
Không kế hoạch. Không biết đi đâu. Chỉ biết là tao không muốn ở lại.
Mấy đứa bạn nhắn tin hỏi. "Mày đi đâu?" Tao trả lời: "Chưa biết." Nó gửi mấy cái emoji mặt cười, kiểu "ngầu thế." Mấy đứa khác thì lo. "Mày có sao không?" Tao bảo: "Không sao."
Nhưng tao nói dối.
Tao không biết tao có sao hay không.
---
Tuần đầu tiên tao ở Quy Nhơn.
Thuê phòng trọ gần biển, một trăm rưỡi một đêm. Sáng dậy đi bộ ra bờ kè, ngồi uống cà phê, nhìn biển. Trưa ăn cơm bình dân. Chiều lại ra biển.
Đẹp. Yên. Gió mát.
Nhưng đến ngày thứ ba, tao bắt đầu thấy lạ.
Tao ngồi nhìn biển mà không biết nhìn gì. Tao đi bộ mà không biết đi đâu. Không có deadline, không có ai gọi, không có gì phải làm.
Tao tưởng đó là tự do.
Nhưng nó giống cái hố hơn.
---
Tao bắt đầu cuống.
Không phải cuống vì thiếu tiền. Tiền vẫn còn, tao tính rồi, đủ sống ba bốn tháng nếu tiết kiệm.
Tao cuống vì không biết mình là ai.
Hồi đi làm, tao ghét cái công ty đó. Ghét họp, ghét báo cáo, ghét mặc áo sơ mi đi trong cái nắng Sài Gòn. Nhưng ít nhất tao biết mình là ai. Tao là nhân viên. Tao có chức danh. Tao có lịch. Tao có chỗ để đến mỗi sáng.
Bây giờ tao không có gì hết.
Tao ngồi trong phòng trọ, nhìn cái tường trắng, và lần đầu tiên trong đời tao hỏi: nếu bỏ hết mọi thứ người ta gắn lên tao, thì tao là cái gì?
Không có câu trả lời.
---
Tao gọi cho thằng Hùng. Bạn thân từ hồi cấp ba.
Nó đang làm ở ngân hàng. Lương ổn. Vừa mua xe trả góp. Đang tính cưới.
Tao kể cho nó nghe. Nó im một lúc rồi nói: "Tao không hiểu mày. Mày có việc tốt, sao bỏ?"
Tao nói: "Tao muốn tự do."
Nó cười. "Tự do là cái gì? Mày đang ngồi một mình ở Quy Nhơn, không việc, không người, không biết ngày mai làm gì. Đó là tự do hả?"
Tao tắt máy.
Nằm trên giường, nhìn quạt trần quay.
Nó nói đúng.
Tao bỏ hết rồi. Nhưng tao vẫn không thấy tự do.
---
Mấy ngày sau tao chuyển ra Phú Yên.
Không phải vì Phú Yên có gì đặc biệt. Tao chỉ không muốn ở yên một chỗ. Tao nghĩ nếu tao cứ đi, cứ thay đổi, thì cái cảm giác trống đó sẽ biến mất.
Nó không biến mất.
Tao đi Phú Yên, rồi Đà Nẵng, rồi Huế. Mỗi nơi vài ngày. Chụp ảnh, đăng story. Mọi người bình luận: "Sướng thế." "Ước gì được như mày."
Tao đọc mấy cái bình luận đó và thấy buồn cười.
Bởi vì tao biết. Đằng sau mấy tấm ảnh đó là một thằng hai mươi ba tuổi ngồi trong phòng trọ lạ, ăn mì gói, không biết nói chuyện với ai, và sợ.
Sợ cái gì thì tao không nói được.
Có lẽ sợ cái trống.
---
Ở Huế, tao gặp một ông chạy xe ôm.
Ông chở tao từ bến xe lên thành nội. Đường đi khoảng mười lăm phút. Ông không nói nhiều. Tao cũng không.
Đến nơi, tao trả tiền. Ông nhìn tao rồi hỏi: "Em đi du lịch một mình hả?"
Tao gật.
Ông nói: "Hồi trẻ tui cũng đi nhiều. Đi hoài. Tưởng đi xa là thoát. Nhưng đi đâu cũng mang theo mình."
Rồi ông đi.
Tao đứng đó một lúc lâu.
---
Tối đó tao ngồi ở quán cà phê gần sông Hương.
Tao không mở điện thoại. Không chụp ảnh. Không làm gì.
Tao chỉ ngồi.
Và lần đầu tiên, tao không cố chạy khỏi cái trống đó.
Tao để nó ở đó. Ngồi cạnh nó.
Nó không dễ chịu. Nó giống như ngồi cạnh một người lạ mà mày biết là mày phải nói chuyện, nhưng mày sợ.
Nhưng tao ngồi.
Và từ từ, cái trống đó bắt đầu có hình.
Nó không phải là sự thiếu vắng. Nó là tao. Cái phần tao chưa bao giờ dám nhìn. Cái phần không có tên, không có chức danh, không có ai xác nhận.
Tao hai mươi ba tuổi. Tao tưởng tự do là bỏ hết.
Nhưng bỏ hết mà vẫn mang theo cái sợ, thì bỏ để làm gì?
Tao chưa trả lời được.
Có lẽ câu hỏi đó không cần trả lời.
Có lẽ nó chỉ cần được hỏi.
Muốn có niềm tin, mày phải sẵn sàng mất niềm tin.
To have faith is to trust yourself to the water. When you swim, you don't grab all the water — you relax and float.
— Alan Watts, The Wisdom of Insecurity
Diễn giải
Interpretation
Watts nói: muốn có niềm tin, mày phải sẵn sàng mất niềm tin. Nghe ngược đời. Nhưng nghĩ lại thì đúng. Thằng trong chuyện bỏ việc, bỏ phòng trọ, bỏ hết. Nó tưởng vậy là tự do. Nhưng nó vẫn ôm khư khư một thứ: cái niềm tin rằng "bỏ hết thì sẽ thấy tự do." Đó cũng là một thứ niềm tin. Và nó kẹt ở đó. Tự do không phải là bỏ việc. Không phải là đi xa. Không phải là xóa hết ràng buộc bên ngoài. Tự do là dám ngồi với cái trống bên trong mà không cần lấp nó bằng bất cứ thứ gì. Không bằng công việc mới, không bằng chuyến đi mới, không bằng một câu trả lời gọn gàng. Mày phải sẵn sàng mất luôn cái ý tưởng về tự do. Mất luôn cái hình ảnh mày vẽ ra cho mình. Lúc đó, có thể, cái gì đó thật hơn mới bắt đầu xuất hiện. Hoặc không. Nhưng ít nhất mày không còn đang diễn nữa.
Watts said: to have faith, you must be willing to lose faith. Sounds backwards. But think about it. The guy in the story quit his job, gave up his room, left everything. He thought that was freedom. But he was still clinging to one thing: the belief that "leaving everything behind would make him free." That's also a belief. And he was stuck in it. Freedom isn't quitting your job. It's not traveling far. It's not erasing every external obligation. Freedom is daring to sit with the emptiness inside without needing to fill it with anything. Not a new job, not a new trip, not a neat answer. You have to be willing to lose even the idea of freedom. Lose even the image you've drawn for yourself. Then, maybe, something more real begins to appear. Or maybe not. But at least you're not performing anymore.