Tao ghét thằng Dũng đến mức thành thằng Dũng lúc nào không biết
I hated Dung so much I became him without realizing
Thằng Dũng ngồi bàn trước tao hồi năm ba đại học.
Nó là loại người mà mày gặp xong sẽ khó chịu, nhưng không giải thích được vì sao. Nó không làm gì sai. Nó chỉ... giỏi. Giỏi một cách rất tự nhiên. Giỏi mà không cần cố.
Thầy hỏi, nó trả lời. Không phải kiểu giơ tay xin phát biểu. Nó nói như đang nghĩ to. Thoải mái. Không cần ai gật đầu.
Tao ghét cái kiểu đó.
Không phải ghét nó. Ghét cái cảm giác khi ngồi cạnh nó.
Tao cũng không dở. Tao cũng đọc bài. Cũng làm bài. Cũng điểm cao. Nhưng mỗi lần ngồi cạnh nó, tao thấy mình phải gồng. Phải chứng minh. Phải nói gì đó cho bằng.
Nó đăng bài trên nhóm lớp, phân tích một cái case study. Viết dài, viết kỹ. Mọi người like.
Tao đọc xong, ngồi viết một bài dài hơn. Kỹ hơn. Tìm thêm nguồn. Thức đến hai giờ sáng.
Đăng lên. Được ít like hơn.
Tao tức.
Không tức vì ít like. Tức vì tao biết mình viết bài đó không phải vì muốn viết. Mà vì muốn hơn nó.
---
Học kỳ sau, tao đổi chỗ ngồi. Ngồi xa nó ra.
Nhưng không xa được.
Vì tao bắt đầu theo dõi nó trên mạng. Nó đăng gì, tao đọc. Nó đi đâu, tao biết. Nó được giải gì, tao nhớ.
Tao không stalk kiểu fan. Tao stalk kiểu đối thủ.
Nó tham gia cuộc thi, tao cũng tham gia. Nó vào câu lạc bộ, tao cũng vào. Nó chọn đề tài luận văn, tao chọn đề tài gần giống, nhưng "khác góc nhìn".
Tao nói với bạn bè: "Tao thích đề tài này từ lâu rồi."
Nói dối.
Tao chọn vì nó chọn.
---
Có một lần, tao và nó cùng vào chung kết một cuộc thi thuyết trình. Tao chuẩn bị như điên. Tập nói trước gương. Sửa slide đến lần thứ mười hai. Thuộc lòng từng câu chuyển ý.
Nó lên trước. Nói bình thường. Không slide đẹp. Không câu mở đầu gây sốc. Chỉ nói. Như kể chuyện.
Ban giám khảo gật đầu.
Tao lên sau. Nói đúng kịch bản. Slide đẹp. Câu mở đầu có hook. Có số liệu. Có biểu đồ.
Tao được giải nhì.
Nó được giải nhất.
Tao về phòng, nằm úp mặt xuống gối. Không khóc. Chỉ nằm im. Tức đến mức không thở nổi.
Rồi tao mở điện thoại, vào trang nó, đọc lại bài thuyết trình của nó.
Đọc đi đọc lại. Tìm lỗi. Tìm chỗ nào nó nói sai. Tìm chỗ nào ban giám khảo thiên vị.
Không tìm được.
---
Chuyện kéo dài đến khi ra trường.
Tao đi làm. Nó đi làm. Khác công ty. Khác ngành.
Tưởng hết. Nhưng không.
Vì tao bắt đầu tìm một thằng Dũng khác. Ở công ty mới.
Thằng Minh, ngồi đối diện tao. Nó cũng giỏi. Cũng thoải mái. Cũng không cần cố.
Và tao lại bắt đầu. Lại gồng. Lại chứng minh. Lại thức khuya viết báo cáo dài hơn cần thiết. Lại tình nguyện nhận việc không ai muốn làm, không phải vì tao muốn, mà vì tao muốn sếp thấy tao hơn nó.
Tao bắt đầu nói xấu nó sau lưng. Nhẹ thôi. Kiểu "thằng Minh cũng được, nhưng..." Cái "nhưng" đó là tao.
Tao nhận ra mình đang lặp lại.
---
Một tối, tao ngồi quán cà phê một mình. Mở điện thoại, lướt LinkedIn.
Thằng Dũng vừa đăng bài. Nó được thăng chức.
Tao đọc xong, tay tao tự động bắt đầu soạn một status. Khoe dự án mới. Khoe con số. Khoe thành tích.
Soạn được nửa bài thì tao dừng lại.
Tao đọc lại cái mình vừa viết.
Giọng văn quen lắm. Cách dùng từ quen lắm. Cách flex nhẹ nhàng nhưng đủ để người ta biết. Quen lắm.
Giống thằng Dũng.
Tao viết giống nó. Tao nói giống nó. Tao chọn cách thể hiện bản thân giống nó.
Tao ghét nó đến mức tao thành nó.
Không phải thành nó thật. Mà thành cái bản sao méo mó của nó. Bản sao được tạo ra từ sự tức tối.
Tao không biết mình thích gì. Không biết mình muốn gì. Chỉ biết mình muốn hơn nó.
Mà "hơn nó" thì phải giống nó trước đã.
Vậy là tao mất.
---
Tao xoá cái status. Tắt điện thoại.
Ngồi đó. Cà phê nguội.
Tao nghĩ lại ba năm đại học. Một năm đi làm.
Bao nhiêu đêm thức khuya. Bao nhiêu bài viết. Bao nhiêu cuộc thi. Bao nhiêu lần gồng.
Có bao nhiêu thứ trong đó là của tao?
Không biết.
Thật sự không biết.
Tao nhìn xuống cái ly cà phê nguội. Mặt nước phẳng. Tao thấy mặt mình trong đó.
Nhưng tao không chắc đó là mặt tao hay mặt thằng Dũng.
Cách tốt nhất để trả thù kẻ thù là đừng trở nên giống hắn.
The best way to avenge yourself is to not be like your enemy.
— Diogenes Laërtius, Lives VI
Diễn giải
Interpretation
Diogenes nói: cách tốt nhất để trả thù kẻ thù là đừng trở thành giống họ. Nghe đơn giản. Nhưng đời thật không đơn giản. Vì khi mày ghét ai đó đủ lâu, mày bắt đầu sống theo cái bóng của nó. Mày chọn theo nó. Mày phản ứng theo nó. Mày đo mình bằng thước của nó. Mày tưởng mày đang chống lại nó. Nhưng thật ra mày đang để nó quyết định mày là ai. Cái bản ngã mày xây lên, không phải từ thứ mày muốn. Mà từ thứ mày muốn hơn. Hai cái đó khác nhau xa lắm. Một cái là của mày. Một cái là cái bóng của người khác, mà mày lầm tưởng là mình. Diogenes không nói "tha thứ cho kẻ thù". Không nói "yêu thương kẻ thù". Ông nói đừng thành nó. Đừng để cái ghét biến mày thành bản sao của thứ mày ghét. Nhưng lúc đang ghét, ai mà nhận ra được.
Diogenes said the best revenge against an enemy is not becoming like them. Sounds simple. But real life isn't simple. When you hate someone long enough, you start living in their shadow. You choose based on them. You react based on them. You measure yourself by their ruler. You think you're fighting against them. But really, you're letting them decide who you are. The identity you build isn't from what you want. It's from what you want to beat. Those two things are very different. One is yours. The other is someone else's shadow that you mistake for yourself. Diogenes didn't say forgive your enemy. Didn't say love your enemy. He said don't become them. Don't let hatred turn you into a copy of the thing you hate. But when you're in the middle of hating, who can see that.