Tao giữ điểm danh sạch suốt bốn năm đại học
I kept a perfect attendance record for four years of college
Tao không nghỉ học một buổi nào.
Bốn năm. Tám kỳ. Hơn một ngàn buổi học.
Không nghỉ.
Không một buổi.
---
Hồi năm nhất, tao nghĩ đó là chuyện bình thường. Đi học thì phải đi đủ. Ông bà tao nói vậy. Ba mẹ tao nói vậy. Thầy cô nói vậy. Tao cũng nghĩ vậy.
Nhưng đến năm hai thì nó bắt đầu thành một thứ khác.
Tao bị sốt. Ba mươi tám độ rưỡi. Nằm trên giường, đầu nặng như đeo đá. Tay run. Mắt mờ. Bạn cùng phòng nói nghỉ đi, một buổi thôi mà.
Tao lắc đầu.
Tao uống hai viên paracetamol, mặc áo khoác giữa trời nóng ba mươi lăm độ, đi bộ mười lăm phút đến giảng đường.
Ngồi vào ghế. Không nghe được gì. Chữ trên bảng nhảy múa. Thầy nói gì tao không biết. Nhưng tao có mặt.
Điểm danh: có.
Tao thấy nhẹ người. Không phải vì thuốc. Mà vì cái dấu tích đó.
---
Năm ba, bà ngoại tao mất.
Ba gọi điện lúc sáu giờ sáng. Tao đang chuẩn bị đi học. Nghe xong, tao đứng im một lúc lâu.
Ba nói con về đi.
Tao nhìn thời khóa biểu. Hôm đó có hai môn. Môn đầu điểm danh. Môn sau kiểm tra giữa kỳ.
Tao nói ba, con chiều về được không.
Ba im lặng. Rồi nói được.
Tao đi học. Ngồi trong lớp. Thầy giảng về quản trị rủi ro. Tao ghi chép. Tay viết, đầu trống. Mắt khô.
Điểm danh: có.
Chiều đó tao bắt xe về quê. Bà đã liệm rồi. Tao đứng nhìn cái quan tài đóng kín. Không khóc được. Chỉ nghĩ, sáng nay mình đã không nghỉ học.
Cái suy nghĩ đó làm tao buồn nôn.
Nhưng tao không dừng lại.
---
Năm tư, tao bắt đầu đếm.
Mỗi buổi sáng thức dậy, tao nhẩm trong đầu: còn bao nhiêu buổi nữa là xong. Một trăm hai mươi bảy. Một trăm hai mươi sáu. Một trăm hai mươi lăm.
Tao không còn quan tâm bài giảng nói gì. Không quan tâm điểm số. Không quan tâm mình đang học ngành gì, ra trường làm gì.
Chỉ quan tâm một thứ: hôm nay có mặt.
Bạn bè tao nghỉ học đi chơi. Tao không đi. Bạn bè tao nghỉ học đi thực tập. Tao không nghỉ. Bạn bè tao nghỉ học vì trời mưa, vì buồn ngủ, vì thất tình, vì chán.
Tao không nghỉ.
Tao nghĩ mình giỏi hơn tụi nó. Tao nghĩ mình có kỷ luật. Tao nghĩ mình mạnh.
Nhưng tối về phòng, tao nằm xuống giường, nhìn lên trần nhà, và tao thấy mệt.
Không phải mệt vì học. Mệt vì giữ.
---
Có một buổi chiều, gần cuối kỳ cuối cùng, tao ngồi trong căn tin một mình. Trước mặt là ly trà đá. Xung quanh là mấy đứa năm nhất cười nói ồn ào.
Tao nhìn tụi nó. Tụi nó đang tranh nhau kể hôm qua ai nghỉ học đi đâu. Đứa đi xem phim. Đứa đi biển. Đứa ở nhà ngủ cả ngày.
Tụi nó cười.
Tao không cười.
Tao tự hỏi: bốn năm qua, tao đã bỏ lỡ bao nhiêu thứ?
Bao nhiêu buổi sáng có thể ngủ thêm. Bao nhiêu chuyến đi có thể cùng bạn bè. Bao nhiêu lần có thể nói "thôi hôm nay nghỉ" mà không cần lý do gì.
Bà ngoại mất. Tao đi học.
Cái đó là kỷ luật hay là cái gì?
---
Tao ra trường. Bằng đẹp. Điểm danh sạch. Không thiếu buổi nào.
Không ai hỏi.
Nhà tuyển dụng không hỏi. Đồng nghiệp không hỏi. Bạn bè không hỏi.
Cái thành tích mà tao giữ bằng mồ hôi, bằng nước mắt, bằng cả buổi sáng bà ngoại mất, không ai biết. Không ai cần biết.
Chỉ có tao biết.
Và tao cũng không biết mình giữ nó để làm gì.
---
Bây giờ tao đi làm. Sáng nào cũng dậy sớm. Tối nào cũng về muộn. Không nghỉ phép. Không xin về sớm. Không bao giờ nói không.
Có đứa bạn nói: mày lại đang giữ điểm danh rồi.
Tao cười. Rồi tao im.
Vì tao biết nó nói đúng.
---
Tao không biết buông là gì. Tao chỉ biết giữ.
Giữ cho đến khi tay rã ra. Giữ cho đến khi quên mình đang giữ cái gì. Giữ cho đến khi cái mình giữ chẳng còn nghĩa lý gì.
Nhưng vẫn giữ.
Vì buông ra thì tao là ai?
Tao sợ câu hỏi đó hơn sợ mệt.
聖人後其身而身先，外其身而身存
Thánh nhân hậu kỳ thân nhi thân tiên, ngoại kỳ thân nhi thân tồn
Thánh nhân để thân ra sau mà thân ở trước, để thân ra ngoài mà thân được còn.
The sage puts himself last and finds himself first; detaches from himself and preserves himself.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 7
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói thánh nhân đặt mình ra sau mà lại được ở trước, để mình ra ngoài mà lại được tồn tại. Nghe ngược đời. Nhưng nghĩ lại thì đúng. Thằng nào cố giữ mình ở vị trí đầu tiên, cố giữ mọi thứ hoàn hảo, cố giữ điểm danh sạch, cố giữ hình ảnh không tì vết, thằng đó mệt nhất. Mà mệt xong thì được gì? Không ai hỏi. Không ai cần. Chỉ mình mình biết mình đã giữ. Còn thằng nào dám lùi lại một bước, dám nói hôm nay thôi, dám để mình không hoàn hảo, thằng đó lại sống được lâu hơn. Không phải vì nó lười. Mà vì nó không đốt mình ra để giữ một thứ chẳng ai đòi. Buông không phải là bỏ. Buông là thôi cố chứng minh mình xứng đáng tồn tại.
Laozi said the sage puts himself last and ends up first, lets go of himself and is preserved. Sounds backwards. But think about it. The one who insists on being first, on keeping everything perfect, on maintaining a spotless record, on never showing a crack, that person is the most exhausted. And after all that exhaustion, what do they get? Nobody asks. Nobody cares. Only they know what they held onto. Meanwhile, the one who dares to step back, who dares to say not today, who dares to be imperfect, that person lasts longer. Not because they're lazy. But because they don't burn themselves alive to protect something nobody demanded. Letting go isn't giving up. Letting go is stopping the need to prove you deserve to exist.