Tao không biết tao thích gì
I don't know what I like
Hồi cấp ba tao chọn ban A. Không phải vì tao thích toán. Mà vì mấy đứa giỏi nhất lớp đều chọn ban A. Tao nghĩ chắc mình cũng thích.
Lên đại học, tao thi kinh tế. Ba tao nói nghề này ổn định. Mẹ tao nói ra trường dễ xin việc. Tao nghĩ chắc mình cũng muốn.
Năm nhất, năm hai, tao học bình thường. Không giỏi không dở. Đi học, đi về, đi chơi. Thi xong thì quên. Không có môn nào tao nhớ vì thích. Chỉ nhớ vì sợ rớt.
Năm ba, tao đi thực tập ở một công ty tài chính. Mặc áo sơ mi. Ngồi máy tính. Làm Excel. Mọi người khen tao nhanh nhẹn. Sếp nói tao có tiềm năng. Tao cười. Cảm ơn anh.
Tối về phòng trọ, tao nằm nhìn trần nhà. Không buồn. Không vui. Không gì cả. Chỉ thấy trống.
Tao bắt đầu để ý một chuyện lạ.
Mỗi lần ai hỏi "mày thích gì?", tao đều trả lời bằng thứ người khác thích.
"Mày thích nghe nhạc gì?" Tao nói tên mấy ban nhạc thằng bạn thân hay nghe. "Mày thích ăn gì?" Tao gọi món bạn gái cũ hay gọi. "Mày muốn làm nghề gì?" Tao lặp lại câu ba tao nói.
Không phải tao nói dối. Tao thật sự nghĩ đó là của mình. Nhưng nếu bỏ hết đi. Bỏ ba mẹ, bỏ bạn bè, bỏ mạng xã hội, bỏ mấy cái "nên" và "phải". Tao còn lại gì?
Tao không biết.
Có một đêm, tao ngồi quán cà phê một mình. Lần đầu tiên một mình thiệt sự, không cắm tai nghe, không lướt điện thoại.
Chung quanh người ta nói chuyện, cười, gọi đồ uống. Tao ngồi im.
Rồi tao nhận ra một chuyện.
Tao chưa bao giờ chọn gì cho mình. Chưa một lần.
Cái áo tao mặc, thằng bạn nói đẹp nên tao mua. Cái nghề tao học, ba mẹ nói tốt nên tao thi. Cái cách tao nói chuyện, tao copy từ mấy đứa được nhiều người thích.
Tao sống hai mươi hai năm mà chưa bao giờ hỏi: mày muốn gì?
Không phải vì tao lười. Mà vì tao sợ.
Sợ nếu hỏi thiệt, câu trả lời sẽ là: tao không biết.
Và nếu tao không biết mình muốn gì, thì tao là ai?
Hôm đó tao không tìm được câu trả lời. Tao trả tiền, đi về, nằm xuống.
Nhưng có cái gì đó khác.
Lần đầu tiên tao thấy cái trống đó không phải là vấn đề. Nó là sự thật. Và sự thật thì không cần sửa. Chỉ cần nhìn.
Mấy ngày sau, tao thử làm một chuyện nhỏ.
Đi ăn một mình. Không hỏi ai. Không xem review. Đi ngang quán nào thấy được thì vào.
Tao gọi một tô bún bò. Không phải vì ai nói ngon. Chỉ vì tao ngửi thấy mùi sả từ ngoài cửa.
Tô bún bình thường. Không có gì đặc biệt.
Nhưng lần đầu tiên tao ăn một thứ vì tao muốn ăn.
Nghe ngu. Tao biết.
Nhưng mà hai mươi hai năm, đây là lần đầu.
Tao không kể chuyện này cho ai. Không đăng lên mạng. Không check-in.
Vì nó là của tao. Chỉ của tao.
Sau đó tao bắt đầu để ý nhiều hơn.
Mỗi lần định nói gì, tao dừng lại nửa giây. Hỏi: cái này là của mày hay mày mượn của ai?
Đa số là mượn.
Cái quan điểm chính trị, mượn của thằng anh họ. Cái gu thời trang, mượn của mấy đứa trên TikTok. Cái cách tao cười khi không vui, mượn từ hồi nhỏ, khi ba mẹ cãi nhau mà tao phải giả vờ bình thường.
Tao như một căn phòng toàn đồ người khác gửi. Nhìn thì đầy. Nhưng không có gì là của mình.
Tao chưa dọn xong căn phòng đó. Chắc còn lâu.
Nhưng ít nhất tao biết nó không phải của tao.
Và biết cái đó, tao nghĩ, là bước đầu tiên.
Hay cũng có thể không phải.
Tao không biết.
Nhưng lần này, cái "không biết" đó, tao không sợ nữa.
Cho đến khi mày biến vô thức thành ý thức, nó sẽ điều khiển đời mày và mày gọi nó là số phận.
Until you make the unconscious conscious, it will direct your life and you will call it fate.
— Carl Jung (gán cho Jung, phổ biến)
Diễn giải
Interpretation
Jung nói, cho đến khi mày kéo cái vô thức lên thành ý thức, nó sẽ điều khiển đời mày, và mày gọi đó là số phận. Nghe cao siêu. Nhưng nôm na là vầy. Mày thích cái áo đó thiệt không, hay vì thằng bạn mày nói đẹp? Mày chọn nghề đó thiệt không, hay vì ba mẹ mày nói ổn? Mày cười lúc đó thiệt không, hay vì hồi nhỏ mày học cách giả vờ vui để không ai lo? Đa số thứ mày tưởng là "mình" thật ra là mày nhặt từ người khác rồi quên mất nguồn gốc. Nó chạy ngầm bên dưới, giống phần mềm cài sẵn mà mày không biết. Mày tưởng mày đang chọn. Nhưng thật ra mày đang bị chọn. Jung không nói mày phải sửa. Ổng chỉ nói mày phải thấy. Thấy rồi thì nó không điều khiển mày được nữa. Chưa thấy thì mày cứ tưởng đó là số phận, là tính mình vốn vậy. Không phải vậy đâu. Mày chỉ chưa nhìn thôi.
Jung said, until you make the unconscious conscious, it will direct your life and you will call it fate. Sounds lofty. But here's what it really means. Do you actually like that shirt, or did your friend say it looked good? Did you actually choose that career, or did your parents say it was safe? Were you actually smiling, or did you learn as a kid to pretend you were fine so nobody would worry? Most of what you think is "you" was picked up from others, and you forgot where it came from. It runs underneath, like software you never installed yourself. You think you're choosing. But you're being chosen. Jung didn't say you need to fix it. He just said you need to see it. Once you see it, it can't run you anymore. Until then, you'll keep calling it fate, or just the way I am. It's not. You just haven't looked yet.