Tao không thuộc về đâu hết
I Don't Belong Anywhere
Tao hai mươi ba tuổi.
Nghe thì trẻ. Nhưng tao đã thử rất nhiều thứ rồi.
Hồi mười tám, tao vào đại học ngành kinh tế. Vì ba tao bảo học kinh tế ra dễ xin việc. Tao không thích, nhưng cũng không ghét. Tao nghĩ thôi kệ, ai cũng vậy.
Năm nhất tao tham gia câu lạc bộ tình nguyện. Mọi người nhiệt tình lắm. Tao cũng nhiệt tình. Nhưng tao để ý một chuyện. Tao nhiệt tình kiểu khác. Mọi người nhiệt tình vì thấy vui, thấy thuộc về. Tao nhiệt tình vì tao muốn thuộc về.
Khác nhau ở chỗ đó.
Năm hai tao bỏ câu lạc bộ. Không ai hỏi tại sao. Tao cũng không buồn. Tao chỉ nghĩ, vậy là đúng rồi, mình không phải người ở đây.
Tao chuyển sang chơi với nhóm bạn khác. Nhóm này hay đi cà phê, bàn chuyện startup, chuyện crypto, chuyện tự do tài chính. Tao ngồi nghe. Tao cũng nói. Nhưng mỗi lần tao nói xong, tao thấy giọng mình lạ. Như đang đọc thoại. Như đang diễn.
Tao không biết tao đang diễn cho ai.
Năm ba tao đi thực tập ở một công ty truyền thông. Sếp khen tao nhanh nhạy. Đồng nghiệp bảo tao hòa đồng. Tao cười, cảm ơn, rồi trưa đó tao ăn cơm một mình trong cầu thang bộ.
Không phải tao ghét họ. Tao không ghét ai cả. Tao chỉ không biết cách ở lại.
Mỗi chỗ tao đến, tao đều ổn. Ổn một thời gian. Rồi có một ngày, tao thức dậy và cảm giác đó lại đến. Cái cảm giác mình đang đứng trong một căn phòng đầy người, nhưng không ai nhìn thấy mình. Không phải vì họ phớt lờ. Mà vì tao không thật sự ở đó.
Tao bắt đầu nghĩ có gì sai với mình.
Tao đọc sách tâm lý. Tao làm test MBTI, test Enneagram, test Big Five. Tao là INFJ. Tao là Type 4. Tao là người nhạy cảm cao. Mỗi cái nhãn cho tao một lý do. Mỗi cái nhãn cho tao một nhóm mới để thuộc về.
Nhưng rồi tao cũng rời nhóm đó.
Vì tao nhận ra một chuyện. Tao không tìm nhóm. Tao tìm một nơi mà tao không cần phải cố. Một nơi mà tao bước vào và biết ngay, đây là chỗ của mình.
Nhưng nơi đó không tồn tại.
Tao nói chuyện này với thằng Hùng. Thằng Hùng là bạn tao từ hồi cấp ba. Nó nghe xong, nó bảo, mày suy nghĩ nhiều quá. Cứ sống đi, từ từ rồi sẽ ổn.
Tao biết nó nói đúng. Theo kiểu của nó.
Nhưng tao không hỏi nó để nghe câu trả lời. Tao hỏi nó để xem nó có hiểu không. Nó không hiểu. Tao không trách nó. Nó thuộc về mọi nơi nó đến. Nó không biết cảm giác không thuộc về đâu nó như thế nào.
Tao hai mươi ba tuổi. Tao ra trường rồi. Tao có việc làm. Lương đủ sống. Bạn bè đủ để cuối tuần không phải ở nhà một mình.
Nhưng tao lạc lõng.
Không phải kiểu lạc lõng vì cô đơn. Tao có người xung quanh. Không phải kiểu lạc lõng vì thất bại. Tao ổn mà. Không phải kiểu lạc lõng vì mất phương hướng. Tao biết mình đang đi đâu.
Tao lạc lõng vì tao không biết mình là ai.
Không phải câu hỏi triết học. Không phải kiểu ngồi uống cà phê rồi trầm ngâm cho sang. Tao thật sự không biết.
Tao thích gì? Tao không chắc. Tao ghét gì? Cũng không chắc. Tao sống vì cái gì? Tao không biết.
Mỗi lần tao thử một thứ mới, tao thấy mình hợp. Một thời gian. Rồi cái cảm giác đó phai đi. Như sơn tường. Mới quét thì đẹp. Vài tháng thì bong.
Tao bắt đầu sợ.
Không phải sợ cô đơn. Sợ rằng tao sẽ sống cả đời như vậy. Đi từ chỗ này sang chỗ khác. Từ nhóm này sang nhóm khác. Từ con người này sang con người khác. Mà không bao giờ dừng lại được.
Vì không có chỗ nào để dừng.
Rồi một đêm, tao nằm trên giường, tắt đèn, tắt điện thoại. Tao nằm im. Không nhạc, không podcast, không gì hết. Chỉ có tao với trần nhà.
Và tao nghĩ một chuyện.
Có thể nào, không có chỗ nào để thuộc về, vì tao chưa bao giờ thử thuộc về chính mình?
Tao không biết câu đó có nghĩa gì. Tao nằm đó, nghĩ hoài. Thuộc về chính mình là sao? Là thích ở một mình? Là không cần ai? Là tự kỷ?
Tao không có câu trả lời.
Nhưng đêm đó, lần đầu tiên, tao không muốn chạy đi đâu hết.
Tao chỉ nằm đó. Với cái lạc lõng của tao. Không cố sửa nó. Không cố hiểu nó. Không cố biến nó thành bài học hay câu chuyện hay ho.
Tao chỉ nằm đó.
Và lạ lắm. Cái lạc lõng nó vẫn còn. Nhưng nó không đau nữa.
Nó giống như, tao ngừng chạy trốn nó, thì nó cũng ngừng đuổi tao.
Tao không biết ngày mai sẽ ra sao. Tao không biết tao có tìm được chỗ nào để thuộc về không. Có thể có. Có thể không.
Nhưng đêm đó, trên cái giường thuê hai triệu rưỡi một tháng, tao ở với chính tao.
Lần đầu tiên.
Hãy là ngọn đèn cho chính mình.
Be a lamp unto yourself.
— Đức Phật, Kinh Đại Bát Niết Bàn (Mahaparinibbana Sutta)
Diễn giải
Interpretation
Ông Phật nói câu này trước khi chết. Không phải kiểu trăng trối. Kiểu nhắn lại. Hãy là ngọn đèn cho chính mình. Nghe thì đẹp. Nhưng nghĩ kỹ thì nó khó vãi. Vì nó có nghĩa là, không ai soi đường cho mày được. Không có nhóm nào, không có hệ thống nào, không có ai đó ngoài kia sẽ nói cho mày biết mày là ai. Thằng trong câu chuyện, nó chạy khắp nơi. Câu lạc bộ, nhóm bạn, công ty, test tính cách. Mỗi chỗ cho nó một cái nhãn, một chỗ đứng tạm. Rồi nó bong ra. Vì nó đang mượn ánh sáng của người khác để soi mình. Đêm đó nó tắt hết. Tắt đèn, tắt điện thoại, tắt luôn cái nhu cầu phải thuộc về đâu đó. Và lần đầu tiên nó ở với chính nó. Nó chưa phải ngọn đèn. Nhưng nó ngừng đi tìm đèn của người khác. Có khi bắt đầu từ đó.
The Buddha said this before he died. Not as a dramatic last word. More like a quiet reminder. Be a lamp unto yourself. Sounds beautiful. But think about it and it's brutal. It means no one can light the way for you. No group, no system, no one out there is going to tell you who you are. The kid in the story ran everywhere. Clubs, friend groups, companies, personality tests. Each place gave him a label, a temporary spot to stand. Then he peeled away. Because he was borrowing other people's light to see himself. That night he turned everything off. The lights, the phone, even the need to belong somewhere. And for the first time he stayed with himself. He's not the lamp yet. But he stopped looking for someone else's. Maybe that's where it starts.