Tao lướt điện thoại ba tiếng rồi ghét tất cả mọi người
I Scrolled for Three Hours and Ended Up Hating Everyone
Chủ nhật.
Tao không có kế hoạch gì. Dậy lúc mười giờ, nằm thêm nửa tiếng, rồi mở điện thoại.
Thằng Hùng đăng story đi Đà Lạt. Nó chụp sương mù, cầm ly cà phê, caption viết "healing". Tao nhìn, nghĩ thầm: mày healing cái gì, tuần trước còn đòi vay tao hai triệu.
Lướt tiếp.
Con Trang đăng ảnh tốt nghiệp thạc sĩ. Áo mũ, bó hoa, gia đình đứng xung quanh cười. Tao nhìn, thấy gì đó nhói trong ngực. Không phải ghét nó. Nhưng cũng không phải vui cho nó. Tao không biết gọi cảm giác đó là gì.
Lướt tiếp.
Một thằng tao không quen, bạn của bạn, đăng ảnh nhận việc ở công ty nước ngoài. Logo to, bàn làm việc có màn hình cong, phía sau là view thành phố. Caption: "New chapter". Ba trăm lượt thích.
Tao nằm trên giường, phòng trọ hai triệu rưỡi, quạt trần kêu cọt kẹt.
Lướt tiếp.
Con bạn cấp ba đăng ảnh cưới. Váy trắng, biển xanh, chồng nó cao ráo đẹp trai. Tao nhớ hồi lớp mười hai nó ngồi cạnh tao, cùng khóc vì thi rớt học kỳ. Giờ nó cười trong ảnh, tao nằm đây lướt điện thoại một mình.
Tao bắt đầu thấy khó chịu.
Không phải khó chịu với ai cụ thể. Khó chịu với tất cả. Với thằng Hùng giả vờ healing. Với con Trang giỏi quá. Với thằng lạ nhận việc ngon. Với con bạn lấy chồng đẹp. Với cả mấy người tao không quen mà sao cuộc đời họ cứ tươi roi rói.
Rồi tao khó chịu với chính tao.
Sao mày hai mươi ba tuổi rồi mà vẫn nằm đây. Sao mày không có gì để đăng. Sao mày không có gì để khoe. Sao cuộc đời mày nhạt như nước lã.
Tao tắt điện thoại. Nằm nhìn trần nhà.
Được năm phút. Mở lại.
Lần này tao vào đọc comment. Người ta khen con Trang: "Giỏi quá", "Xứng đáng", "Tự hào quá". Tao đọc từng cái, như đang tự tra tấn mình.
Rồi tao bắt đầu phán xét.
Thằng Hùng chắc đi Đà Lạt bằng tiền bố mẹ. Con Trang chắc học trường dễ. Thằng kia chắc có quen biết mới vào được công ty đó. Con bạn chắc lấy chồng vì tiền.
Tao ngồi đó, trong đầu chấm điểm từng người.
Như một giám khảo mà không ai mời.
Tao chấm điểm cuộc đời người ta dựa trên mấy tấm ảnh. Tao quyết định ai xứng đáng, ai không. Ai thật, ai giả. Ai hơn tao, ai kém tao.
Ba tiếng.
Ba tiếng tao nằm đó, không ăn, không tắm, không làm gì ngoài lướt và phán.
Đến chiều, thằng bạn cùng phòng về. Nó hỏi: "Mày ăn gì chưa?" Tao nói chưa. Nó kêu: "Đi ăn phở đi". Tao nói ừ.
Ra quán phở đầu hẻm, ngồi ăn. Nắng chiều xiên qua mái tôn. Tao húp muỗng nước dùng, nóng, ngọt. Thằng bạn ngồi đối diện, nó cũng không nói gì, cũng húp phở.
Lúc đó tao mới thấy nhẹ.
Không phải vì phở ngon. Mà vì suốt ba tiếng đó, tao không sống. Tao chỉ ngồi chấm điểm.
Tao chấm điểm thằng Hùng mà không biết nó có đang buồn gì không. Tao chấm điểm con Trang mà không biết nó đã khóc bao đêm. Tao chấm điểm thằng lạ mà tao không biết tên thật nó là gì. Tao chấm điểm con bạn mà tao không gặp từ năm lớp mười hai.
Rồi tao chấm điểm chính tao.
Tao cho mình điểm thấp nhất.
Dựa trên cái gì? Dựa trên mấy tấm ảnh người khác đăng lên.
Tao ngồi trong quán phở, nhìn thằng bạn đang gắp giá, và nghĩ: nếu tao không mở điện thoại sáng nay, tao có ghét mình không?
Câu trả lời là không.
Sáng nay trước khi mở điện thoại, tao bình thường. Tao là một thằng hai mươi ba tuổi, ngủ dậy ngày chủ nhật, không có kế hoạch gì. Bình thường.
Ba tiếng sau, tao thành một thằng thất bại.
Không ai làm gì tao cả. Tao tự làm. Tao tự mở, tự lướt, tự so, tự phán, tự ghét.
Tối đó tao nằm nghĩ.
Tao nghĩ về chuyện phán xét. Không phải phán xét người ta. Mà phán xét chính mình.
Mỗi lần tao có ý kiến về cuộc đời người khác, tao đang tự đặt mình vào một cái bảng xếp hạng. Mà cái bảng đó không ai tạo ra. Tao tự vẽ. Tao tự xếp. Rồi tao tự buồn vì mình đứng cuối.
Thằng bạn cùng phòng ngáy bên kia. Nó không đăng gì lên mạng. Nó không có ý kiến về ai. Nó rủ tao đi ăn phở.
Nó ngủ ngon.
Tao thì nằm đây, vẫn đang nghĩ.
Bạn luôn có quyền không có ý kiến. Không phải lúc nào cũng cần phán xét.
You always own the option of having no opinion. There is never any need to judge.
— Marcus Aurelius, Meditations, Quyển 6.52
Diễn giải
Interpretation
Ông Epictetus nói mày có quyền không có ý kiến. Nghe đơn giản. Nhưng thử nghĩ coi. Mỗi lần mày lướt điện thoại, mày có ý kiến về tất cả mọi thứ. Thằng này giả, con kia may, đứa nọ không xứng. Mày phán liên tục, như cái máy. Mà không ai bắt mày phán. Mày tự làm. Vấn đề là mỗi lần mày phán người ta, mày đang tự xếp mình vào cùng cái bảng đó. Mày nói nó giỏi, tức là mày đang thừa nhận mày không giỏi bằng. Mày nói nó giả, tức là mày đang cần tin rằng mày thật hơn. Mỗi ý kiến là một lần mày tự đo mình. Ông Epictetus không nói đừng suy nghĩ. Ổng nói mày không bắt buộc phải có ý kiến. Mày được phép nhìn mà không chấm điểm. Được phép thấy mà không xếp hạng. Thằng bạn cùng phòng không có ý kiến gì. Nó rủ đi ăn phở. Nó ngủ ngon. Đôi khi không có ý kiến là cách sống nhẹ nhất.
Epictetus said you always have the right to have no opinion. Sounds simple. But think about it. Every time you scroll your phone, you have opinions about everything. This guy is fake, that girl is lucky, this one doesn't deserve it. You judge nonstop, like a machine. Nobody forces you. You do it yourself. The problem is every time you judge someone, you're placing yourself on the same board. You say they're talented, meaning you're admitting you're not as talented. You say they're fake, meaning you need to believe you're more real. Every opinion is another measurement of yourself. Epictetus didn't say stop thinking. He said you're not obligated to have an opinion. You're allowed to see without scoring. Allowed to notice without ranking. Your roommate had no opinions. He asked you to eat pho. He slept well. Sometimes having no opinion is the lightest way to live.