Tao mặc đồ hiệu mà không dám ăn cơm bình dân
I Wore Designer Clothes but Was Too Ashamed to Eat at a Street Stall
Tao bắt đầu mua đồ hiệu từ năm hai mươi.
Không phải vì thích. Mà vì sợ.
Hồi cấp ba, tao học trường công. Quần xanh áo trắng, ai cũng giống ai, không ai hơn ai. Tao thấy bình thường. Nhưng lên đại học, tao vào một trường tư. Ba mẹ tao cố hết sức đóng học phí. Tao biết điều đó. Nhưng tao không biết rằng vào đó, tao sẽ gặp một thế giới khác.
Đứa ngồi cạnh tao đi xe tay ga đời mới. Đứa phía trước dùng laptop mười mấy triệu. Đứa phía sau mỗi tuần đổi một đôi giày. Tao ngồi giữa, mang đôi dép tổ ong mẹ mua ngoài chợ.
Không ai nói gì. Không ai chê. Nhưng tao tự thấy.
Tao thấy mình nhỏ.
Tháng đầu tiên, tao xin ba mẹ thêm tiền mua giày. Ba hỏi giày cũ hư rồi hả. Tao nói ừ. Lần đầu tiên tao nói dối ba vì một đôi giày.
Đôi giày đó giá một triệu hai. Tao mang vào lớp, không ai nhìn. Không ai khen. Nhưng tao thấy bớt sợ. Cái cảm giác đó, nó ghiện.
Tháng thứ hai, tao đi làm thêm. Phục vụ quán cà phê, tan ca lúc mười một giờ đêm. Lương ba triệu. Tao không gửi về nhà. Tao mua áo.
Tháng thứ ba, tao mua quần. Tháng thứ tư, tao mua đồng hồ. Tháng thứ năm, tao mua nước hoa.
Mỗi món đồ mới, tao cảm thấy mình lớn hơn một chút. Dày hơn một chút. Như mặc thêm một lớp áo giáp mà không ai xuyên qua được.
Tao bắt đầu chụp hình. Đăng lên mạng. Mấy đứa bạn cũ comment: "Lên đời dữ". "Giàu quá trời". Tao cười. Tao thích cái cảm giác đó. Thích lắm.
Nhưng có một chuyện tao không kể ai.
Tao không dám ăn cơm bình dân.
Không phải vì dở. Cơm bình dân ngon. Tao biết. Hồi cấp ba tao ăn hoài. Nhưng bây giờ, mặc cái áo năm trăm ngàn, đeo cái đồng hồ triệu rưỡi, tao không thể ngồi trên cái ghế nhựa, cầm cái tô nhôm, ăn cơm hai mươi lăm ngàn.
Tao sợ người ta thấy.
Sợ người ta nghĩ: "Thằng này đồ hiệu mà ăn cơm bụi". Sợ cái hình ảnh tao dựng lên bấy lâu, nó sụp.
Nên tao ăn tiệm. Bốn mươi, năm mươi ngàn một bữa. Có khi sáu mươi. Tao ăn một mình, ngồi trong quán máy lạnh, lướt điện thoại. Trông cho ra vẻ.
Cuối tháng, tao cháy túi. Tháng nào cũng cháy.
Có tháng tao ăn mì gói ba ngày liền. Nhưng ra đường vẫn mặc đồ đẹp. Vẫn xịt nước hoa. Vẫn cười tươi.
Bạn tao, thằng Phúc, nó khác. Nó mặc áo thun trơn, quần short, dép lê. Nó ăn cơm bình dân, ngồi vỉa hè, gọi thêm tô canh. Nó không đăng gì lên mạng. Nó không care.
Một hôm tao hỏi nó: "Mày không ngại à? Ăn mặc vậy đi học?"
Nó nhìn tao, cười: "Ngại gì? Tao đói thì tao ăn. Tao nóng thì tao mặc đồ mát. Có gì đâu."
Tao không nói gì. Nhưng tao nhớ câu đó rất lâu.
Vì tao nhận ra một chuyện. Nó tự do. Còn tao thì không.
Tao bị nhốt trong cái hình ảnh tao tự dựng lên. Mỗi ngày tao phải nuôi nó. Cho nó ăn bằng tiền. Cho nó uống bằng sự chú ý của người khác. Nó đói hoài. Không bao giờ no.
Có đêm tao nằm tính. Từ năm nhất đến giờ, tao đã chi bao nhiêu tiền cho quần áo, giày dép, nước hoa, ăn tiệm cho ra vẻ. Con số làm tao giật mình.
Gần bằng nửa năm học phí.
Nửa năm ba mẹ tao cong lưng làm.
Tao nghĩ đến ba. Ổng mặc cái áo sơ mi cũ đi làm mười mấy năm. Không phải vì ổng không có tiền mua áo mới. Mà vì ổng không cần ai nhìn.
Ổng đi chợ, mặc cả từng ngàn. Không phải vì keo. Mà vì ổng biết tiền đó để làm gì. Để tao đi học.
Còn tao lấy tiền đó mua cái vỏ bọc cho mình.
Có hôm tao đi ngang cái quán cơm bình dân gần trường. Quán đông lắm. Mấy anh chị công nhân ngồi ăn, nói cười. Mấy đứa sinh viên khác cũng ngồi đó, thoải mái.
Tao đứng ngoài, nhìn vào.
Tao muốn ngồi xuống. Nhưng chân tao không bước được.
Cái đôi giày triệu hai đang giữ chân tao lại.
Hôm đó tao về phòng trọ, mở tủ ra. Nhìn đống đồ. Áo, quần, giày, nước hoa. Đẹp hết. Mới hết.
Nhưng tao thấy trống.
Không phải tủ trống. Mà tao trống.
Tao hai mươi tuổi. Tao có một tủ đồ đầy và một cái bụng hay đói. Tao có một cái hình ảnh đẹp trên mạng và một cái mình thật mà tao không dám cho ai thấy.
Thằng Phúc gọi điện, rủ đi ăn cơm bình dân.
Tao nhìn cái tủ đồ. Rồi nhìn cái ví.
Trong ví còn ba mươi ngàn.
Tao mặc cái áo thun cũ nhất trong tủ. Cái áo hồi cấp ba, đã phai màu.
Tao đi.
Ngồi xuống cái ghế nhựa, tao thấy tim đập nhanh. Như lần đầu tiên đi thi. Tao nhìn quanh, sợ ai nhìn mình.
Không ai nhìn.
Mọi người đang ăn.
Tao gọi cơm sườn, hai mươi lăm ngàn. Cắn miếng đầu tiên.
Ngon.
Ngon thiệt.
Không phải vì cơm ngon hơn tiệm. Mà vì lần đầu tiên sau gần một năm, tao ăn mà không phải đóng vai ai hết.
大丈夫處其厚，不居其薄；處其實，不居其華
Đại trượng phu xử kỳ hậu, bất cư kỳ bạc; xử kỳ thực, bất cư kỳ hoa
Bậc đại trượng phu ở chỗ dày, không ở chỗ mỏng; ở chỗ thật, không ở chỗ hoa.
The great person dwells in substance, not in show; stays with the fruit, not the flower.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 38
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói bậc đại trượng phu ở chỗ dày, không ở chỗ mỏng. Chỗ dày là cái bên trong. Chỗ mỏng là cái bề ngoài. Nói thẳng ra là vầy. Mày mặc đồ đẹp, người ta nhìn cái áo. Mày cởi cái áo ra, người ta nhìn mày. Câu hỏi là mày có dám để người ta nhìn mày không. Thằng nào càng sợ người ta thấy mình thiếu, thằng đó càng chất đồ lên người. Áo, giày, xe, nhà, chức danh. Chất hoài. Nhưng bên trong vẫn trống. Vì mày đang xây tường chứ không phải xây nền. Chỗ dày là khi mày ngồi ăn cơm bình dân mà không cần giải thích với ai. Là khi mày mặc áo cũ mà không thấy nhỏ. Là khi mày biết mình là ai mà không cần người khác xác nhận. Đồ hiệu rồi cũng cũ. Thể diện rồi cũng phai. Cái còn lại là mày có chịu nổi mình khi không có gì trên người không.
Lao Tzu said the person of substance dwells in the thick, not the thin. The thick is what's inside. The thin is what's on the surface. Put simply: when you wear nice clothes, people see the clothes. When you take them off, people see you. The question is whether you can stand being seen. The more someone fears being seen as lacking, the more they pile on. Clothes, shoes, cars, titles. Piling endlessly. But inside, still hollow. Because you're building walls, not foundations. The thick place is when you can sit at a street stall and owe no one an explanation. When you wear an old shirt and don't feel diminished. When you know who you are without needing anyone to confirm it. Designer things fade. Reputation fades. What remains is whether you can stand yourself when there's nothing on you at all.