Tao mua đôi giày ba triệu rồi đi bộ về nhà
I Bought Three-Million-Dong Shoes Then Walked Home
Tao hai mươi hai tuổi. Lương bốn triệu rưỡi. Tháng nào cũng âm.
Không phải vì tao tiêu hoang. Tao không đi bar, không đánh bạc, không nợ nần gì lớn. Nhưng cứ đến ngày hai mươi là tài khoản về số lẻ. Tao không hiểu tiền đi đâu. Nó cứ chảy ra như nước trong cái xô thủng mà tao không thấy lỗ.
Hôm đó là ngày mười sáu.
Tao đi ngang một cái tiệm giày ở Nguyễn Trãi. Đôi giày trắng, đế dày, logo nhỏ xíu bên hông. Tao biết đôi đó. Thằng Khoa ở công ty mang đúng đôi này. Mỗi lần nó bước vào, tao nhìn xuống chân nó rồi nhìn xuống chân mình.
Chân tao mang đôi giày mua ở chợ Tân Bình. Một trăm năm mươi ngàn. Còn tốt. Không rách. Nhưng mỗi lần đứng cạnh thằng Khoa, tao thấy đôi giày mình xấu hơn.
Tao đứng trước tiệm mười lăm phút.
Rồi tao vào.
Ba triệu hai.
Tao quẹt thẻ. Tiếng máy kêu bíp. Xong.
Bước ra khỏi tiệm, tao cầm cái túi giấy, bên trong là đôi giày mới. Tao thấy vui. Thiệt. Cái vui rất rõ, rất sáng, như vừa thắng được cái gì đó.
Tao đi bộ ra trạm xe buýt.
Mở ví.
Còn mười bảy ngàn.
Xe buýt bảy ngàn một lượt. Tao đi hai chặng. Mười bốn ngàn. Còn ba ngàn. Đủ mua chai nước.
Nhưng hôm nay tao chưa ăn chiều.
Tao đứng ở trạm xe buýt, nhìn cái túi giấy trong tay, rồi nhìn cái bụng.
Cái bụng không nói gì. Nó chỉ sôi.
Tao quyết định đi bộ về.
Từ Nguyễn Trãi về phòng trọ ở Gò Vấp. Hơn bảy cây số. Trời tháng năm, nắng còn hầm trên mặt đường dù đã gần sáu giờ chiều.
Tao đi.
Đi được một đoạn thì bắt đầu đói thiệt. Cái đói không phải kiểu nhẹ nhẹ. Nó cồn lên, cào trong bụng, làm tao hơi chóng mặt.
Tao đi ngang một xe bánh mì. Mười lăm ngàn một ổ. Tao có mười bảy ngàn.
Tao mua.
Đứng ăn ngay lề đường. Một tay cầm ổ bánh mì, tay kia cầm túi giày ba triệu hai.
Ổ bánh mì ngon. Thiệt sự ngon. Cái ngon của đói, cái ngon của cần. Tao nhai chậm, nuốt chậm, thấy từng miếng bánh đi xuống bụng, thấy cái bụng dịu lại.
Rồi tao nhìn cái túi giày.
Cái vui hồi nãy biến mất rồi. Tao không biết nó đi lúc nào. Có thể lúc tao mở ví ra đếm tiền. Có thể lúc tao thấy bụng sôi. Có thể sớm hơn nữa, ngay lúc tao bước ra khỏi tiệm.
Tao đi tiếp.
Bảy cây số, đi bộ mất gần hai tiếng. Về đến phòng trọ, tao mở túi ra, đặt đôi giày lên kệ. Nhìn nó. Đẹp thiệt. Trắng tinh, đường chỉ đều, mùi da mới.
Rồi tao nhìn xuống chân.
Đôi giày chợ Tân Bình dính bụi đường, ướt mồ hôi, nhưng nó vừa đưa tao đi bảy cây số về nhà.
Tao ngồi xuống giường.
Bụng no rồi, nhưng cái gì đó trống.
Tao nghĩ đến thằng Khoa. Nó mang đôi giày đó đi làm mỗi ngày. Tao không biết nó có đói không, có phải đi bộ bảy cây không, có phải đếm từng ngàn trong ví không. Có thể không. Có thể nó mua đôi giày đó mà không cần nghĩ gì.
Nhưng tao thì khác.
Tao mua đôi giày đó bằng mười bốn ngày cơm. Bằng hai tuần đi xe buýt. Bằng cái bụng đói từ trưa đến tối.
Để làm gì?
Để bước vào công ty mà không phải nhìn xuống chân mình.
Tao nằm xuống, nhìn đôi giày trên kệ.
Nó đẹp.
Nhưng cái bụng tao thì không cần nó đẹp.
Cái bụng tao cần cơm.
Mấy ngày sau tao mang đôi giày mới đi làm. Thằng Khoa không nói gì. Không ai nói gì. Không ai nhìn xuống chân tao. Tao đợi ai đó nhận ra. Không ai nhận ra.
Hóa ra cái thế giới mà tao tưởng đang nhìn chân mình, nó không nhìn.
Nó bận nhìn chân nó.
Tuần sau tao lãnh lương. Bốn triệu rưỡi. Trừ tiền phòng một triệu tám. Trừ đôi giày ba triệu hai đã quẹt từ tháng trước. Còn lại âm năm trăm ngàn.
Tao nợ tháng sau nửa triệu.
Vì một đôi giày.
Tao nhớ ổ bánh mì hôm đó. Mười lăm ngàn. Ăn xong no. Đi bộ về được đến nhà. Không nợ ai.
Đôi giày ba triệu hai. Mang vào không ai thấy. Mang về thì bụng đói. Tháng sau thì nợ.
Tao không trách mình. Hai mươi hai tuổi, ai mà không ngu.
Nhưng cái ngu đó dạy tao một thứ.
Cái bụng không biết nói dối. Nó đói thì nó kêu. Nó no thì nó im. Nó không quan tâm đôi giày mày mang hiệu gì.
Còn con mắt thì khác. Con mắt nhìn hoài, muốn hoài, so hoài. Con mắt thấy thằng Khoa mang giày đẹp thì nó bảo mày cũng phải có. Con mắt không biết trong ví mày còn bao nhiêu.
Tao bắt đầu hiểu một thứ, không phải bằng đầu, mà bằng cái bụng đói hôm đó.
Sống theo con mắt thì không bao giờ đủ.
Sống theo cái bụng thì biết khi nào dừng.
Bây giờ tao vẫn mang đôi giày đó. Nó cũ rồi, không còn trắng nữa. Thằng Khoa đã đổi đôi mới.
Tao không nhìn xuống chân nó nữa.
Tao nhìn vào bụng mình.
聖人為腹不為目
Thánh nhân vi phúc bất vi mục
Thánh nhân vì bụng chứ không vì mắt.
The sage cares for the belly, not for the eyes.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 12
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói thánh nhân lo cho cái bụng, không lo cho con mắt. Nghe như triết học cao siêu, nhưng thật ra đơn giản lắm. Cái bụng là thứ mày thật sự cần. Nó đói thì nó kêu, nó no thì nó dừng. Nó không biết so sánh, không biết ganh tị, không biết thể diện. Còn con mắt thì ngược lại. Con mắt nhìn thấy đôi giày thằng bạn, nhìn thấy cái xe đồng nghiệp, nhìn thấy căn hộ trên mạng. Con mắt không bao giờ no. Mày cho nó cái này, nó đòi cái kia. Mày mua đôi giày ba triệu, nó lại thấy đôi năm triệu. Sống theo con mắt thì chạy hoài. Sống theo cái bụng thì biết khi nào đủ. Không phải vì cái bụng giỏi hơn. Mà vì cái bụng thật hơn. Nó không biết nói dối. Đói là đói. No là no. Vậy thôi.
Laozi said the sage looks after the belly, not the eyes. Sounds like lofty philosophy, but it's actually dead simple. The belly is what you truly need. When it's hungry, it growls. When it's full, it stops. It doesn't know comparison, doesn't know envy, doesn't know saving face. The eyes are the opposite. The eyes see your friend's shoes, your colleague's car, that apartment on social media. The eyes are never full. Give them one thing, they want another. You buy three-million shoes, they spot the five-million pair. Live by the eyes and you run forever. Live by the belly and you know when enough is enough. Not because the belly is smarter. Because the belly is more honest. It can't lie. Hungry is hungry. Full is full. That's it.