Tao nằm trên sàn nhà lúc bốn giờ sáng rồi bỗng hết sợ
I Lay on the Floor at Four in the Morning and Suddenly Stopped Being Afraid
Tao kể mày nghe chuyện này.
Đêm đó tao không ngủ được. Không phải vì ồn. Không phải vì cà phê. Tao không ngủ được vì tao sợ.
Sợ gì thì tao cũng không nói rõ được. Nó không có hình dạng. Nó không phải một thứ cụ thể. Nó giống như cái bóng mà mày biết là ở đó nhưng quay lại thì không thấy.
Tao nằm trên giường, lật qua lật lại. Mở điện thoại. Đóng điện thoại. Mở lại. Lướt TikTok ba mươi phút rồi không nhớ mình vừa xem gì.
Rồi tao làm một chuyện kỳ lạ. Tao bò xuống sàn.
Không phải tao muốn nằm sàn. Tao chỉ thấy giường chật. Thấy chăn nặng. Thấy gối không đúng chỗ. Thấy mọi thứ trên giường đều đang ép tao phải ngủ, mà tao không ngủ được, nên tao thấy mình thua. Thua cái giường.
Tao nằm xuống sàn gạch. Lạnh. Cứng. Không chăn, không gối.
Rồi tao nhìn lên trần nhà.
Trần nhà không có gì. Sơn trắng, hơi ố vàng ở góc. Một con thạch sùng đứng yên trên đó, không biết nó đang ngủ hay đang nhìn tao.
Tao nhìn nó. Nó nhìn tao. Hai đứa cùng im.
Rồi tao bắt đầu nghĩ.
Không phải nghĩ kiểu lên kế hoạch. Không phải nghĩ kiểu giải quyết vấn đề. Tao nghĩ kiểu đào. Đào sâu xuống. Đào vào cái sợ.
Tao sợ gì?
Tao sợ trượt.
Trượt đại học thì sợ rồi. Nhưng tao đã đậu. Vậy mà vẫn sợ. Tao sợ trượt việc. Sợ trượt kỳ vọng. Sợ trượt cái hình dung mà ba mẹ có về tao. Sợ trượt cái hình dung mà tao có về chính mình.
Tao hai mươi hai tuổi. Tao chưa làm gì sai cả. Nhưng tao sống như đang chạy trước một thứ gì đó. Như có ai đang đuổi.
Mà tao không biết ai đuổi.
Tao nằm trên sàn, nghĩ tiếp.
Hồi cấp ba, tao học giỏi. Không phải giỏi nhất, nhưng đủ để ba mẹ không phải lo. Đủ để thầy cô nhớ tên. Đủ để bạn bè hỏi bài.
Tao quen với việc đủ. Đủ giỏi. Đủ ngoan. Đủ để không ai phải nhìn tao mà thở dài.
Rồi tao lên đại học. Mọi thứ rộng hơn. Nhiều người giỏi hơn. Nhiều người đẹp hơn. Nhiều người biết mình muốn gì hơn.
Tao bắt đầu thấy cái "đủ" của mình không còn đủ nữa.
Tao bắt đầu cố.
Cố học thêm. Cố đi thực tập. Cố làm CV đẹp. Cố networking. Cố đọc sách self-help. Cố thiền. Cố tập gym. Cố ăn sạch. Cố ngủ đúng giờ. Cố trở thành phiên bản tốt nhất của bản thân.
Mày biết cái câu đó không? "Phiên bản tốt nhất của bản thân." Tao nghe nó ở khắp nơi. Trên podcast. Trên Instagram. Trên miệng mấy đứa bạn mới quen.
Tao cố trở thành phiên bản tốt nhất của bản thân.
Mà tao không biết bản thân tao là ai.
Tao cố nâng cấp một thứ mà tao chưa bao giờ nhìn rõ.
Đêm đó, nằm trên sàn, tao nghĩ về điều này lần đầu tiên.
Tao đã dành bốn năm đại học để chạy. Chạy về phía trước. Chạy cho nhanh. Chạy cho kịp. Mà tao không bao giờ dừng lại hỏi: kịp cái gì?
Kịp ai?
Tao nhìn con thạch sùng. Nó vẫn đứng yên. Nó không cố gắng gì cả. Nó không cần phiên bản tốt nhất. Nó chỉ đứng đó, trên trần nhà, lúc bốn giờ sáng.
Rồi tao nghĩ sâu hơn.
Cái sợ của tao, nó không phải sợ thất bại. Tao đã thất bại rồi. Thi rớt một môn hồi năm hai. Bị crush từ chối. Đi phỏng vấn bị loại từ vòng đầu. Tao sống qua hết.
Cái sợ của tao, nó là sợ rằng nếu tao dừng lại, nếu tao ngừng cố, thì tao sẽ thấy mình trống.
Trống. Không có gì bên trong.
Tao sợ rằng nếu bỏ hết mấy cái "cố" đi, bỏ hết mấy cái kế hoạch, mấy cái mục tiêu, mấy cái danh sách việc cần làm, thì tao sẽ không còn là ai cả.
Tao sợ cái trống đó hơn sợ mệt.
Nên tao chọn mệt. Mỗi ngày.
Tao nằm trên sàn, lạnh, cứng, và nghĩ: tao đang tự làm khổ mình. Không phải vì đời khổ. Không phải vì hoàn cảnh. Tao tự chọn cái khổ này vì tao sợ cái trống kia.
Tao đang ôm một cục đá nặng rồi kêu "sao tao mệt quá." Trong khi chỉ cần buông tay.
Nhưng buông tay thì tao sẽ cầm gì?
Câu hỏi đó làm tao nằm thêm một tiếng nữa.
Tao không có câu trả lời. Đến giờ vẫn không có.
Nhưng đêm đó, lúc nằm trên sàn, tao phát hiện một thứ.
Cái sợ, cái mệt, cái lo, cái chạy. Tất cả không phải do đời gây ra. Tao tự gây. Tao tự kể cho mình một câu chuyện: rằng nếu tao không cố thì tao sẽ chết. Rằng nếu tao dừng thì tao sẽ bị bỏ lại. Rằng nếu tao không trở thành gì đó thì tao không đáng.
Mà câu chuyện đó, tao tự viết. Không ai viết hộ.
Tao nằm trên sàn gạch lạnh, nhìn con thạch sùng, và lần đầu tiên tao thấy: cái đau không phải ở ngoài. Nó ở trong cái cách tao nhìn.
Tao không hết sợ ngay đêm đó. Tao vẫn sợ. Sáng hôm sau tao vẫn dậy, vẫn đi học, vẫn mở laptop làm bài.
Nhưng có gì đó khác.
Tao biết mình đang sợ. Và tao biết cái sợ đó là do tao.
Chỉ vậy thôi.
Tao không biết đó có phải là buông không. Tao không biết buông là gì. Tao chỉ biết đêm đó, nằm trên sàn, tao ngừng đánh nhau với chính mình.
Không phải tao thắng. Không phải tao thua.
Tao chỉ ngừng đánh.
Bạn không bị tổn thương bởi bản thân sự việc, mà bởi đánh giá của bạn về nó. Và bạn có quyền rút lại đánh giá đó bất cứ lúc nào.
You are not hurt by what happens to you, but by your judgment about it. And you have the power to revoke that judgment at any moment.
— Marcus Aurelius, Meditations, Quyển 8.47
Diễn giải
Interpretation
Ông Marcus nói đại ý: mày không bị tổn thương bởi chuyện xảy ra, mày bị tổn thương bởi cái cách mày nghĩ về nó. Nghe thì tưởng ổng đổ lỗi cho mình. Nhưng không phải. Ổng nói thật. Cái đau, phần lớn, nó không nằm ở sự việc. Nó nằm ở câu chuyện mày tự kể trong đầu. Thằng kia nằm trên sàn nhà, sợ. Sợ gì? Sợ trống. Sợ nếu bỏ hết mấy cái "cố" đi thì không còn là ai. Nhưng ai bảo nó vậy? Ai nói nếu không cố thì không đáng? Chính nó nói. Nó tự viết cái kịch bản đó rồi tự sợ cái kịch bản mình viết. Buông không phải là bỏ cuộc. Buông là thấy rõ: à, cái đau này tao tự gây. Cái sợ này tao tự kể. Thấy rõ rồi thì muốn cầm tiếp cũng được, muốn đặt xuống cũng được. Nhưng ít nhất mày biết mình đang cầm cái gì.
Marcus Aurelius basically said: you're not hurt by what happens to you, you're hurt by how you think about it. Sounds like he's blaming you. But he's not. He's being honest. Most pain doesn't live in the event itself. It lives in the story you tell yourself about it. That kid on the floor, afraid. Afraid of what? Of emptiness. Afraid that if he stripped away all the trying, he'd be nobody. But who told him that? Who said not trying means not worthy? He told himself. He wrote that script and then got scared of his own script. Letting go isn't giving up. Letting go is seeing clearly: oh, this pain, I made it. This fear, I narrated it. Once you see that, you can keep holding it or put it down. Either way. But at least you know what you're holding.