Tao ngồi giữa bàn nhậu mười hai đứa mà không nói được câu nào
I Sat at a Table of Twelve and Couldn't Say a Word
Tao hai mươi ba tuổi.
Tối thứ bảy. Sinh nhật thằng Hùng. Nó đặt bàn ở quán lẩu gần cầu Thủ Thiêm, loại quán có đèn vàng treo lủng lẳng, nhạc mở vừa đủ để phải hét vào tai nhau mới nghe.
Mười hai đứa. Tao biết hết. Học chung cấp ba, đại học, hoặc quen qua nhóm bạn chung. Không phải người lạ. Không phải đồng nghiệp xã giao. Toàn bạn thật.
Mà tao ngồi đó, không nói được câu nào.
---
Không phải tao giận ai. Không phải ai chơi xấu tao. Không phải tao buồn chuyện gì cụ thể.
Tao chỉ ngồi, cầm ly bia, nhìn mọi người nói.
Thằng Hùng kể chuyện công ty mới. Con Linh khoe mới đi Đà Lạt về. Thằng Đức cãi nhau với thằng Phong về bóng đá. Con Mai lôi điện thoại ra quay video.
Tao nghe. Tao gật. Tao cười đúng chỗ.
Nhưng bên trong, có cái gì đó không khớp.
Giống như tao đang xem một bộ phim mà mọi người đều biết nội dung, còn tao thì bỏ lỡ mấy tập đầu. Ai cũng hiểu câu chuyện. Ai cũng biết lúc nào nên cười, lúc nào nên la. Còn tao thì ngồi đó, giả vờ hiểu.
---
Hồi cấp ba, tao cũng vậy.
Không phải tao bị bắt nạt. Không phải tao không có bạn. Tao có bạn. Tao đi chơi, đi ăn, đi karaoke. Tao làm hết những thứ bạn bè làm.
Nhưng tao luôn có cảm giác mình đang diễn.
Diễn cho hợp. Diễn cho vui. Diễn để không bị hỏi "Mày sao vậy?".
Hồi đó tao nghĩ lớn lên sẽ hết. Tao nghĩ chắc tại mình còn nhỏ, chưa tìm được nhóm bạn "đúng". Tao nghĩ đại học sẽ khác. Ra trường sẽ khác. Đi làm sẽ khác.
Không khác.
---
Tao thử đủ kiểu.
Tao tập nói nhiều hơn. Tao ép mình đi mọi cuộc hẹn. Tao đọc sách về giao tiếp. Tao xem video về cách kết nối với người khác. Tao thậm chí đi tập gym vì nghe người ta nói tự tin hơn sẽ dễ hòa nhập hơn.
Tao tự tin hơn thật. Cơ thể đẹp hơn. Nói chuyện lưu loát hơn.
Mà cái cảm giác lạc lõng vẫn y nguyên.
Nó không nằm ở kỹ năng. Không nằm ở ngoại hình. Không nằm ở số lượng bạn bè.
Nó nằm ở chỗ khác. Sâu hơn. Chỗ mà tao không biết gọi tên.
---
Có lần tao kể với thằng Đức. Nó là đứa thân nhất.
Tao nói: "Tao không biết tại sao, nhưng tao luôn cảm thấy mình không thuộc về đâu."
Nó nhìn tao. Im một lúc. Rồi nói: "Mày nghĩ nhiều quá. Đi uống bia đi."
Tao cười. Rồi đi uống bia.
Nhưng tao biết nó không hiểu. Không phải lỗi nó. Nó không cần hiểu. Nó không có cái cảm giác đó.
Có người sinh ra đã biết cách thuộc về. Bước vào đâu cũng vừa. Ngồi đâu cũng khớp. Nói gì cũng tự nhiên.
Tao không phải loại đó.
---
Tao bắt đầu nghĩ, có khi nào vấn đề là tao cứ cố thuộc về?
Cứ cố cho vừa. Cố cho khớp. Cố cho giống.
Mà cái gì cố thì giả. Cái gì giả thì mệt. Cái gì mệt thì không bền.
Tao nhìn lại hai mươi ba năm. Tao chưa bao giờ thử một thứ: không cố.
Không cố nói cho vui. Không cố cười cho hợp. Không cố có mặt ở mọi nơi.
Chỉ ngồi đó. Im. Là tao.
Nghe đơn giản. Nhưng nó là thứ khó nhất tao từng nghĩ tới.
Vì không cố nghĩa là chấp nhận bị nhìn khác. Bị hỏi "Mày sao vậy?". Bị nghĩ là lạ. Bị nghĩ là kiêu. Bị nghĩ là có vấn đề.
Và cái đó, tao sợ hơn cả sự lạc lõng.
---
Tối sinh nhật thằng Hùng, tao ngồi đến cuối.
Không nói nhiều. Không cố vui. Không lôi điện thoại ra giả vờ bận.
Tao chỉ ngồi. Nghe. Nhìn.
Con Linh hỏi: "Mày ổn không?"
Tao nói: "Ổn. Tao chỉ không biết nói gì."
Nó nhìn tao. Gật đầu. Rồi quay lại nói chuyện với đứa khác.
Không ai chết vì câu đó. Không ai bỏ tao vì câu đó.
Mà tao thấy nhẹ. Lần đầu tiên trong rất lâu.
---
Tao không biết mình có bao giờ thuộc về đâu không.
Có khi không.
Có khi cái cảm giác lạc lõng này sẽ đi theo tao suốt đời. Như cái bóng. Không bỏ được. Không giết được.
Nhưng tối đó, lần đầu tiên, tao không chạy khỏi nó.
Tao ngồi cạnh nó. Như ngồi cạnh một thằng bạn xấu tính mà mày không đuổi đi được.
Nó ở đó. Tao ở đây.
Vậy thôi.
---
Hồi trước tao nghĩ lạc lõng là thiếu cái gì đó. Thiếu bạn, thiếu nhóm, thiếu nơi.
Bây giờ tao nghĩ khác.
Lạc lõng không phải vì thiếu. Lạc lõng vì tao cứ cố nhét mình vào chỗ không phải của mình. Rồi thắc mắc sao không vừa.
Cái ngày tao ngừng nhét, tao vẫn lạc lõng.
Nhưng nó không đau nữa.
Nó chỉ là nó.
Nếu muốn tiến bộ, hãy chấp nhận bị coi là ngu ngốc và không biết gì.
If you want to improve, be content to be thought foolish and stupid.
— Epictetus, Enchiridion, Chương 13
Diễn giải
Interpretation
Epictetus nói, muốn tiến bộ thì phải chấp nhận bị coi là ngu, là lạ. Nghe nặng. Nhưng nghĩ lại thì đúng. Tao hai mươi ba năm cố để không ai nghĩ mình lạ. Cố nói, cố cười, cố có mặt. Để làm gì? Để mọi người nghĩ tao bình thường. Để không bị hỏi "Mày sao vậy?". Mà cái giá là gì? Là mệt. Là giả. Là ngồi giữa mười hai đứa bạn thân mà thấy mình như người ngoài. Ông Epictetus sống thời La Mã, làm nô lệ, bị gãy chân. Ổng không có luxury để quan tâm người ta nghĩ gì. Ổng nói thẳng: mày muốn sống thật thì phải chịu bị đánh giá. Không có con đường nào vừa sống thật vừa được tất cả mọi người chấp nhận. Hai cái đó không đi chung. Tao chọn cái nào? Tao chưa biết. Nhưng ít nhất tao đã thấy cái ngã rẽ.
Epictetus said if you want to make progress, be willing to be seen as foolish. Sounds harsh. But think about it. Twenty-three years I spent making sure nobody thought I was weird. Talking, laughing, showing up. For what? So everyone would think I was normal. So nobody would ask, "What's wrong with you?" And the cost? Exhaustion. Fakeness. Sitting among twelve close friends and feeling like an outsider. Epictetus lived in Roman times, was a slave, had a broken leg. He didn't have the luxury of caring what people thought. He said it straight: if you want to live authentically, you have to accept being judged. There's no path where you're completely yourself and universally accepted at the same time. Those two things don't travel together. Which do I choose? I don't know yet. But at least I've seen the fork in the road.