Tao ngồi giữa đám đông mà không mở miệng
I sat in the crowd and said nothing
Tao hai mươi hai tuổi.
Tao có một nhóm bạn bảy đứa. Quen nhau từ năm nhất đại học. Bốn năm. Tốt nghiệp xong, nhóm vẫn giữ. Mỗi tháng gặp một lần, đi nhậu hoặc cà phê.
Nhưng tao bắt đầu thấy lạ.
Không phải lạ vì tụi nó thay đổi. Mà lạ vì tao bắt đầu nhìn thấy một thứ mà trước đây tao không thấy.
Mỗi lần gặp nhau, cuộc nói chuyện nó đi theo một vòng.
Đứa này kể chuyện công ty. Đứa kia kể chuyện sếp. Đứa nọ khoe dự án mới. Rồi ai đó nói về lương. Ai đó nói về kế hoạch năm sau. Ai đó nói đang học thêm cái gì đó.
Tao ngồi nghe.
Không phải tao không có gì để nói. Tao cũng đi làm. Tao cũng có chuyện. Nhưng tao bắt đầu nhận ra một thứ.
Mỗi câu chuyện ai kể, nó không phải để chia sẻ.
Nó để đánh dấu vị trí.
Như mấy con chó đi ngang cột đèn, tè một phát. Đây, tao ở đây. Tao đang ở chỗ này. Tao đang đi được đến đây rồi.
Tao không ghét tụi nó. Tao cũng làm y vậy. Bốn năm trời tao cũng y vậy.
Nhưng hôm đó, tao ngồi im.
Không phải cố tình. Không phải giận. Không phải buồn. Chỉ là tao không muốn tè vào cột đèn nữa.
Thằng Hùng kể nó vừa được promote. Mọi người chúc mừng. Con Linh kể nó đang apply học bổng đi Hàn. Mọi người bảo giỏi quá. Thằng Đức kể nó mới mua được con xe tay ga trả góp. Mọi người hỏi bao nhiêu một tháng.
Tao ngồi uống trà đá.
Đến lúc ai đó quay qua hỏi: "Mày dạo này sao rồi?"
Tao nói: "Bình thường."
"Bình thường là sao?"
"Là bình thường."
Mọi người cười. Tưởng tao đùa. Rồi chuyện đi tiếp.
Nhưng tao không đùa.
Tao thật sự không biết phải nói gì. Không phải vì tao không có gì. Mà vì tao không biết nói cái gì mà không phải là một cách đánh dấu.
Tao thử nghĩ. Nếu tao kể tao đang đọc một quyển sách hay, tụi nó sẽ hỏi sách gì, rồi quên. Nếu tao kể tao dạo này hay đi bộ một mình buổi tối, tụi nó sẽ hỏi sao buồn vậy. Nếu tao kể tao đang suy nghĩ về ý nghĩa cuộc sống, tụi nó sẽ cười rồi bảo mày triết lý quá.
Không có câu nào tao nói mà không bị biến thành một thứ gì đó.
Hoặc là thành tích. Hoặc là vấn đề. Hoặc là trò đùa.
Tao bắt đầu hiểu.
Cái bàn nhậu đó, cái nhóm bạn đó, nó không phải nơi để sống. Nó là nơi để trình diễn.
Và tao đã trình diễn bốn năm mà không biết.
Tao nhớ năm hai, tao thi rớt một môn. Tao không kể ai. Không phải vì xấu hổ. Mà vì tao biết nếu kể, nó sẽ trở thành một cái gì đó. Hoặc tụi nó thương hại. Hoặc tụi nó an ủi. Hoặc tụi nó lấy đó để so sánh với chuyện của tụi nó.
Tao giữ cho mình. Và tao qua được.
Năm ba, tao thích một đứa con gái. Thích thiệt. Nhưng tao không nói với nhóm. Vì tao biết nếu nói, nó sẽ thành chủ đề. Sẽ có đứa hỏi tới hỏi lui. Sẽ có đứa cho ý kiến. Sẽ có đứa bảo mày nên thế này thế kia.
Tao không muốn cái thích của tao bị người khác sờ vào.
Năm tư, tao tốt nghiệp. Mọi người chụp hình chung. Đăng lên mạng. Tag nhau. Viết caption dài. Tao cũng chụp. Cũng cười. Nhưng trong bụng tao biết, cái ngày đó không vui như mọi người tưởng. Nó chỉ là một ngày.
Và bây giờ, hai mươi hai tuổi, tao ngồi ở cái bàn nhậu quen thuộc, giữa bảy đứa bạn quen thuộc, mà tao cảm thấy mình đang ở một chỗ rất xa.
Không phải xa vì cô đơn.
Xa vì tao nhìn thấy cái trò chơi.
Cái trò chơi mà ai cũng chơi. Kể chuyện. Khoe. Phản ứng. Chúc mừng. Rồi về nhà nằm một mình.
Tao tự hỏi, nếu tao không kể gì, không khoe gì, không đánh dấu gì, thì tao có còn tồn tại trong mắt tụi nó không?
Câu trả lời là không.
Và điều đó, lạ thay, không làm tao buồn.
Nó làm tao nhẹ.
Tuần sau, nhóm hẹn đi ăn lẩu. Tao nói bận. Không phải bận thiệt. Chỉ là tao muốn thử một tối không đánh dấu gì. Không kể gì. Không nghe ai kể gì. Chỉ có tao với cái phòng trọ mười hai mét vuông.
Tao nấu mì. Ăn. Rửa chén. Nằm xuống.
Không có gì xảy ra.
Và tao thấy ổn.
Thật sự ổn.
Không phải ổn kiểu mạnh mẽ. Không phải ổn kiểu giác ngộ. Chỉ là ổn kiểu, à, hóa ra mình không cần ai biết mình đang sống để mình thật sự sống.
Tao không bỏ nhóm bạn. Tao vẫn gặp. Nhưng tao không chơi cái trò đó nữa.
Tao ngồi. Tao nghe. Tao cười khi thấy vui. Tao im khi không có gì muốn nói.
Và kỳ lạ là, khi tao ngừng tranh, tao không mất gì cả.
Tao chỉ nhẹ hơn thôi.
夫唯不爭，故無尤
Phù duy bất tranh, cố vô vưu
Chỉ vì không tranh, nên không có lỗi.
Because it does not compete, it is without fault.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 8
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói "không tranh, nên không lỗi." Nghe đơn giản. Nhưng mà thử đi. Thử ngồi giữa một đám người đang khoe, đang kể, đang đánh dấu lãnh thổ, mà mày không nói gì. Mày sẽ thấy khó chịu. Không phải vì mày thiếu gì. Mà vì mày quen rồi. Quen phải có mặt. Quen phải được thấy. Quen phải tè vào cái cột đèn đó để biết mình còn tồn tại. Cái "không tranh" của Lão Tử không phải là thua. Không phải là yếu. Nó là mày nhìn thấy cái trò chơi, rồi mày bước ra. Không phải bước ra vì ghét. Mà bước ra vì mày không cần chơi nữa. Và khi mày không tranh, mày không có lỗi gì với ai. Kể cả với chính mày. Mày chỉ nhẹ hơn. Vậy thôi.
Laozi said, "Does not compete, therefore is without fault." Sounds simple. But try it. Try sitting in a group of people who are all showing off, telling stories, marking territory, and say nothing. You'll feel uncomfortable. Not because you're lacking something. But because you're used to it. Used to being present. Used to being seen. Used to spraying that lamppost to prove you still exist. Laozi's "not competing" isn't losing. It isn't weakness. It's seeing the game, then stepping out. Not stepping out because you hate it. But because you don't need to play anymore. And when you don't compete, you have no fault with anyone. Including yourself. You just feel lighter. That's all.