Tao ngồi một mình ở canteen suốt bốn năm đại học
I sat alone in the canteen for four years of college
Ngày đầu nhập học, tao nhìn quanh.
Ai cũng có nhóm.
Mấy đứa cùng trường cấp ba đi với nhau. Mấy đứa cùng phòng ký túc xá kéo nhau xuống ăn. Mấy đứa mới quen trên mạng hẹn gặp ngoài đời, cười nói như đã thân mấy năm.
Tao cầm khay cơm, đi tìm chỗ ngồi.
Bàn nào cũng đầy.
Không phải đầy người. Đầy nhóm. Mỗi bàn là một thế giới nhỏ. Tao không thuộc thế giới nào.
Tao ngồi ở cái bàn sát góc, gần chỗ để khay bẩn. Cái bàn không ai muốn ngồi vì nó hơi ướt, gần cửa sau, mùi nước rửa chén bay vào.
Tao ăn.
Không ai nhìn tao. Không ai để ý.
Điều đó không đau. Đau là tao để ý tất cả mọi người.
---
Tuần đầu tiên, tao nghĩ chắc vì mới. Ai cũng vậy thôi. Rồi sẽ quen.
Tuần thứ hai, tao bắt đầu cố. Tao đến sớm hơn, ngồi ở bàn giữa, chờ ai đó ngồi cạnh. Có đứa ngồi xuống. Tao cười, gật đầu. Nó cười lại. Rồi bạn nó đến, nó quay sang nói chuyện. Tao ngồi đó, ăn cơm, nghe người ta cười mà không biết họ cười cái gì.
Tuần thứ ba, tao quay lại cái bàn sát góc.
Không phải vì tao muốn. Vì tao mệt.
Cố gắng hoà nhập mệt hơn cô đơn.
---
Năm nhất qua.
Tao có quen vài đứa. Không phải bạn thân. Kiểu chào nhau khi gặp, hỏi "thi môn gì", rồi thôi. Không ai rủ tao đi ăn. Không ai nhắn tao lúc tối. Tao cũng không nhắn ai.
Không phải tao ghét người ta. Tao chỉ không biết nói gì.
Mọi người nói về phim, về nhạc, về drama trên mạng. Tao không xem mấy cái đó. Không phải vì tao hay ho hơn. Tao chỉ không thấy hứng thú.
Mọi người rủ nhau đi chơi cuối tuần. Tao ở nhà đọc sách, hoặc đi bộ một mình. Không phải vì tao thích cô đơn. Tao chỉ không biết cách vui theo kiểu của họ.
Tao bắt đầu tự hỏi: tao bị sao?
---
Năm hai, tao thử tham gia câu lạc bộ.
Câu lạc bộ tình nguyện. Tao nghĩ, giúp người ta thì chắc sẽ thấy gần người ta hơn.
Tuần đầu vui thật. Đi phát quà, dọn dẹp, mồ hôi nhễ nhại. Tao thấy mình có ích.
Nhưng đến lúc ngồi lại ăn uống, chụp hình, đăng lên mạng, tao lại thấy mình đứng ngoài.
Mọi người chụp chung. Tao đứng ở rìa. Không phải ai đẩy tao ra. Tao tự đứng ở đó.
Rồi tao nghỉ câu lạc bộ. Không ai hỏi tại sao.
---
Năm ba, tao bắt đầu quen.
Quen với cái bàn góc. Quen với việc ăn một mình. Quen với việc đi học một mình, về một mình, ngồi thư viện một mình.
Tao không còn thấy đau nữa. Hoặc là tao đau quen rồi, không phân biệt được.
Có hôm tao ngồi ở canteen, nhìn ra sân. Nắng chiều xiên qua cửa kính. Mấy đứa ngồi bàn bên cười ầm ĩ. Tao nghe tiếng cười mà thấy nó xa, như âm thanh từ một cái tivi trong phòng khác.
Tao tự hỏi: tao có đang sống cùng thời đại với mấy đứa này không?
Hay tao lạc ở đâu đó, chỉ là cái xác ngồi ở đây?
---
Có một lần, cuối năm ba, tao đi ăn phở một mình lúc mười giờ tối.
Quán vắng. Ông chủ quán ngồi đối diện, cũng ăn.
Ông không nói gì. Tao không nói gì. Hai người ăn trong im lặng.
Rồi ông ngẩng lên, nói: "Ăn một mình ngon hơn ha."
Tao nhìn ông. Ông cười. Không phải cười xã giao. Cười thiệt.
Tao gật đầu.
Đêm đó tao về, nằm nghĩ. Lần đầu tiên trong ba năm, tao thấy có ai đó hiểu mình mà không cần giải thích gì.
---
Năm tư.
Tao vẫn ngồi cái bàn góc.
Nhưng khác rồi.
Tao không còn nhìn quanh xem ai ngồi ở đâu. Không còn đếm xem mình có bao nhiêu bạn. Không còn tự hỏi mình bị sao.
Tao ăn cơm. Cơm ngon thì tao ăn chậm. Cơm dở thì tao ăn nhanh rồi đi.
Có hôm có đứa đến ngồi cạnh. Tao cười, nó cười. Nói vài câu. Rồi ai đi đường nấy. Cũng được.
Có hôm không ai ngồi. Cũng được.
Tao không biết đó là trưởng thành hay là chai lì. Có khi cả hai.
---
Ngày cuối cùng ở trường, tao đi ngang canteen.
Cái bàn góc vẫn đó. Vẫn hơi ướt. Vẫn gần chỗ để khay bẩn.
Tao đứng nhìn nó một lúc.
Bốn năm. Tao ngồi ở cái chỗ không ai muốn ngồi.
Và tao vẫn ổn.
Không phải ổn kiểu "tao mạnh mẽ lắm". Ổn kiểu, tao vẫn ở đây, vẫn thở, vẫn ăn cơm, vẫn tốt nghiệp.
Không ai trao giải cho chuyện đó. Không ai biết. Không cần ai biết.
Tao đi ra cổng trường.
Không ngoảnh lại.
處眾人之所惡，故幾於道
Xử chúng nhân chi sở ố, cố cơ ư đạo
Ở nơi mọi người đều ghét, nên gần với Đạo.
It settles in places others disdain — that is why it is close to the Dao.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 8
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói nước chảy xuống chỗ thấp. Chỗ mà ai cũng chê, ai cũng né. Nước không phàn nàn. Nước không tự hỏi sao mình lại ở đây. Nước cứ chảy, cứ ở, cứ lấp đầy cái chỗ trống đó. Cái bàn góc canteen cũng vậy. Ướt, hôi, gần chỗ để khay bẩn. Không ai muốn ngồi. Nhưng tao ngồi đó bốn năm. Không phải vì tao cao thượng. Không phải vì tao hiểu Đạo. Tao ngồi đó vì không có chỗ nào khác. Nhưng bốn năm ngồi ở chỗ không ai muốn, tao học được một thứ mà không giảng đường nào dạy. Tao học được cách ở với chính mình mà không cần ai xác nhận. Chỗ thấp nhất, hoá ra gần Đạo nhất. Không phải vì nó đặc biệt. Mà vì ở đó, không còn gì để giả vờ.
Laozi said water flows to the low places. The spots everyone avoids, everyone looks down on. Water doesn't complain. Water doesn't ask why it ended up there. It just flows, stays, fills the empty space. That corner table in the canteen was the same. Wet, smelly, next to the dirty tray rack. Nobody wanted it. But I sat there for four years. Not because I was noble. Not because I understood the Dao. I sat there because there was nowhere else. But four years of sitting where nobody wanted to sit taught me something no classroom ever did. I learned how to be with myself without needing anyone's confirmation. The lowest place, it turns out, is closest to the Dao. Not because it's special. But because there, there's nothing left to pretend.