Tao viết ba trang giới thiệu bản thân mà không câu nào đúng
I Wrote Three Pages About Myself and None of It Was True
Hồi đó tao đang xin việc.
Cái công ty nó bắt viết một đoạn giới thiệu bản thân. Không phải kiểu CV, không phải kiểu liệt kê kỹ năng. Nó hỏi thẳng: "Bạn là ai?"
Tao ngồi trước màn hình.
Gõ: "Tôi là người có trách nhiệm, chăm chỉ, luôn muốn học hỏi."
Đọc lại. Xóa.
Câu đó ai viết cũng được. Thằng nào xin việc mà chả nói vậy.
Gõ lại: "Tôi là người hướng nội, thích quan sát, thích viết."
Đọc lại. Cũng không sai. Nhưng cũng không đúng. Tao hướng nội thiệt, nhưng có hôm tao nói nhiều hơn cả đám. Tao thích viết, nhưng có tuần tao không viết chữ nào. Tao thích quan sát, nhưng nhiều khi tao chỉ đang lười tham gia.
Xóa.
Gõ: "Tôi không biết mình là ai, nhưng tôi đang tìm hiểu."
Đọc lại. Nghe như triết học rẻ tiền. Xóa.
Tao đứng dậy đi pha cà phê. Uống xong ngồi lại. Gõ tiếp.
"Tôi tốt nghiệp ngành truyền thông. Tôi từng thực tập ở một công ty quảng cáo. Tôi biết dùng Photoshop, Premiere, viết content."
Đọc lại. Đúng hết. Nhưng đó là cái tao biết làm, không phải tao là ai.
Tao ngồi đó cả buổi chiều. Ba trang. Viết rồi xóa, xóa rồi viết. Mỗi lần đọc lại, tao thấy đó là một phiên bản nào đó của mình, nhưng không phải mình.
Phiên bản chăm chỉ. Phiên bản sáng tạo. Phiên bản trầm tính. Phiên bản hài hước. Phiên bản nghiêm túc.
Cái nào cũng giống tao. Cái nào cũng không phải tao.
---
Tối đó tao kể cho con Linh nghe. Nó là bạn tao từ hồi cấp ba.
Nó hỏi: "Mày viết cái gì mà lâu vậy?"
Tao nói: "Nó bắt viết mình là ai. Tao viết không được."
Nó cười: "Mày là thằng hay overthink, hay lo lắng, hay nhắn tin lúc 2 giờ sáng hỏi mấy câu kỳ cục. Viết vậy đi."
Tao cười theo. Nhưng tao biết cái đó cũng không phải.
Vì với con Linh, tao là kiểu đó. Nhưng với thằng Đức, tao là kiểu khác. Với ba mẹ, tao là kiểu khác nữa. Với đám đồng nghiệp cũ, tao là một người mà tao không nhận ra.
Mỗi chỗ một phiên bản. Mỗi người quen một góc nhìn.
Không ai sai. Nhưng không ai thấy hết.
Kể cả tao.
---
Hồi năm hai đại học, tao có giai đoạn cuồng MBTI. Test đi test lại. Lần đầu ra INFP. Lần hai ra INFJ. Lần ba ra INTP.
Tao đọc hết mô tả. Cái nào cũng thấy giống mình một chút.
Rồi tao chuyển sang Enneagram. Rồi Human Design. Rồi chiêm tinh. Rồi đọc sách tâm lý.
Mỗi hệ thống cho tao một cái nhãn. Mỗi cái nhãn cho tao cảm giác yên tâm được vài ngày.
Rồi lại không.
Vì cái nhãn nào cũng chỉ gói được một phần. Phần còn lại tràn ra ngoài, không vừa khung.
Tao bắt đầu sợ. Không phải sợ mình xấu hay mình dở. Sợ vì tao không biết mình là cái gì.
Như đứng giữa phòng gương. Mỗi tấm gương phản chiếu một hình. Tao nhìn hết mà không biết cái nào thật.
---
Có lần tao đi uống với mấy đứa bạn. Đứa nào cũng nói về mình rõ ràng lắm.
"Tao là đứa thực tế. Tao không mơ mộng."
"Tao là đứa sống tình cảm. Tao đặt người khác lên trước."
"Tao biết mình muốn gì. Tao muốn kiếm tiền."
Tao ngồi nghe. Gật gù. Không nói gì.
Vì tao không có câu như vậy.
Tao không biết mình thực tế hay mơ mộng. Có ngày tao lên kế hoạch chi tiết từng đồng. Có ngày tao nằm mơ về một cuộc sống hoàn toàn khác.
Tao không biết mình sống tình cảm hay lạnh lùng. Có lúc tao khóc vì một bài hát. Có lúc tao nghe tin ai đó gặp chuyện mà không cảm thấy gì.
Tao không biết mình muốn kiếm tiền hay muốn tự do. Có lúc tao muốn cả hai. Có lúc tao không muốn gì hết.
Mấy đứa bạn tao, tao không biết chúng nó thật sự rõ ràng như vậy, hay chúng nó chỉ chọn một phiên bản rồi sống theo.
Có thể cả hai.
---
Rồi tao nộp đơn xin việc.
Đoạn giới thiệu cuối cùng tao viết, tao không nhớ chính xác. Hình như tao gom lại mấy câu nghe ổn nhất, ghép vào, gửi đi.
Nó nhận tao.
Tao đi làm. Mặc áo sơ mi. Ngồi họp. Gửi email. Cười với đồng nghiệp.
Ba tháng sau, sếp khen tao: "Em là người có tư duy logic, phù hợp với công việc này."
Tao cảm ơn. Về nhà nằm nghĩ.
Tư duy logic. Có thể. Nhưng cũng có thể tao chỉ đang diễn cái vai mà công việc cần.
Tao không biết.
Và cái "không biết" đó, nó không đau. Nó chỉ lạ. Như sống trong một căn nhà mà mỗi ngày tao mở một cánh cửa khác, phía sau là một căn phòng tao chưa từng thấy.
---
Bây giờ tao hai mươi ba.
Tao vẫn không viết được đoạn giới thiệu bản thân nào mà tao thấy đúng.
Có lúc tao nghĩ, có khi nào cái "tao" mà tao đang tìm, nó không có ở đó.
Không phải vì tao rỗng. Mà vì nó không phải một thứ cố định để tìm.
Như nước. Mày đổ vào ly thì nó hình ly. Đổ vào bát thì hình bát. Mày hỏi nước hình gì, nó không trả lời được.
Không phải vì nó không có hình. Mà vì nó là tất cả các hình.
Hay không hình nào hết.
Tao không biết.
Nhưng lần đầu tiên, cái "không biết" đó không làm tao sợ nữa.
Cố gắng định nghĩa bản thân cũng giống như cắn răng chính mình.
Trying to define yourself is like trying to bite your own teeth.
— Alan Watts, Life Ahead
Diễn giải
Interpretation
Watts nói cố gắng định nghĩa bản thân cũng giống như cố cắn răng chính mình. Nghĩ mà coi. Mày lấy cái gì để nhìn chính mình? Mày dùng cái đầu để hiểu cái đầu. Mày dùng "tao" để tìm "tao". Cái công cụ và cái đang được tìm là một. Giống như con mắt cố nhìn chính nó mà không cần gương. Giống như ngón tay cố chỉ vào đầu ngón tay. Thằng trong chuyện viết ba trang mà không câu nào đúng. Không phải vì nó dở. Mà vì mỗi lần nó viết xong một câu, cái "tao" đã dịch chuyển rồi. Cái đang viết không phải cái được viết. Có khi bản thân không phải thứ để tìm. Nó là thứ đang tìm. Và cái thứ đang tìm thì không bao giờ tự thấy mình trong kết quả tìm kiếm.
Watts said trying to define yourself is like trying to bite your own teeth. Think about it. What do you use to look at yourself? You use your mind to understand your mind. You use "I" to find "I". The tool and the thing being searched for are the same. Like an eye trying to see itself without a mirror. Like a finger trying to point at its own tip. The guy in the story wrote three pages and none of it was right. Not because he was bad at writing. But because every time he finished a sentence, the "I" had already shifted. The one writing is not the one being written about. Maybe the self isn't something to find. It's the thing doing the finding. And the thing doing the finding never sees itself in the search results.