Tao xoá hết ảnh cũ rồi vẫn không thấy mình đâu
I Deleted All My Old Photos and Still Couldn't Find Myself
Tao hai mươi hai tuổi. Một đêm thứ Bảy, ba giờ sáng, tao ngồi xoá ảnh.
Không phải xoá vài tấm. Tao xoá hết.
Ảnh tốt nghiệp cấp ba. Ảnh đi Đà Lạt. Ảnh chụp với nhóm bạn cũ. Ảnh selfie lúc tao mới đổi kiểu tóc. Ảnh tao cười. Ảnh tao giả vờ cười. Ảnh tao giả vờ giả vờ cười.
Tao xoá từng tấm một.
Không phải vì giận. Không phải vì buồn. Tao cũng không biết vì sao. Chỉ thấy nhìn mấy tấm ảnh đó mà không nhận ra mình.
Đứa trong ảnh cười rộng quá. Đứa trong ảnh pose đẹp quá. Đứa trong ảnh lúc nào cũng đúng lúc, đúng chỗ, đúng góc.
Mà tao biết đứa đó không phải tao.
---
Tao bắt đầu chơi mạng xã hội từ năm lớp 8.
Hồi đó tao đăng linh tinh. Ảnh mờ. Caption ngu ngơ. Không ai like cũng không sao.
Rồi từ từ tao học. Học chụp góc nào đẹp. Học viết caption sao cho duyên. Học lúc nào nên đăng, lúc nào nên im. Học cách kể chuyện buồn mà vẫn đẹp. Học cách khoe mà trông như không khoe.
Tao giỏi lắm. Giỏi thật.
Mỗi tấm ảnh đăng lên là một phiên bản tao đã chỉnh. Không phải chỉnh bằng filter. Chỉnh bằng cách chọn khoảnh khắc nào được phép tồn tại.
Tao đi ăn với bạn, chụp ba mươi tấm, chọn một tấm. Ba mươi khoảnh khắc bị giết để một khoảnh khắc được sống.
Tao không nghĩ đó là vấn đề. Ai cũng vậy mà.
---
Rồi tao gặp con Hà.
Con Hà là bạn cùng lớp đại học. Nó không xấu, không đẹp. Bình thường. Mà nó có cái gì đó tao không có.
Nó đăng ảnh mờ. Caption lỗi chính tả. Có lần nó đăng ảnh mặt sưng vì khóc, viết: "Hôm nay tệ quá." Không giải thích. Không drama. Chỉ vậy.
Tao nhìn mà thấy ghét. Ghét thiệt. Ghét kiểu không hiểu tại sao nó dám.
Dám xấu. Dám dở. Dám thật.
Tao nhìn nó rồi nhìn lại trang mình. Đẹp. Gọn. Duyên. Mà sao thấy giả quá.
Tao bắt đầu tự hỏi: nếu tao bỏ hết mấy cái đẹp, mấy cái duyên, mấy cái gọn đó đi, thì còn gì?
Câu trả lời làm tao sợ.
Không phải sợ vì đáp án là "không còn gì."
Mà sợ vì tao không biết đáp án là gì.
---
Tao kể chuyện này cho thằng Dũng. Bạn thân tao.
Nó nghe xong, nói: "Mày overthink. Ai đăng ảnh mà chẳng chọn ảnh đẹp."
Tao biết nó nói đúng. Mà tao cũng biết nó nói chưa tới.
Vì vấn đề không phải ảnh đẹp hay xấu. Vấn đề là tao không nhớ lần cuối tao làm gì mà không nghĩ nó sẽ trông như thế nào.
Tao đi cà phê. Nghĩ: chụp ảnh đăng được không. Tao đọc sách. Nghĩ: quote này đăng story hay không. Tao buồn. Nghĩ: viết status kiểu gì cho người ta thương mà không thấy yếu. Tao vui. Nghĩ: phải ghi lại, không thì coi như chưa vui.
Mọi khoảnh khắc đều bị lọc qua một câu hỏi: "Người ta sẽ thấy mình như thế nào?"
Tao sống mà lúc nào cũng có khán giả. Dù không ai nhìn.
---
Đêm đó tao xoá hết ảnh.
Không phải hành động dũng cảm gì. Tao không tuyên bố. Không đăng status "tao cần detox." Không kể ai.
Tao chỉ ngồi một mình, lướt lại gallery, và thấy mệt.
Mệt vì mỗi tấm ảnh đều là một lời nói dối nhỏ. Không phải nói dối người khác. Nói dối chính mình.
Tao xoá. Xoá. Xoá.
Gallery trống.
Tao tưởng sẽ thấy nhẹ. Nhưng không.
Tao thấy hoảng.
Vì khi không còn ảnh, không còn caption, không còn phiên bản đẹp của mình trên mạng, tao nhìn vào gương và không biết đứa đó là ai.
Không phải mất danh tính. Mà là chưa bao giờ có.
Tao dành mười năm xây một cái mặt nạ đẹp đến mức tao quên mất mặt thật mình trông như thế nào.
---
Sáng hôm sau tao đi học bình thường.
Không ai biết. Không ai hỏi. Thế giới vẫn chạy.
Tao ngồi trong lớp, nhìn xung quanh. Thằng Dũng đang chụp ảnh ly cà phê. Con Linh đang chỉnh filter. Thằng Khoa đang viết caption.
Tao không phán xét. Vì tao biết cảm giác đó. Cần được thấy. Cần được công nhận. Cần tồn tại trong mắt ai đó.
Mà bây giờ tao tự hỏi: nếu không ai thấy tao, tao có còn tồn tại không?
Câu hỏi đó nghe buồn cười. Nhưng tao hỏi thật.
Vì mười năm qua, tao chỉ tồn tại qua mắt người khác. Qua like. Qua comment. Qua cái gật đầu. Qua ánh mắt.
Bỏ hết đi thì tao là ai?
---
Tao không có đáp án.
Mấy tuần sau tao lại đăng ảnh. Lại chọn góc đẹp. Lại viết caption.
Nhưng có cái gì đó khác.
Tao biết mình đang làm gì. Biết mình đang chọn. Biết tấm ảnh đó không phải mình.
Biết, mà vẫn làm.
Có lẽ đó mới là chỗ đáng sợ nhất. Không phải tao không thấy cái mặt nạ. Tao thấy rõ ràng. Mà tao không dám bỏ.
Vì đằng sau cái mặt nạ, tao chưa biết có gì.
Người ta sẽ làm mọi thứ, dù điên rồ đến đâu, để tránh phải đối diện với linh hồn mình.
People will do anything, no matter how absurd, to avoid facing their own souls.
— Carl Jung, Psychology and Alchemy
Diễn giải
Interpretation
Jung nói người ta sẽ làm mọi thứ, dù điên rồ đến đâu, để tránh đối diện linh hồn mình. Nghe cao siêu, nhưng nghĩ lại thì đơn giản lắm. Mày chụp ba mươi tấm ảnh để chọn một tấm đăng. Mày luyện cách kể chuyện buồn cho đẹp. Mày xây cả một con người trên mạng, tỉ mỉ từng chi tiết. Tất cả những thứ đó, tốn bao nhiêu thời gian, bao nhiêu công sức. Để làm gì? Để không phải nhìn thẳng vào đứa đứng sau màn hình. Cái mặt nạ không phải để lừa người khác. Người khác có quan tâm đâu. Cái mặt nạ là để lừa mình. Vì nhìn thấy mình thật sự, không filter, không góc đẹp, không caption duyên dáng, cái đó mới đáng sợ. Không phải sợ mình xấu. Sợ mình không biết mình là ai khi bỏ hết đi.
Jung said people will do anything, no matter how absurd, to avoid facing their own soul. Sounds lofty, but think about it simply. You take thirty photos to pick one to post. You practice telling sad stories beautifully. You build an entire persona online, meticulous in every detail. All of that, how much time, how much effort. For what? To avoid looking straight at the person behind the screen. The mask isn't to fool others. Others don't care that much. The mask is to fool yourself. Because seeing yourself as you truly are, no filter, no good angles, no witty captions, that's what's terrifying. Not the fear of being ugly. The fear of not knowing who you are when everything is stripped away.