Tháng đầu tiên lương hai chữ số
The first month my salary hit five figures
Tao nhớ rõ lắm.
Ngày mồng 5, tin nhắn ngân hàng nhảy vào. Mười một triệu bảy.
Tháng trước còn thực tập, lương bốn triệu rưỡi, ăn cơm bụi mười lăm nghìn, uống trà đá. Tháng này, tao là nhân viên chính thức.
Mười một triệu bảy.
Tao đọc lại ba lần. Rồi chụp màn hình. Không gửi cho ai, chỉ lưu vào album riêng. Nhưng mà tay hơi run.
Tuần đầu, tao mua đôi giày. Không phải giày đắt gì, một triệu hai. Nhưng trước đó tao chưa bao giờ mua giày quá ba trăm. Mang vào, đi qua đi lại trước gương. Thấy mình khác.
Không phải khác vì đôi giày. Khác vì tao mua được nó mà không cần hỏi ai.
Tuần thứ hai, tao đổi gói cước điện thoại. Từ cái gói bảy mươi nghìn lên cái gói hai trăm. Data thoải mái. Tao nghĩ, mình đi làm rồi, phải dùng đồ tử tế.
Tuần thứ ba, tao mời mấy đứa bạn đi ăn. Bảy đứa. Tao trả hết. Hơn triệu. Mấy đứa nó nói, ê giàu rồi nha. Tao cười, nói không có gì đâu.
Mà trong bụng sướng.
Sướng không phải vì đồ ăn. Sướng vì lần đầu tiên tao là đứa trả tiền.
Tuần thứ tư, tao mua cái tai nghe bluetooth. Bảy trăm nghìn. Rồi cái ốp điện thoại mới. Hai trăm. Rồi đăng ký Netflix. Rồi mua thêm cái áo.
Cuối tháng, tao mở app ngân hàng lên.
Còn tám trăm nghìn.
Tao ngồi nhìn cái số đó. Lâu lắm.
Mười một triệu bảy. Ba mươi ngày. Còn tám trăm nghìn.
Tao không nợ ai. Không mua gì xa xỉ. Không đi bar, không đánh bạc, không gì hết. Chỉ là mua mấy thứ bình thường. Đôi giày bình thường. Bữa ăn bình thường. Cái tai nghe bình thường.
Mà hết.
Đêm đó tao nằm nghĩ. Hồi lương bốn triệu rưỡi, tao ước có mười triệu. Tao nghĩ mười triệu là nhiều lắm. Là thoải mái. Là không cần lo.
Bây giờ mười một triệu bảy. Vẫn hết.
Tao bắt đầu nghĩ, hay tại mình tiêu ngu. Rồi tao lật lại, tính từng khoản. Giày, cước điện thoại, bữa ăn, tai nghe, ốp, Netflix, áo. Cộng lại cũng chỉ khoảng bốn triệu. Còn lại là tiền phòng, tiền điện nước, tiền ăn hàng ngày, tiền xăng.
Không khoản nào thừa. Mà vẫn hết.
Tháng sau, tao tự nhủ sẽ khác. Sẽ tiết kiệm. Sẽ ghi chép chi tiêu.
Tháng sau lương về. Mười một triệu bảy.
Tao mua cái bàn phím cơ. Nói là để làm việc hiệu quả hơn. Một triệu tám.
Rồi đi ăn lẩu với đồng nghiệp. Chia tiền nhưng tao bo thêm. Vì ngại.
Rồi mua kem chống nắng. Vì thằng bạn nói da tao xấu quá.
Rồi mua bình giữ nhiệt. Vì mọi người trong công ty ai cũng có.
Cuối tháng. Một triệu hai.
Tao ngồi quán cà phê, uống ly đen đá mười lăm nghìn. Nhìn ra đường.
Hồi thực tập, tao cũng ngồi đây. Cũng ly đen đá này. Lúc đó tao nghĩ, khi nào có tiền, mọi thứ sẽ khác.
Bây giờ có tiền rồi. Ly cà phê vẫn vậy. Cái ghế nhựa vẫn vậy. Con đường vẫn vậy.
Chỉ có cái ví là nhẹ hơn.
Tháng thứ ba, tao không tự nhủ gì nữa. Lương về, tao trả tiền phòng, mua đồ ăn, đổ xăng. Phần còn lại, tao nhìn nó. Biết là nó sẽ đi. Không biết đi đâu. Nhưng sẽ đi.
Thằng Hùng cùng phòng, nó lương chín triệu. Cuối tháng nó còn hai triệu. Tao hỏi sao mày tiết kiệm được. Nó nói, tao không mua gì.
Tao hỏi, mày không thấy thiếu à?
Nó nhìn tao, nói: thiếu gì?
Tao không trả lời được.
Vì tao cũng không biết mình thiếu gì. Tao chỉ biết là cứ thấy cái gì, lại muốn mua. Không phải vì cần. Mà vì mua được.
Cái cảm giác "mua được" nó ghê lắm. Nó không giống cảm giác có đồ mới. Nó giống cảm giác mình là ai đó. Mình không còn là thằng sinh viên ăn cơm mười lăm nghìn nữa. Mình đi làm rồi. Mình có lương. Mình xứng đáng.
Xứng đáng gì, tao cũng không rõ. Nhưng mỗi lần quẹt thẻ, cái cảm giác đó lại lên.
Rồi cuối tháng, nó xuống.
Tháng thứ sáu, tao ngồi tính. Sáu tháng đi làm. Tổng thu nhập khoảng bảy mươi triệu. Tiết kiệm: không.
Không một đồng.
Tao nhìn cái bàn phím cơ bụi bám. Đôi giày mua hồi tháng đầu đã bong keo. Cái tai nghe một bên hơi rè.
Mấy thứ đó không làm tao thành ai khác. Tao vẫn là tao. Ngồi quán cà phê. Ly đen đá mười lăm nghìn.
Chỉ khác là bây giờ tao biết. Mười triệu hay hai mươi triệu, nếu cái kiểu tiêu này không đổi, cuối tháng vẫn vậy.
Không phải tiền ít. Mà là cái lỗ nó to hơn cái xô.
富貴而驕，自遺其咎
Phú quý nhi kiêu, tự di kỳ cữu
Giàu sang mà kiêu, tự chuốc lấy họa.
Wealth and honor with arrogance invite their own disaster.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 9
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói câu này hai nghìn mấy trăm năm trước. Giàu rồi mà kiêu, tự mình rước họa. Nhưng mà "kiêu" ở đây không phải là khoe khoang. Không phải là đăng ảnh lên mạng nói tao giàu. Kiêu là cái kiểu, vừa có tiền đã nghĩ mình xứng đáng tiêu. Vừa lên lương đã thấy mình phải sống khác. Phải mua đồ khác. Phải ăn chỗ khác. Phải là người khác. Cái "họa" cũng không phải phá sản hay nợ nần. Họa là cuối tháng nhìn tài khoản, thấy trống. Rồi tự hỏi, tiền đi đâu. Rồi tháng sau lặp lại. Thằng trong chuyện, nó không xấu. Không ngu. Nó chỉ lần đầu có tiền. Và cái cảm giác "mua được" nó mạnh hơn cái cảm giác "cần mua". Đó là cái bẫy. Không ai đặt. Tự mình bước vào.
Laozi said this over two thousand years ago. Wealth with arrogance invites its own disaster. But "arrogance" here isn't showing off. It's not posting on social media saying look how rich I am. Arrogance is that subtle shift. The moment you have money and immediately feel you deserve to spend it. The moment your salary goes up and you think you need to live differently. Buy different things. Eat at different places. Be a different person. The "disaster" isn't bankruptcy or debt. The disaster is staring at your bank account at the end of the month, seeing it empty. Asking where the money went. Then repeating it next month. The guy in the story isn't bad. Isn't stupid. He just had money for the first time. And the feeling of "I can afford this" was stronger than the question of "do I need this." That's the trap. Nobody set it. You walk in yourself.