Thằng Hùng bán công ty xong đi Đà Lạt trồng rau
Hung Sold His Company and Moved to Da Lat to Grow Vegetables
Tôi với Hùng học chung từ cấp ba.
Hồi đó nó ngồi bàn cuối, hay ngủ gật. Tôi ngồi bàn đầu, hay giơ tay phát biểu. Thầy cô thích tôi hơn. Tôi chắc vậy.
Ra trường, tôi vào công ty lớn. Hùng đi bán hàng online, bán đủ thứ linh tinh. Tôi nghĩ nó sẽ vất vả. Tôi thấy mình đi đúng đường.
Năm năm sau, tôi lên trưởng phòng. Hùng mở công ty nhỏ, bán mỹ phẩm. Tôi nghĩ nó liều. Tôi nghĩ mình ổn định hơn.
Mười năm sau, Hùng có ba mươi nhân viên. Tôi vẫn trưởng phòng, nhưng khác công ty. Lần này lương cao hơn một chút. Tôi bắt đầu hay vào trang cá nhân của nó xem.
Nó đăng hình đi Nhật. Đi Úc. Đi châu Âu. Tôi đăng hình cà phê sáng.
Tôi bảo vợ, "Thằng Hùng nó giỏi thiệt." Vợ tôi nói, "Ừ, nhưng mình cũng ổn mà." Tôi gật đầu. Nhưng trong bụng không ổn.
Tôi bắt đầu tính. Nó bao nhiêu tuổi khi có công ty. Tôi bao nhiêu tuổi khi lên trưởng phòng. Nó đi bao nhiêu nước. Tôi đi bao nhiêu tỉnh. Nó có bao nhiêu nhân viên. Tôi quản bao nhiêu người.
Mỗi lần tính xong, tôi thua.
Tôi không ghét Hùng. Tôi thích nó. Hồi cấp ba nó cho tôi chép bài hoài. Nhưng mỗi lần thấy nó thành công, bụng tôi có cái gì đó nặng nặng. Không phải ghen. Cũng không phải buồn. Nó giống như mình đang đứng yên mà thấy người ta chạy qua.
Rồi một ngày, Hùng đăng một dòng trạng thái: "Bán công ty rồi. Về Đà Lạt trồng rau."
Tôi đọc đi đọc lại. Bán công ty. Trồng rau.
Bình luận bên dưới chia hai phe. Một phe nói nó giỏi, tự do tài chính rồi nên muốn làm gì thì làm. Phe kia nói nó điên, đang ngon lành bỏ hết.
Tôi không bình luận. Tôi chỉ ngồi nhìn.
Tối đó tôi nằm nghĩ. Nếu tôi là Hùng, tôi có dám bán không? Tôi không biết. Tôi thậm chí không biết nó vui hay buồn khi bán. Tôi không biết nó trồng rau vì thích hay vì mệt. Tôi không biết gì về nó cả. Nhưng tôi đã dùng cuộc đời nó làm thước đo cuộc đời mình suốt hai mươi năm.
Hai mươi năm tôi nhìn nó, tôi thấy nó giàu hơn, tự do hơn, sống đúng hơn. Nhưng tôi có biết tối nó ngủ có ngon không? Tôi có biết nó với vợ có cãi nhau không? Tôi có biết ba mươi nhân viên đó có làm nó mất ngủ không?
Tôi không biết gì hết.
Tôi chỉ biết cái nó cho tôi thấy. Rồi tôi lấy cái đó so với cái tôi giấu đi.
Tuần sau, tôi gọi cho Hùng. Lần đầu tiên sau mấy năm. Tôi hỏi, "Mày khỏe không?" Nó cười, nói, "Khỏe. Mà mệt. Trồng rau cực hơn tao tưởng."
Tôi hỏi tiếp, "Mày bán công ty, mày có tiếc không?"
Nó im một lúc. Rồi nói, "Có chứ. Tiếc lắm. Nhưng tao không chịu nổi nữa. Mày biết không, mấy năm cuối tao uống thuốc ngủ mỗi đêm. Tao sợ điện thoại reo. Tao sợ thứ Hai. Tao sợ mở email."
Tôi không nói gì.
Nó nói tiếp, "Mọi người thấy tao bán công ty, nghĩ tao ngon lắm. Tự do tài chính. Nhưng tao bán vì tao sắp sụp rồi. Tao chạy trốn đó mày."
Tôi ngồi nghe. Cầm điện thoại mà tay hơi run.
Hai mươi năm tôi nhìn Hùng, tôi thấy một người đàn ông thành công. Hùng nhìn Hùng, nó thấy một người đàn ông sắp gãy.
Cùng một người. Hai câu chuyện khác nhau hoàn toàn.
Tôi gác máy. Ngồi ở ban công. Trời tối. Vợ tôi trong bếp nấu cơm. Con tôi trong phòng học bài. Tiếng quạt chạy. Tiếng xe ngoài đường.
Tôi nghĩ, hai mươi năm qua tôi đã sống cuộc đời mình hay sống trong cái bóng của Hùng?
Tôi không biết.
Nhưng tối đó cơm vợ nấu ngon. Tôi ăn hai chén. Lần đầu tiên sau lâu lắm, tôi không mở điện thoại lúc ăn cơm.
Đà Lạt chắc đang lạnh. Tôi không biết Hùng trồng rau gì. Tôi không biết nó có ngủ ngon hơn chưa.
Tôi chỉ biết tối nay, cơm nhà tôi nóng. Vậy thôi.
子非魚，安知魚之樂
Tử phi ngư, an tri ngư chi lạc
Ông không phải cá, sao biết cá vui?
You are not a fish — how do you know what makes fish happy?
— Trang Tử, Nam Hoa Kinh, Thu Thủy (Thiên 17)
Diễn giải
Interpretation
Trang Tử kể chuyện Huệ Tử hỏi: "Ông không phải cá, sao biết cá vui?" Nghe triết học, nghe xa. Nhưng nó gần lắm. Tôi nhìn Hùng hai mươi năm. Tôi thấy nó giàu, thấy nó tự do, thấy nó sống đúng. Nhưng tôi không phải Hùng. Tôi không biết nó uống thuốc ngủ. Tôi không biết nó sợ thứ Hai. Tôi không biết gì hết. Tôi nhìn con cá bơi, tôi bảo nó vui. Nhưng biết đâu nó đang chạy trốn. Cái nguy hiểm không phải là so sánh. Ai mà không so sánh. Cái nguy hiểm là mình so cái người ta cho thấy với cái mình giấu đi. Mình lấy mặt ngoài của người ta đọ với mặt trong của mình. Trận đấu đó, thua là cái chắc. Tôi không phải cá. Tôi không biết cá vui hay buồn. Tôi chỉ biết tối nay cơm nhà tôi nóng.
Zhuangzi told the story of Huizi asking: "You are not a fish, how do you know the fish is happy?" Sounds philosophical. Sounds distant. But it's closer than you think. I watched Hung for twenty years. I saw him rich, saw him free, saw him living right. But I'm not Hung. I didn't know he took sleeping pills. I didn't know he was afraid of Mondays. I didn't know anything. I watched the fish swim and said it was happy. But maybe it was running. The danger isn't comparison. Everyone compares. The danger is comparing what others show you with what you hide from yourself. You take someone's outside and measure it against your inside. That's a game you always lose. I'm not the fish. I don't know if the fish is happy or sad. I only know that tonight, the rice at my home is warm.