Thằng Hùng giờ làm giám đốc, còn tao thì sao
Hung Is a Director Now, and What About Me
Tôi với Hùng học chung từ lớp một.
Cùng trường, cùng xóm, cùng đá banh trên cái sân đất đỏ sau chợ. Hồi đó tôi học giỏi hơn nó. Không phải giỏi hơn nhiều, nhưng đủ để mỗi lần phát bảng điểm, tôi nhìn sang nó mà thấy yên tâm.
Nhỏ mà đã biết so rồi. Chỉ là hồi đó chưa biết gọi tên thôi.
Lớn lên, tôi đi đại học, nó đi học nghề. Tôi ra trường, xin được chỗ ổn, lương tháng bảy triệu. Năm đó tôi hai mươi ba, thấy đời mình đang đi đúng hướng. Nó thì mở cái tiệm sửa xe nhỏ ngoài quốc lộ. Mỗi lần về quê thấy nó ngồi dưới gầm xe, mặt lấm lem dầu nhớt, tôi nghĩ thầm: mình đã chọn đúng.
Năm tôi ba mươi, lương mười lăm triệu. Vợ con đủ cả. Mua được căn chung cư trả góp hai mươi năm. Cuộc sống bình thường. Không giàu, không nghèo. Đủ để không phải xin ai, nhưng cũng đủ để mỗi cuối tháng phải ngồi tính.
Năm đó tôi nghe tin Hùng mở xưởng. Không phải tiệm sửa xe nữa. Xưởng. Hai mươi thợ. Rồi ba mươi. Rồi nó nhận thầu cho mấy công ty lớn.
Tôi không nghĩ gì nhiều. Chỉ thấy hơi lạ. Cái thằng ngồi dưới gầm xe, giờ có người gọi nó là sếp.
Năm tôi ba mươi lăm, nó mua nhà mặt tiền. Đăng lên Facebook. Bốn trăm lượt thích. Tôi cũng thích. Bấm cái nút xong, tôi đặt điện thoại xuống, nhìn cái trần nhà chung cư.
Không giận. Không ghét. Chỉ là có cái gì đó trong ngực, nó nặng, mà tôi không biết gọi là gì.
Vợ tôi hỏi sao ngồi thừ. Tôi bảo không có gì. Mà thật, tôi không biết nói sao. Nói rằng tôi đang buồn vì thằng bạn nó giàu hơn tôi? Nghe nó xấu. Nghe nó nhỏ nhen. Nên tôi nuốt vào.
Năm ba mươi bảy, công ty tôi cắt giảm. Tôi không bị đuổi, nhưng bị chuyển sang vị trí thấp hơn. Lương giảm. Tôi về nhà, ngồi uống bia một mình ngoài ban công.
Đêm đó tôi lướt điện thoại. Thấy Hùng đăng hình đi Nhật. Vợ con nó cười tươi trước cái đền gì đó. Tôi nhìn mấy cái bình luận. "Hùng giỏi quá." "Gia đình hạnh phúc quá." "Ngưỡng mộ quá."
Tôi tắt máy. Nằm xuống. Nhắm mắt mà không ngủ được.
Cái cảm giác đó, nó không phải ghen tị. Nó phức tạp hơn. Nó là nhìn lại ba mươi bảy năm rồi tự hỏi: mình đã làm sai ở đâu? Hay mình không sai, chỉ là đời nó vậy?
Năm bốn mươi, tôi gặp lại Hùng ở đám giỗ. Nó vẫn vậy. Cười ha hả. Uống bia bình thường. Không khoe, không nói gì về tiền bạc. Nó hỏi tôi: "Mày khỏe không? Lâu quá không gặp."
Tôi nhìn nó. Cái thằng hồi nhỏ tôi hay nhìn xuống. Giờ tôi phải ngước lên.
Nhưng rồi nó kéo ghế ngồi cạnh tôi, rót bia, kể chuyện nó suýt phá sản hồi năm ngoái. Nợ ngân hàng hai tỷ. Vợ nó khóc mỗi đêm. Nó nói: "Có lúc tao muốn bỏ hết, đi chạy xe ôm cho rồi."
Tôi nghe mà không biết nói gì.
Hóa ra cái đường tôi tưởng nó đi lên, nó cũng có lúc đi xuống. Cái đường tôi tưởng mình đi xuống, nhìn lại, cũng có lúc đi lên. Vợ tôi vẫn ở cạnh. Con tôi vẫn khỏe. Mỗi tối tôi vẫn được ngồi ăn cơm với gia đình.
Nhưng tôi không thấy, vì mắt tôi cứ nhìn sang bên kia.
Năm bốn mươi hai, tôi ngồi quán cà phê một mình. Trời mưa. Tôi nghĩ về Hùng, về tôi, về cái sân đất đỏ hồi nhỏ. Hồi đó hai đứa đá banh, không ai hỏi thằng nào giàu hơn. Chỉ hỏi thằng nào sút mạnh hơn.
Rồi lớn lên, cái sân đất đỏ biến mất. Thay vào đó là bảng lương, là nhà, là xe, là Facebook.
Tôi uống hết ly cà phê. Nhìn ra mưa.
Không biết từ lúc nào, tôi ngừng sống đời mình mà bắt đầu sống đời so sánh. Không phải so với Hùng. So với tất cả. Với đồng nghiệp, với hàng xóm, với mấy người trên mạng tôi chưa gặp bao giờ.
Bốn mươi hai tuổi. Tôi nhìn lại. Đường tôi đi không phải đường lên hay đường xuống. Nó chỉ là đường của tôi.
Đường lên và đường xuống là một.
The way up and the way down are one and the same.
— Heraclitus, Fragment 60
Diễn giải
Interpretation
Heraclitus nói đường lên và đường xuống là một. Nghe thì lạ. Nhưng ngồi nghĩ thì đúng. Cái đường mà Hùng đi, nhìn từ ngoài thì toàn lên. Nhà to, xưởng lớn, đi Nhật. Nhưng bên trong nó là nợ hai tỷ, vợ khóc, muốn bỏ hết. Cái đường tôi đi, nhìn từ ngoài thì bình thường, có lúc đi xuống. Nhưng bên trong nó là vợ con đủ đầy, cơm tối mỗi ngày, không ai khóc vì nợ. Lên và xuống, nó không phải hai đường khác nhau. Nó là cùng một đường, chỉ khác chỗ mình đứng nhìn. Cái sai không phải là so sánh. Con người ai cũng so. Cái sai là tin rằng mình đang nhìn thấy toàn bộ con đường của người khác, trong khi thực ra mình chỉ thấy cái phần họ đăng lên. Đường của ai thì người đó đi. Lên hay xuống, chỉ người đang bước mới biết.
Heraclitus said the way up and the way down are one and the same. Sounds strange. But sit with it and it makes sense. Hung's path, from the outside, looked like it only went up. Big house, big workshop, trips to Japan. But inside it was two billion in debt, a wife crying at night, wanting to quit everything. My path, from the outside, looked ordinary, sometimes going down. But inside it was a family intact, dinner together every night, nobody crying over loans. Up and down aren't two different roads. They're the same road. It just depends on where you're standing when you look. The mistake isn't comparing. Everyone compares. The mistake is believing you can see someone else's entire road, when really you're only seeing the part they posted online. Each road belongs to the person walking it. Whether it goes up or down, only the one taking the steps knows.