Tháng lương đầu tiên tôi gửi về nhà
The First Paycheck I Sent Home
Tháng lương đầu tiên tôi kiếm được, tôi gửi về nhà hết.
Không giữ lại đồng nào.
Hồi đó tôi hai mươi ba tuổi, vừa lên thành phố làm việc. Lương được ba triệu rưỡi. Mẹ tôi cầm tiền, không nói gì, chỉ gật đầu. Tôi đứng đó, thấy mình to lớn lắm.
Rồi tháng sau tôi giữ lại một triệu. Tháng sau nữa giữ lại hai triệu. Dần dần tôi bắt đầu tính toán. Cái này cần mua. Cái kia cần để dành. Tôi bắt đầu nghĩ đến chuyện thuê nhà riêng, mua xe, tiết kiệm.
Mười năm trôi qua.
Lương tôi lúc đó đã mười tám triệu. Tôi có xe máy, có tiền tiết kiệm, có thẻ tín dụng. Mẹ tôi không cần tôi gửi tiền về nữa vì anh trai đã lo. Tôi nghĩ vậy là ổn.
Nhưng tôi vẫn thấy thiếu.
Không phải thiếu tiền. Là thiếu cái gì đó không có tên.
Bạn bè tôi bắt đầu mua nhà. Người đầu tiên mua nhà ở quận 9, chưa đến hai tỷ, nhỏ thôi nhưng là nhà của nó. Tôi đi dự tiệc tân gia, cười, chúc mừng, rồi lái xe về phòng trọ của mình.
Tối đó tôi ngồi tính. Nếu để dành thêm mười năm nữa, có thể tôi mua được nhà. Mười năm. Tôi lúc đó ba mươi ba tuổi, tức là bốn mươi ba tuổi mới có nhà.
Tôi nghĩ bốn mươi ba tuổi thì còn trẻ không.
Không biết.
Năm sau tôi được tăng lương lên hai mươi hai triệu. Tôi mừng được một ngày. Rồi lại thấy bình thường. Rồi lại thấy thiếu.
Tôi bắt đầu làm thêm ngoài giờ. Nhận dự án freelance. Cuối tuần không nghỉ. Tháng đó tôi kiếm được gần ba mươi triệu. Tôi nhìn con số trong tài khoản, thấy vui. Nhưng cái vui đó chỉ kéo dài đến lúc tôi mở điện thoại, thấy người khác vừa mua căn hộ ba tỷ.
Vòng đó cứ lặp lại.
Kiếm thêm. Vui một chút. Nhìn xung quanh. Lại thấy thiếu.
Tôi không biết mình đang chạy đến đâu.
Một lần tôi gọi điện cho mẹ. Bà hỏi dạo này con có khỏe không. Tôi nói khỏe. Bà hỏi có đủ ăn không. Tôi cười, nói đủ ăn chứ mẹ, con đang để dành mua nhà.
Bà im một lúc rồi nói, hồi đó mày gửi tiền về, tao không cần tiền, tao chỉ muốn biết mày còn nhớ nhà.
Tôi không biết phải nói gì.
Tôi cúp máy, ngồi một mình trong phòng.
Cái phòng trọ tôi thuê lúc đó rộng hơn cái phòng đầu tiên tôi ở khi mới lên thành phố. Có máy lạnh, có tủ lạnh, có bàn làm việc đàng hoàng. Tôi đã nghĩ đây là tiến bộ.
Nhưng tôi vẫn ngồi một mình.
Vẫn không biết bao nhiêu là đủ.
Vẫn không biết mình đang chạy vì cái gì.
Người giàu nhất là người biết đủ với ít nhất.
He is richest who is content with the least.
— Diogenes Laërtius, Lives VI
Diễn giải
Interpretation
Epictetus nói người giàu nhất là người biết đủ. Không phải người có nhiều nhất. Tôi trong câu chuyện này không nghèo. Lương tăng, tiết kiệm được, sống được. Nhưng cái mốc đủ cứ lùi ra xa mỗi khi tôi tưởng mình đến gần. Mua được xe thì thấy thiếu nhà. Có nhà thì thấy thiếu nhà to hơn. Không phải vì cuộc sống đòi hỏi, mà vì mắt cứ nhìn sang chỗ người khác đang đứng. Epictetus không nói đừng kiếm tiền. Ông nói cái giàu thật sự nằm ở chỗ khác. Nằm ở chỗ biết dừng lại và thấy cái mình đang có là đủ rồi. Tôi gửi tiền về nhà tháng đầu tiên không phải vì tôi giàu. Mà vì lúc đó tôi chưa kịp học cách so sánh.
Epictetus said the richest person is the one who knows enough. Not the one who has the most. The person in this story isn't poor. The salary grew, savings accumulated, life was manageable. But the threshold of enough kept retreating every time they thought they were getting close. Got a motorbike, felt the lack of a home. Got a home, felt the lack of a bigger one. Not because life demanded it, but because the eyes kept drifting to where others were standing. Epictetus isn't saying don't earn money. He's saying real wealth lives somewhere else. It lives in the ability to stop and recognize that what you already have is enough. The first month's paycheck went home not because there was wealth. But because back then, there hadn't yet been time to learn how to compare.