Tôi kiếm được nhiều hơn bố, nhưng vẫn thấy thiếu
I Earn More Than My Father Ever Did, and Still Feel Short
Bố tôi làm công nhân cả đời.
Lương tháng cao nhất ông kiếm được, tôi không nhớ chính xác, nhưng mẹ hay nói là đủ ăn, đủ mặc, còn để dành được chút ít. Ông không có xe máy xịn. Không có điện thoại đời mới. Nhà cũng chỉ là nhà cấp bốn, mái tôn, mùa hè nóng muốn chết.
Tôi nhớ hồi nhỏ hay nghĩ, lớn lên mình sẽ khác.
Bây giờ tôi ba mươi tám tuổi. Lương tháng gấp mấy lần bố hồi đó. Có xe, có nhà, có tài khoản tiết kiệm. Nhìn từ ngoài vào, tôi đã là cái mà hồi nhỏ tôi mơ.
Nhưng tôi vẫn thấy thiếu.
Không phải thiếu cụ thể cái gì. Chỉ là cái cảm giác chưa đủ nó cứ nằm đó, dai như đỉa. Tháng này mua được cái này, tháng sau lại thấy cần cái khác. Năm nay đạt mức này, năm sau lại thấy mức đó chưa là gì.
Cái đích nó cứ lùi.
Tôi hay ngồi tính. Tính xem bao nhiêu thì thoải mái. Hồi hai mươi mấy, tôi nghĩ mười lăm triệu một tháng là đủ sống tốt. Đến khi kiếm được mười lăm triệu, tôi lại thấy phải có hai mươi. Đến hai mươi, lại thấy phải có ba mươi. Cứ vậy.
Tôi kể chuyện này cho thằng bạn thân nghe, nó cười.
Nó nói, mày không phải trường hợp đặc biệt đâu. Tao cũng vậy. Thằng A cũng vậy. Con B cũng vậy. Ai cũng vậy hết.
Tôi không biết cái đó nên làm tôi yên tâm hay lo hơn.
Có một lần, tôi về quê. Bố đang ngồi ngoài sân, uống trà, nhìn ra mấy cái cây ông trồng mấy chục năm trước. Ông ngồi yên. Không điện thoại, không tivi, không làm gì hết. Chỉ ngồi.
Tôi hỏi, bố không buồn hả.
Ông nhìn tôi, hỏi lại, buồn cái gì.
Tôi không biết trả lời sao. Tôi định nói, thì bố không có gì mà, nhưng tôi kịp dừng lại. Vì câu đó nghe kỳ lạ. Bố có nhà, có vườn, có mấy đứa con, có mấy chục năm sống qua rồi. Bố có gì thì tôi không biết, nhưng cái gì đó khiến ông ngồi yên được như vậy, tôi chưa bao giờ có.
Tôi ngồi xuống bên cạnh ông một lúc.
Lần đầu tiên từ lâu lắm, tôi không nghĩ đến tiền.
Chỉ khoảng mười lăm phút thôi. Rồi điện thoại reo, có tin nhắn công việc, tôi lại đứng dậy.
Nhưng mười lăm phút đó tôi nhớ mãi.
Tôi không phải người tiêu hoang. Tôi không cờ bạc, không nhậu nhẹt tốn kém. Tôi tiết kiệm, tôi đầu tư, tôi có kế hoạch. Nhìn vào sổ sách thì tôi đang làm đúng hết.
Nhưng cái cảm giác thiếu đó không liên quan gì đến sổ sách.
Nó nằm ở chỗ khác.
Tôi nghĩ mãi mới nhận ra, cái tôi thiếu không phải là tiền. Cái tôi thiếu là cái ngưỡng để dừng lại. Cái biết rằng, đến đây là được rồi. Không cần thêm nữa.
Bố tôi có cái đó. Tôi không biết ông học từ đâu, hay ông sinh ra đã vậy, hay cuộc đời dạy ông lúc nào đó tôi không biết. Nhưng ông có.
Tôi thì không.
Tôi ba mươi tám tuổi. Kiếm được nhiều hơn bố gấp mấy lần. Và tôi vẫn đang tìm cái mà bố tôi hình như đã có từ lâu, ngồi yên ngoài sân, uống trà, nhìn mấy cái cây lớn lên.
知足者富
Tri túc giả phú
Biết đủ là giàu.
One who knows contentment is rich.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 33
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói biết đủ là giàu. Không phải có nhiều là giàu. Cái khó là ông không nói bao nhiêu mới là đủ. Vì đó không phải con số. Đó là cái nhìn bên trong. Người trong câu chuyện này không thiếu tiền. Anh ta thiếu cái ngưỡng. Thiếu cái khả năng nhìn vào những gì đang có và nói, được rồi, vậy là được rồi. Cái ngưỡng đó không mua được. Không đạt được bằng cách kiếm thêm. Bố anh ta ngồi ngoài sân với mái tôn và mấy cái cây, mà có. Anh ta ngồi với tài khoản tiết kiệm và kế hoạch đầu tư, mà không có. Lão Tử không nói người nghèo mới biết đủ. Ông nói người biết đủ mới giàu. Khác nhau hoàn toàn.
Laozi said knowing contentment is wealth. Not having a lot. The hard part is he never said how much is enough. Because it's not a number. It's something inside. The man in this story isn't short on money. He's short on a threshold. Short on the ability to look at what he has and say, this is it, this is enough. That threshold can't be bought. Can't be reached by earning more. His father sits in the yard under a tin roof with a few old trees, and has it. The son sits with a savings account and an investment plan, and doesn't. Laozi didn't say only the poor know contentment. He said those who know contentment are rich. That's a different thing entirely.