Tháng tôi kiếm được trăm triệu đầu tiên
The Month I Made My First Hundred Million
Tôi nhớ rõ con số đó.
Chín mươi bảy triệu bốn trăm ngàn. Chưa tròn trăm triệu nhưng tôi biết tháng sau sẽ vượt. Và đúng thật, tháng sau là một trăm lẻ hai.
Năm đó tôi ba mươi tám.
Vợ tôi hỏi: "Tháng này được bao nhiêu?"
Tôi nói con số. Cô ấy gật đầu. Rồi hỏi tiếp: "Mai đi họp phụ huynh cho con được không?"
Không ai mở champagne. Không ai vỗ tay. Con số đó nằm trong tài khoản, im lìm như nó chưa từng tồn tại.
Tôi ngồi nhìn màn hình điện thoại. App ngân hàng. Số dư nhảy lên rồi nhảy xuống theo từng giao dịch. Tôi refresh lại. Refresh nữa. Như kiểm tra xem nó có thật không.
Nó có thật.
Nhưng tôi không thấy gì.
---
Hồi hai mươi lăm tuổi, tôi nghĩ mười triệu một tháng là giàu.
Hồi đó tôi làm nhân viên văn phòng, lương bốn triệu rưỡi. Ăn cơm bình dân. Đi xe số. Tối về phòng trọ mười hai mét vuông ở Gò Vấp. Nằm nghe tiếng tivi nhà bên vọng qua tường.
Tôi nghĩ nếu có mười triệu, tôi sẽ thuê phòng rộng hơn. Mua cái quạt tốt hơn. Cuối tuần dẫn bạn gái đi ăn không phải nhẩm tính trong đầu.
Rồi tôi được mười triệu.
Tôi thuê phòng rộng hơn thật. Mua quạt mới thật. Dẫn bạn gái đi ăn thoải mái hơn thật.
Nhưng lúc đó tôi lại nghĩ hai mươi triệu mới ổn. Vì hai mươi triệu thì mua được xe tay ga trả góp. Mà có xe tay ga thì đi làm nhanh hơn, không bị mưa ướt, không mất mặt khi đến gặp khách hàng.
Được hai mươi triệu.
Tôi mua xe. Đúng như tưởng tượng. Đi làm nhanh hơn. Không bị mưa ướt.
Nhưng ba mươi triệu mới thực sự ổn. Vì ba mươi triệu thì để dành được. Mà để dành được thì mới yên tâm. Mà yên tâm thì mới sống cho ra sống.
---
Cái ngưỡng cứ chạy.
Tôi chạy theo nó mười mấy năm.
Ba mươi triệu xong thì năm mươi. Năm mươi xong thì bảy mươi. Bảy mươi xong thì trăm triệu.
Mỗi lần đến một con số, tôi đứng đó chừng vài ngày. Thở được vài hơi. Rồi nhìn lên, thấy con số tiếp theo.
Nó luôn ở đó. Luôn cao hơn một chút. Luôn hợp lý một cách hoàn hảo.
"Trăm triệu thì phải nghĩ đến mua nhà chứ." "Mua nhà rồi thì phải lo trả góp chứ." "Trả góp thì phải kiếm nhiều hơn chứ."
Chứ. Chứ. Chứ.
Cái chữ "chứ" đó kéo tôi đi như sợi dây thừng buộc vào cổ mà tôi tưởng là cà vạt.
---
Năm bốn mươi hai, tôi bị đau dạ dày.
Bác sĩ hỏi: "Anh ăn uống thế nào?"
Tôi không trả lời được. Vì tôi không nhớ bữa trưa hôm qua ăn gì. Tôi biết tôi có ăn. Nhưng không nhớ.
Bác sĩ hỏi tiếp: "Anh ngủ mấy tiếng?"
Năm tiếng. Có khi bốn.
Ông ấy nhìn tôi. Không nói gì thêm. Kê toa.
Tôi cầm toa thuốc ra quầy. Bốn trăm ngàn. Tôi quẹt thẻ không cần nhìn.
Bốn trăm ngàn. Hồi hai mươi lăm tuổi, đó là gần một phần mười lương tháng. Giờ tôi quẹt như mua chai nước.
Nhưng cái dạ dày thì không quan tâm tôi kiếm bao nhiêu.
---
Con gái tôi năm đó học lớp ba.
Một hôm nó hỏi: "Ba ơi, ba thích gì nhất?"
Tôi định nói. Rồi dừng lại.
Tôi không biết.
Tôi biết tôi thích kiếm tiền. Nhưng "thích" kiểu gì? Thích như thích ăn phở buổi sáng? Hay thích như không biết làm gì khác nên cứ làm?
Con gái nhìn tôi chờ. Tôi nói: "Ba thích đi chơi với con."
Nó cười. Nhưng tôi biết câu đó không thật. Vì cuối tuần trước nó rủ tôi đi công viên, tôi bảo bận.
Tôi bận gì? Tôi ngồi nhà, cầm điện thoại, đọc tin tài chính, check số liệu doanh thu. Không ai bắt. Không gấp. Nhưng tôi không đặt xuống được.
---
Bạn tôi, Phong, kiếm nhiều hơn tôi. Gấp đôi, có khi gấp ba.
Mỗi lần gặp, nó kể. Không khoe, nhưng kể. Cái nhà mới. Cái xe mới. Chuyến đi mới.
Tôi nghe. Gật đầu. Chúc mừng.
Về nhà, tôi nằm nghĩ.
Không phải ghét nó. Không phải ghen. Mà là cái cảm giác quen thuộc, cái cảm giác đã theo tôi từ năm hai mươi lăm tuổi.
Chưa đủ.
Luôn luôn chưa đủ.
Phong kiếm gấp đôi tôi. Nhưng tôi chắc Phong cũng nhìn ai đó kiếm gấp đôi nó. Và người đó nhìn người khác. Và người khác nhìn người khác nữa.
Cái thang không có nấc cuối.
---
Tháng trước, tôi về quê.
Mẹ tôi bảy mươi ba. Bà ngồi trước nhà, ăn xoài. Cái xoài cát nhỏ, loại bán ngoài chợ chắc mười ngàn một trái.
Bà ăn chậm. Không vội. Nước xoài chảy xuống tay, bà liếm.
Tôi ngồi cạnh. Bà đưa tôi một trái. Tôi cắn.
Ngọt.
Ngọt thiệt.
Tôi không nhớ lần cuối mình ăn cái gì mà thấy ngọt như vậy. Ở Sài Gòn, tôi ăn buffet năm trăm ngàn. Ăn sashimi. Ăn bò wagyu. Nhưng tôi ăn vội, ăn trong lúc nghĩ chuyện khác, ăn như nạp nhiên liệu.
Mẹ tôi ăn trái xoài mười ngàn mà bà ở đó, trọn vẹn, từng miếng.
Tôi bốn mươi hai tuổi. Kiếm trăm triệu một tháng.
Mẹ tôi lương hưu hai triệu.
Tôi không biết ai giàu hơn ai.
---
Tối đó tôi nằm trên cái giường cũ ở quê. Cái giường tôi nằm hồi mười tám tuổi, trước khi lên Sài Gòn.
Trần nhà thấp. Quạt trần quay chậm. Tiếng ếch ngoài ruộng.
Tôi nhắm mắt.
Không check điện thoại. Không refresh app ngân hàng. Không nhẩm tính.
Chỉ nằm đó.
Và lần đầu tiên sau rất lâu, tôi thấy đủ.
Không phải vì trăm triệu. Mà vì trái xoài. Vì tiếng ếch. Vì cái giường cũ.
Rồi tôi nghĩ, cái "đủ" này, mai về Sài Gòn nó có còn không?
Tôi không biết.
Tôi thiệt sự không biết.
禍莫大於不知足，咎莫大於欲得
Hoạ mạc đại ư bất tri túc, cữu mạc đại ư dục đắc
Họa không gì lớn bằng không biết đủ, lỗi không gì lớn bằng muốn được.
No calamity is greater than not knowing contentment; no fault is greater than desire for gain.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 46
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói cái họa lớn nhất là không biết đủ. Cái lỗi lớn nhất là muốn thêm. Nghe thì dễ. Ai chẳng biết. Biết đủ là giàu, biết đủ là sung sướng. Nhưng mà "đủ" là bao nhiêu? Hồi lương bốn triệu rưỡi thì mười triệu là đủ. Được mười triệu thì hai mươi mới đủ. Được trăm triệu thì nhà, xe, trường quốc tế cho con, mới đủ. Cái "đủ" nó không phải con số. Nó là trạng thái. Mẹ ăn trái xoài mười ngàn mà đủ, vì bà ở đó, trọn vẹn, không so sánh, không tính toán. Tôi ăn bò wagyu mà thiếu, vì đầu tôi đang ở chỗ khác. Lão Tử không bảo đừng kiếm tiền. Ông nói cái họa nằm ở chỗ không bao giờ dừng lại được. Chạy hoài mà không biết mình chạy vì cái gì. Đến lúc dạ dày nó nhắc, mới chịu ngồi xuống. Mà ngồi xuống rồi, cũng chưa chắc ngồi được lâu.
Lao Tzu said the greatest misfortune is not knowing what is enough. The greatest fault is wanting more. Sounds simple. Everyone knows this. Contentment is wealth, contentment is happiness. But how much is "enough"? When the salary was four and a half million, ten million was enough. At ten million, twenty was the new enough. At a hundred million, it became the house, the car, the international school for the kid. "Enough" isn't a number. It's a state. My mother ate a ten-thousand-dong mango and it was enough, because she was fully there, not comparing, not calculating. I ate wagyu and felt lacking, because my mind was somewhere else. Lao Tzu didn't say stop earning money. He said the disaster is in never being able to stop. Running endlessly without knowing what you're running for. Until your stomach reminds you to sit down. And even after sitting down, you're not sure how long you can stay.