Tôi ăn cơm trưa một mình ở bàn làm việc suốt sáu năm
I Ate Lunch Alone at My Desk for Six Years
Tôi ăn cơm trưa ở bàn làm việc.
Không phải vì bận. Không phải vì không có ai rủ. Chỉ là quen.
Mười hai giờ, đồng nghiệp đứng dậy, rủ nhau xuống canteen. Tôi nói "đi sau". Rồi không đi. Mở hộp cơm ra, vừa ăn vừa đọc email. Có khi đọc tin tức. Có khi lướt mạng. Có khi chẳng làm gì, chỉ nhai.
Sáu năm.
Tôi không nhớ chính xác bắt đầu từ khi nào. Chắc là từ hồi con gái đi học lớp một. Hồi đó vợ tôi bảo "anh đi làm sớm về sớm, đón con giùm em". Tôi bắt đầu ăn nhanh hơn. Nghỉ trưa ngắn hơn. Làm thêm chút để về kịp bốn rưỡi.
Rồi con lớn. Nó tự đi về. Nhưng tôi vẫn ăn ở bàn.
Không ai hỏi tại sao. Lâu rồi thành chuyện bình thường. Thằng Hùng ngồi bàn bên cạnh nói "anh Tâm nó thích yên tĩnh". Tôi cười. Không đính chính.
Sự thật là tôi không biết nói chuyện gì nữa.
Hồi mới vào công ty, tôi nói nhiều lắm. Đi nhậu, đi karaoke, đi cà phê chiều thứ sáu. Biết chuyện nhà thằng này, biết bạn gái thằng kia. Rồi từ từ, người cũ nghỉ, người mới vào. Lớp sau trẻ hơn tôi mười tuổi. Họ nói chuyện khác. Cười khác. Quan tâm chuyện khác.
Tôi không ghét họ. Chỉ là không chen vào được.
Vợ tôi hỏi "anh ở công ty có vui không". Tôi nói "bình thường". Bình thường là câu trả lời cho mọi thứ. Công việc bình thường. Sức khỏe bình thường. Cuộc sống bình thường.
Bình thường nghĩa là không có gì đáng kể.
Bình thường nghĩa là tôi không nhớ ngày hôm qua khác gì ngày hôm kia.
Có một bữa, tôi ngồi ăn xong, nhìn cái hộp cơm rỗng, rồi tự nhiên không đậy nắp lại được. Tay tôi cầm cái nắp, nhìn mấy hạt cơm dính ở đáy hộp, rồi ngồi đó. Không biết bao lâu. Có thể năm phút. Có thể mười phút.
Tôi nghĩ: mình đang làm gì ở đây?
Không phải câu hỏi lớn lao gì. Không phải khủng hoảng tuổi trung niên. Chỉ là một câu hỏi bật ra, giống như khi mày đang lái xe trên con đường đi mỗi ngày, bỗng dưng quên mất mình đang đi đâu.
Tôi ba mươi tám tuổi.
Sáng dậy lúc sáu giờ. Đánh răng. Pha cà phê. Chở con đi học, dù con đã nói "con đi xe buýt được rồi ba". Đến công ty. Bật máy tính. Họp. Làm báo cáo. Ăn cơm ở bàn. Làm tiếp. Về nhà. Ăn tối. Xem tivi. Ngủ.
Ngày nào cũng vậy.
Tôi không khổ. Phải nói rõ điều đó. Tôi không khổ. Lương đủ sống. Vợ hiền. Con ngoan. Nhà trả góp còn bốn năm nữa. Không nợ nần gì lớn. Sức khỏe ổn, trừ cái lưng hơi đau mỗi sáng.
Nhưng tôi không nhớ lần cuối mình thấy vui là khi nào.
Không phải vui kiểu cười ha ha. Mà vui kiểu, cảm thấy mình đang sống. Cảm thấy ngày hôm nay có gì đó. Cảm thấy mình ở đây, không phải chỉ đang đợi nó trôi qua.
Có lần con gái tôi hỏi: "Ba, hồi nhỏ ba thích làm gì?"
Tôi định nói. Rồi dừng lại. Vì tôi không nhớ.
Tôi nhớ mình thích vẽ. Nhưng đó là hồi cấp hai. Tôi nhớ mình thích đá bóng. Nhưng đầu gối giờ không cho phép. Tôi nhớ mình thích đọc sách. Nhưng cuốn sách cuối cùng tôi đọc hết là hai năm trước, mà tôi không nhớ nội dung.
Tôi nói: "Ba thích nhiều thứ lắm".
Con tôi nhìn tôi. Nó không hỏi thêm. Có lẽ nó thấy câu trả lời đó trống.
Tuần trước, tôi đi khám sức khỏe định kỳ. Bác sĩ nói mọi thứ bình thường. Lại bình thường. Tôi ra khỏi phòng khám, đứng ở bãi xe, nhìn trời nắng. Trời đẹp lắm. Mây trắng. Gió nhẹ. Tôi đứng đó nhìn, rồi tự hỏi lần cuối mình nhìn trời là khi nào.
Không phải nhìn trời để check thời tiết. Mà nhìn trời vì nó đẹp. Nhìn trời vì mình muốn nhìn.
Tôi không nhớ.
Hôm đó tôi về công ty. Mười hai giờ. Đồng nghiệp rủ đi ăn. Tôi đứng dậy.
Tôi nói: "Đi".
Thằng Hùng nhìn tôi ngạc nhiên. "Ủa, anh đi thiệt hả?"
Tôi nói: "Ừ".
Chúng tôi xuống canteen. Tôi ngồi ăn với bảy, tám người. Họ nói chuyện bóng đá. Tôi không biết gì về bóng đá mùa này. Nhưng tôi ngồi nghe. Cơm canteen dở hơn cơm vợ nấu. Nhưng tôi ăn hết.
Không có gì thay đổi lớn.
Chỉ là tôi ngồi ở một cái bàn khác.
Chỉ là tôi nghe tiếng người nói chung quanh, thay vì tiếng quạt máy tính.
Chỉ là khi về lại bàn làm việc, tôi nhớ thằng Hùng kể chuyện con nó bị ngã xe đạp, rồi tôi cười. Không cười vì buồn cười. Cười vì con nít ngã xe đạp, rồi đứng dậy khóc, rồi lại leo lên đạp tiếp.
Tôi ăn ở canteen được ba ngày.
Ngày thứ tư tôi lại ăn ở bàn. Vì hôm đó bận thật.
Ngày thứ năm tôi xuống lại.
Không có quy luật gì. Không có quyết tâm gì. Có ngày xuống, có ngày không.
Nhưng tôi bắt đầu nhớ mặt mấy đứa mới vào. Biết tên. Biết ai uống trà, ai uống cà phê. Biết đứa nào hay đi trễ vì kẹt xe ở ngã tư Hàng Xanh.
Không có gì lớn.
Nhưng tôi bắt đầu nhớ ngày hôm qua khác ngày hôm kia.
Và đó, có lẽ, là đủ.
Mất bao lâu rồi mà mày vẫn trì hoãn? Đời không chờ.
How long are you going to wait before you demand the best for yourself? Life is not waiting.
— Marcus Aurelius, Meditations, Quyển 10
Diễn giải
Interpretation
Ông Epictetus hỏi thẳng: mày trì hoãn tới bao giờ? Đời mày có bao lâu? Nghe nặng. Nhưng ổng không nói về mấy chuyện lớn lao. Không phải trì hoãn mở công ty hay viết sách hay đi vòng quanh thế giới. Ổng nói về việc sống. Sống thiệt. Không phải sống kiểu lướt qua. Không phải sống kiểu đợi tới cuối tuần, đợi tới nghỉ lễ, đợi tới khi trả hết nợ, đợi tới khi con lớn. Ông Tâm ăn cơm ở bàn sáu năm. Không ai ép. Không ai cấm ổng xuống canteen. Ổng tự trì hoãn. Trì hoãn việc ngồi xuống với người khác. Trì hoãn việc nhìn trời. Trì hoãn việc nhớ mình thích gì. Rồi một ngày ổng đứng dậy. Đi xuống. Ngồi ăn cơm dở với mấy người quen sơ sơ. Không có gì thay đổi. Chỉ là ổng thôi trì hoãn một bữa cơm.
Epictetus asked bluntly: how long will you keep putting it off? How much life do you have left? Sounds heavy. But he wasn't talking about big things. Not about starting a company or writing a book or traveling the world. He was talking about living. Actually living. Not the kind where you drift through. Not the kind where you wait for the weekend, wait for the holiday, wait until the mortgage is paid, wait until the kids grow up. Tam ate at his desk for six years. Nobody forced him. Nobody banned him from the canteen. He postponed it himself. Postponed sitting down with other people. Postponed looking at the sky. Postponed remembering what he liked. Then one day he stood up. Went downstairs. Sat and ate mediocre food with people he barely knew. Nothing changed. He just stopped postponing one meal.