Tôi bán cái nhà rồi đi thuê phòng trọ
I Sold the House and Rented a Small Room
Cái nhà đó tôi mua năm bốn mươi ba tuổi.
Hồi đó vợ chồng tôi gom hết. Sổ tiết kiệm, vàng cưới, tiền ba má cho. Vay thêm ngân hàng mười lăm năm. Ký tên xong, tay tôi run. Không phải vì sợ. Mà vì mừng.
Cái nhà ba tầng, bốn phòng ngủ, sân trước trồng được cây. Vợ tôi nói, vậy là xong rồi. Mình có nhà rồi.
Tôi cũng nghĩ vậy. Xong rồi.
Nhưng mà không xong.
Năm đầu tiên, mái dột. Gọi thợ sửa, mất mấy triệu. Năm thứ hai, ống nước bể. Năm thứ ba, hàng xóm xây nhà, nứt tường nhà tôi. Năm nào cũng có chuyện. Cái nhà nó sống, nó đau, nó đòi chữa. Mà tiền trả ngân hàng vẫn đều mỗi tháng.
Tôi làm thêm. Vợ tôi làm thêm. Con đi học, tiền trường, tiền sách, tiền áo quần. Cái nhà nuốt hết.
Nhưng tôi không kêu. Ai cũng vậy mà. Mua nhà thì phải chịu. Đàn ông phải có nhà. Cha mẹ phải để lại cái gì cho con. Ai cũng nói vậy. Tôi cũng tin vậy.
Mười năm trôi qua. Con lớn, đi làm xa, ít về. Vợ tôi mất vì bệnh. Đột ngột. Một ngày bà ấy còn tưới cây trước sân, hôm sau nằm viện, tuần sau không còn.
Cái nhà ba tầng bốn phòng ngủ. Tôi ở một mình.
Buổi tối tôi ngồi phòng khách. Cái tivi mở mà không nghe. Cầu thang lên tầng hai tôi không bước nữa. Phòng ngủ cũ của vợ chồng tôi, tôi đóng cửa lại. Phòng con, đóng luôn. Tôi ngủ dưới nhà, trên cái ghế bố.
Bạn bè tới chơi, nói nhà rộng quá, sao không cho thuê mấy phòng trên. Tôi gật. Nhưng không làm. Không muốn người lạ đi lại trong cái nhà có vợ tôi ở mọi góc.
Rồi một năm nữa qua.
Một buổi sáng tôi thức dậy, nhìn quanh. Cái nhà to quá. Im quá. Tôi thấy mình như người giữ kho. Giữ một cái kho đầy ký ức mà không ai cần mở nữa.
Con trai gọi điện, tôi nói, ba tính bán nhà.
Nó im một lúc. Rồi hỏi, ba bán rồi ở đâu?
Tôi nói, ba thuê phòng trọ.
Nó nói, ba điên hả? Nhà mấy tỷ bán đi thuê trọ? Người ta cả đời mua không nổi cái nhà, ba có rồi lại bỏ?
Tôi hiểu nó nghĩ gì. Tôi cũng từng nghĩ vậy. Cả đời tôi nghĩ vậy.
Nhưng tôi sáu mươi hai tuổi rồi. Tôi biết cái gì nặng.
Tôi bán.
Mọi người xung quanh nhìn tôi như nhìn người có vấn đề. Bạn bè cũ lắc đầu. Em gái tôi khóc, nói anh bán cái nhà là bán hết kỷ niệm với chị. Hàng xóm bàn tán.
Tôi không giải thích. Giải thích cũng không ai hiểu.
Phòng trọ tôi thuê hai mươi lăm mét vuông. Một cái giường, một cái bàn, một cái bếp nhỏ. Cửa sổ nhìn ra con hẻm, buổi sáng có tiếng xe bán bánh mì chạy qua.
Tháng đầu tiên, tôi ngủ ngon nhất trong mười năm.
Không phải vì phòng trọ tốt hơn cái nhà. Không phải vì tôi quên vợ. Không phải vì tôi hết buồn.
Mà vì tôi không còn giữ nữa.
Cái nhà đó, tôi mua vì người ta nói phải mua. Tôi giữ vì người ta nói phải giữ. Tôi ở vì người ta nói bán là mất. Hai mươi năm, tôi sống theo cái mà ai cũng bảo là đúng.
Bây giờ tôi ở phòng trọ. Sáng dậy, pha trà, ngồi nhìn con hẻm. Không ai hỏi tôi sao không mua nhà lại. Không ai hỏi tôi sao sống vậy. Mấy người trong xóm trọ, ai cũng bận việc của mình.
Con trai vẫn gọi mỗi tuần. Đầu tiên nó giận. Rồi nó lo. Rồi nó quen. Lần gần nhất nó về, ngồi trong phòng trọ với tôi, uống trà. Nó nhìn quanh, nói, cũng gọn ha ba.
Tôi cười. Gọn.
Tiền bán nhà tôi gửi ngân hàng. Không đầu tư. Không mua đất. Tiền đó nằm đó. Tôi không cần nó làm gì. Mỗi tháng tôi tiêu vài triệu. Ăn sáng ngoài hẻm. Cơm trưa tự nấu. Chiều đi bộ ra công viên.
Có người hỏi tôi, vậy sống để làm gì?
Tôi không biết trả lời. Mà cũng không cần trả lời.
Sống thì sống. Vậy thôi.
Đôi khi tối tôi nằm, nhớ vợ. Nhớ cái cách bà ấy đứng tưới cây buổi chiều. Nhớ tiếng dép bà ấy đi trên cầu thang. Nhớ mùi cơm bà ấy nấu.
Nhưng tôi không cần cái nhà để nhớ. Ký ức nó ở trong tôi. Không ai lấy đi được. Cũng không ai bán được.
Phòng trọ hai mươi lăm mét vuông. Đủ cho một người. Đủ cho tất cả những gì tôi cần.
絕聖棄智，民利百倍
Tuyệt thánh khí trí, dân lợi bách bội
Dứt thánh bỏ trí, dân lợi gấp trăm.
Abandon sainthood, discard cleverness — the people will benefit a hundredfold.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 19
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói, bỏ thánh bỏ trí đi, dân lợi gấp trăm lần. Nghe như nói chuyện chính trị. Nhưng mà không. Ổng nói về cái đầu mình. Cái đầu lúc nào cũng chứa đầy thứ người khác nhét vào. Phải có nhà. Phải có xe. Phải để lại gì cho con. Phải sống cho ra sống. Mấy cái phải đó, ai đặt ra? Mình không biết. Chỉ biết nó nằm đó từ hồi nào, mình cứ theo. Ông già trong câu chuyện, sáu mươi hai tuổi mới dám bỏ. Không phải bỏ cái nhà. Bỏ cái tin rằng phải giữ. Bỏ cái khôn mà cả đời mình tưởng là đúng. Lão Tử không biểu ai bỏ hết. Ổng chỉ nói, mấy cái mày tưởng là khôn, có khi nó là cái xiềng.
Laozi said, abandon sageness, discard wisdom, and the people benefit a hundredfold. Sounds like politics. But it's not. He's talking about your own head. A head always stuffed with things other people put there. Must own a house. Must have a car. Must leave something for your children. Must live a proper life. All those musts, who made them? You don't know. You just know they've been there forever, and you followed. The old man in this story, sixty-two before he dared to let go. Not letting go of the house. Letting go of the belief that he had to keep it. Letting go of the wisdom he spent a lifetime thinking was right. Laozi didn't tell anyone to abandon everything. He just said, the things you think are wise might be the very chains around you.