Tôi bỏ cái ghế giám đốc đi bán cà phê vỉa hè
I Left the Director's Chair to Sell Coffee on the Sidewalk
Mười bốn năm.
Mười bốn năm tôi ngồi cái ghế đó.
Ban đầu là ghế nhân viên, rồi trưởng phòng, rồi phó giám đốc, rồi giám đốc chi nhánh. Mỗi lần đổi ghế, tôi đều nghĩ: "Đây rồi. Đến đây là được."
Nhưng không bao giờ được.
Cái ghế giám đốc có đệm da, tựa lưng cao, xoay được ba trăm sáu mươi độ. Nhưng mỗi sáng tôi ngồi vào, lưng cứng lại. Vai co lên. Hàm nghiến chặt.
Tôi họp. Duyệt báo cáo. Ký giấy tờ. Gọi điện cho đối tác. Cười với người tôi không muốn cười. Gật đầu với những thứ tôi không đồng ý.
Vợ tôi nói: "Anh về nhà mà mặt như đi đám ma."
Tôi nói: "Mệt thôi."
Nhưng không phải mệt. Mệt thì ngủ một đêm là hết. Cái này khác. Nó là thứ nằm ở ngực, nặng, không tên, không hình, nhưng lúc nào cũng ở đó.
---
Năm bốn mươi ba tuổi, tôi đi khám sức khỏe định kỳ.
Bác sĩ nói huyết áp cao. Mỡ máu cao. Gan nhiễm mỡ. Dạ dày viêm.
Bác sĩ hỏi: "Anh có stress không?"
Tôi cười. Không biết trả lời sao.
Stress gì? Tôi lương bảy mươi triệu. Nhà trả hết. Xe đời mới. Con học trường quốc tế. Vợ không phải đi làm.
Stress gì?
Tôi về nhà, ngồi ở ban công, nhìn xuống đường.
Dưới đó có một ông già bán cà phê vỉa hè. Cái xe đẩy nhỏ, mấy cái ghế nhựa. Ông ngồi đó mỗi sáng, pha cà phê, nói chuyện với khách quen, thỉnh thoảng cười ha hả.
Tôi nhìn ông mỗi ngày suốt ba tháng.
Không biết từ lúc nào, tôi bắt đầu ghen tị với ông.
---
Chuyện xảy ra vào một buổi chiều thứ Tư.
Tôi đang họp. Màn hình chiếu slide doanh thu quý ba. Người ta nói những con số. Tôi nhìn những con số. Miệng tôi nói những từ đúng lúc.
Nhưng trong đầu tôi, có một câu hỏi cứ lặp đi lặp lại.
"Mình đang làm cái gì ở đây?"
Không phải lần đầu câu đó xuất hiện. Nó đã đến hàng trăm lần. Nhưng lần nào tôi cũng đẩy nó đi. Bằng công việc. Bằng trách nhiệm. Bằng "ai cũng vậy, đâu phải mình mình."
Nhưng chiều đó, tôi không đẩy nổi nữa.
Tôi xin phép ra ngoài. Đi vào toilet. Đóng cửa lại.
Tôi nhìn mình trong gương.
Tóc bạc nhiều hơn tôi nhớ. Mắt có quầng thâm. Da xám.
Tôi bốn mươi ba tuổi mà trông như năm mươi lăm.
Tôi đứng đó mười lăm phút. Không khóc. Không tức giận. Chỉ đứng đó.
Rồi tôi quay lại phòng họp, ngồi xuống, họp tiếp.
Nhưng có gì đó đã thay đổi.
---
Tôi không nghỉ việc ngay. Không ai bốn mươi ba tuổi, có gia đình, có trách nhiệm, mà nghỉ việc vì "nhìn mình trong gương thấy buồn."
Tôi mất sáu tháng.
Sáu tháng nói chuyện với vợ. Lúc đầu vợ tôi nghĩ tôi bị khủng hoảng tuổi trung niên. Rồi nghĩ tôi có người khác. Rồi nghĩ tôi bị trầm cảm.
Tôi nói: "Anh chỉ muốn sống khác đi."
Vợ tôi hỏi: "Khác là sao?"
Tôi không biết trả lời. Vì tôi cũng không biết "khác" là sao. Tôi chỉ biết cái hiện tại đang giết tôi từ từ.
Mẹ tôi biết chuyện, gọi điện khóc. Bà nói: "Con điên à? Bao nhiêu người mơ được cái ghế đó."
Bạn bè tôi nói: "Mày bị gì vậy? Ráng thêm mấy năm nữa rồi nghỉ hưu sớm."
Mấy năm nữa.
Mấy năm nữa là bao lâu? Và tôi có sống đến lúc đó không?
---
Tôi nộp đơn nghỉ việc vào tháng Ba.
Sếp tôi nghĩ tôi đòi tăng lương. Đề nghị thêm mười lăm phần trăm. Tôi lắc đầu.
Đồng nghiệp nhìn tôi như nhìn người sắp nhảy cầu.
Ngày cuối cùng ở công ty, tôi dọn bàn. Mười bốn năm mà đồ đạc chỉ gom vào một cái thùng carton nhỏ. Một cái cốc. Vài quyển sổ. Một tấm ảnh gia đình.
Tôi xách cái thùng đi ra cửa. Bảo vệ chào. Tôi chào lại.
Ra đến bãi xe, tôi ngồi trong xe mười phút. Không nổ máy.
Tôi sợ. Sợ thật.
Nhưng cái sợ đó khác. Nó là sợ vì đang đi về phía chưa biết. Không phải sợ vì đang chết dần trong cái đã biết.
---
Ba tháng sau, tôi mở quán cà phê.
Không phải quán sang. Một cái mặt bằng nhỏ trong hẻm. Mười lăm mét vuông. Sáu cái bàn. Tôi tự pha, vợ tôi phụ thu tiền.
Lương tôi từ bảy mươi triệu xuống còn mười hai triệu. Tháng nào đông khách thì mười lăm.
Con tôi chuyển từ trường quốc tế sang trường công. Nó khóc. Tôi cũng muốn khóc.
Bạn bè không ai nói thẳng, nhưng tôi biết họ nghĩ gì. "Thằng này hâm."
Mẹ tôi mấy tháng không gọi.
---
Nhưng mỗi sáng, tôi dậy lúc năm giờ.
Tôi mở cửa quán. Pha cà phê. Nghe tiếng nước sôi. Ngửi mùi cà phê phin nhỏ giọt.
Khách đến. Có người nói chuyện. Có người ngồi im. Có ông già đọc báo. Có cô sinh viên học bài.
Tôi pha cà phê. Lau bàn. Rửa ly.
Đơn giản vậy thôi.
Nhưng mỗi tối về nhà, tôi ngủ được. Ngủ thật. Không cần thuốc. Không nằm nghĩ đến cuộc họp ngày mai. Không mơ thấy deadline.
Vợ tôi nói: "Anh cười nhiều hơn."
Tôi không để ý. Nhưng có lẽ đúng.
---
Bây giờ được hai năm rồi.
Tôi không giàu. Nói thẳng là nghèo hơn trước nhiều.
Nhưng huyết áp bình thường. Dạ dày hết viêm. Tóc vẫn bạc, nhưng mặt bớt xám.
Thỉnh thoảng tôi vẫn sợ. Sợ tiền không đủ. Sợ con thiệt thòi. Sợ mình sai.
Nhưng cái sợ đó nhỏ hơn nhiều so với cái chết từ từ mỗi ngày trong phòng họp.
Mẹ tôi đã gọi lại. Bà không nói gì nhiều. Chỉ hỏi: "Quán đông không con?"
Tôi nói: "Đủ sống mẹ ơi."
Bà im một lúc. Rồi nói: "Ừ. Đủ sống là được."
---
Ông già bán cà phê vỉa hè dưới chung cư cũ, tôi không gặp lại. Nghe nói ông nghỉ bán rồi.
Nhưng thỉnh thoảng tôi nghĩ đến ông.
Ông không biết tôi. Không biết mỗi sáng có một thằng giám đốc đứng trên ban công nhìn xuống, ghen tị với nụ cười của ông.
Ông chỉ bán cà phê.
Còn tôi thì mất mười bốn năm mới hiểu tại sao ông cười được.
Cuộc đời thật sự chỉ bắt đầu khi mày dám đi ra khỏi câu chuyện mà người khác viết cho mày.
Your life really begins when you dare to walk out of the story others have written for you.
— Carl Jung (paraphrase)
Diễn giải
Interpretation
Cuộc đời thật sự chỉ bắt đầu khi mày dám sống theo cách mày muốn, không phải cách người khác muốn mày sống. Nghe thì dễ. Nhưng thử đi. Thử nói với mẹ mình rằng con bỏ cái ghế giám đốc. Thử nhìn vợ mình khi lương từ bảy mươi triệu xuống mười hai. Thử nghe bạn bè im lặng khi mình kể. Diogenes sống trong thùng gỗ giữa phố. Người ta cười ông điên. Nhưng ông là người duy nhất không phải giả vờ cười. Ông giám đốc trong câu chuyện mất mười bốn năm ngồi ghế da, họp hành, ký giấy. Mười bốn năm cười với người không muốn cười. Gật với thứ không muốn gật. Rồi một ngày nhìn gương, thấy mình già hơn tuổi mười mấy năm. Tự do không phải là có tiền, có quyền, có ghế xoay ba trăm sáu mươi độ. Tự do là buổi sáng thức dậy, không phải đeo mặt nạ. Ông già bán cà phê vỉa hè chắc không biết chữ "tự do" viết thế nào. Nhưng ông cười được. Còn thằng giám đốc thì không.
Life truly begins only when you dare to live the way you want, not the way others want you to live. Sounds easy. But try it. Try telling your mother you're leaving the director's chair. Try looking at your wife when your salary drops from seventy million to twelve. Try hearing your friends go silent when you explain. Diogenes lived in a wooden barrel in the street. People laughed and called him mad. But he was the only one who didn't have to fake a smile. The director in this story spent fourteen years in a leather chair, in meetings, signing papers. Fourteen years smiling at people he didn't want to smile at. Nodding at things he didn't want to nod at. Then one day he looked in the mirror and saw someone who'd aged an extra decade. Freedom isn't money, power, or a chair that spins three hundred and sixty degrees. Freedom is waking up in the morning without having to wear a mask. The old man selling sidewalk coffee probably couldn't spell the word "freedom." But he could smile. The director couldn't.