Tôi bốn mươi sáu tuổi mới biết mình không phải đứa con hư
I was forty-six before I realized I was never the bad kid
Hồi nhỏ, mỗi lần tôi làm vỡ cái gì, mẹ tôi hay nói một câu.
Không phải la mắng. Không phải đánh. Bà chỉ thở dài rồi nói: "Sao con lúc nào cũng vậy."
Câu đó ngắn lắm. Nhưng nó ở lại lâu hơn bất cứ cái tát nào.
Tôi lớn lên với câu đó trong đầu. Lúc nào cũng vậy. Lúc nào cũng vậy. Lúc nào cũng vậy.
Thi rớt. Lúc nào cũng vậy. Mất việc. Lúc nào cũng vậy. Vợ bỏ. Lúc nào cũng vậy.
Tôi không giận mẹ. Bà nói câu đó chắc cũng không nghĩ gì nhiều. Có khi bà còn không nhớ. Nhưng tôi nhớ. Và tôi sống bằng câu đó suốt bốn mươi mấy năm.
---
Năm ba mươi hai tuổi, tôi mở tiệm sửa xe.
Tiệm nhỏ. Thuê mặt bằng ở hẻm. Hai thợ phụ. Tôi làm từ sáng tới tối, tay lúc nào cũng dính dầu nhớt.
Tiệm chạy được hai năm thì lỗ. Không phải vì tôi làm dở. Khách có, nhưng tiền thuê tăng, thợ phụ nghỉ, rồi dịch tới.
Tôi đóng tiệm.
Đêm đó tôi ngồi trước cửa cuốn đã kéo xuống, hút thuốc. Trong đầu tôi không nghĩ về tiền. Không nghĩ về nợ. Tôi nghĩ: "Lúc nào cũng vậy."
Mẹ tôi lúc đó đã mất bảy năm rồi. Nhưng câu đó vẫn sống.
---
Năm ba mươi tám, tôi cưới vợ lần hai.
Cô ấy tốt. Hiền. Không đòi hỏi gì nhiều. Nhưng tôi sống với cô ấy mà lúc nào cũng chờ. Chờ cô ấy thở dài. Chờ cô ấy nói: "Sao anh lúc nào cũng vậy."
Cô ấy không nói. Nhưng tôi chờ.
Mỗi lần tôi quên đón con, tôi nhìn mặt cô ấy tìm sự thất vọng. Mỗi lần tôi về trễ, tôi đọc ánh mắt cô ấy như đọc bản án.
Có lần cô ấy hỏi: "Anh ơi, sao anh hay xin lỗi quá vậy?"
Tôi không biết trả lời.
Tôi xin lỗi vì tôi tin mình luôn có gì đó để xin lỗi. Tôi tin mình là người sẽ làm hỏng mọi thứ. Không phải vì tôi thấy bằng chứng. Mà vì tôi đã tin điều đó trước khi có bất kỳ bằng chứng nào.
---
Năm bốn mươi ba, tôi bắt đầu đi nói chuyện với một người.
Không phải bác sĩ tâm lý. Một ông anh lớn hơn tôi mười tuổi, hàng xóm cũ. Ông ấy từng đi tù bốn năm vì đánh người. Ra tù, ông ấy bán cơm tấm. Sống lặng lẽ.
Tôi không biết sao tôi hay qua quán ông ấy ngồi. Có lẽ vì ông ấy không bao giờ hỏi tôi có khỏe không.
Một bữa tôi kể chuyện tiệm sửa xe. Chuyện vợ cũ. Chuyện vợ mới. Chuyện mẹ.
Ông ấy nghe xong, gắp miếng sườn vô chén tôi, rồi nói: "Mày sống bằng câu chuyện của người khác kể về mày."
Tôi ngồi im.
Ông ấy nói tiếp: "Tao cũng vậy. Hồi trong tù, tao nghĩ tao là thằng đánh người. Ra tù, tao vẫn nghĩ tao là thằng đánh người. Bán cơm tấm mấy năm rồi, thỉnh thoảng tao vẫn nghĩ tao là thằng đánh người. Nhưng tao không phải. Tao là thằng bán cơm tấm. Tao là thằng đang ngồi đây. Tao không phải câu chuyện đó."
Tôi không nói gì. Nhưng tối đó tôi về nằm, lần đầu tiên tôi thấy câu "lúc nào cũng vậy" nó nhẹ đi một chút.
Không phải biến mất. Chỉ nhẹ đi.
---
Năm bốn mươi sáu, con gái tôi sáu tuổi.
Nó chơi trong bếp, làm rớt cái chén. Chén vỡ.
Vợ tôi đang rửa rau, quay lại nhìn.
Tôi đứng ở cửa bếp.
Trong đầu tôi, câu đó dội lên. Lúc nào cũng vậy.
Nhưng lần này tôi nghe thấy nó. Nghe rõ. Và tôi biết nó không phải của tôi.
Tôi bước vào, ngồi xuống cạnh con. Nó mắt đỏ, sợ bị la.
Tôi nói: "Không sao. Chén vỡ là chén vỡ. Con không phải đứa hay làm vỡ đồ. Con chỉ là đứa vừa làm rớt cái chén."
Con gái tôi nhìn tôi. Nó không hiểu. Nó mới sáu tuổi.
Nhưng tôi hiểu. Lần đầu tiên trong bốn mươi sáu năm, tôi nói câu mà không ai nói với tôi hồi nhỏ.
Và tôi nói cho tôi nghe, nhiều hơn là nói cho nó.
---
Tôi không oán mẹ.
Bà lớn lên ở cái thời mà người ta không có từ để gọi tên những thứ đó. Bà cũng bị ai đó nói câu tương tự. Rồi bà truyền lại cho tôi. Không cố ý. Không ác ý.
Nhưng câu chuyện thì vẫn chạy. Nó chạy qua đời bà, qua đời tôi, và nếu tôi không dừng lại, nó sẽ chạy qua đời con gái tôi.
Tôi dừng lại không phải vì tôi mạnh. Tôi dừng lại vì tôi mệt.
Mệt quá thì đứng lại. Đứng lại thì nhìn thấy.
Nhìn thấy rồi thì biết: tôi không phải câu chuyện đó.
Tôi không phải đứa con hư. Tôi không phải thằng thất bại. Tôi không phải người chồng tệ.
Tôi là người đang ngồi đây, trong bếp, nhặt mảnh chén vỡ cùng con gái sáu tuổi.
Chỉ vậy thôi.
Tôi không phải là những gì đã xảy ra với tôi. Tôi là những gì tôi chọn trở thành.
I am not what happened to me. I am what I choose to become.
— Carl Jung (gán cho Jung)
Diễn giải
Interpretation
Jung nói: tôi không phải là những gì đã xảy ra với tôi. Nghe thì dễ. Nhưng sống được câu đó thì mất cả đời. Bởi vì từ nhỏ, người ta kể cho mình nghe mình là ai. Cha mẹ kể. Thầy cô kể. Bạn bè kể. Rồi mình tin. Tin lâu quá thì quên mất đó là câu chuyện của người khác. Ông trong bài này sống bốn mươi mấy năm bằng một câu thở dài của mẹ. Không ai bắt ông tin. Nhưng ông tin. Vì hồi đó ông còn nhỏ quá, không biết phân biệt giữa chuyện mẹ kể và chuyện thật. Tự do không phải bỏ nhà đi. Không phải nghỉ việc. Không phải cắt đứt quan hệ. Tự do là nghe thấy cái câu chuyện đang chạy trong đầu mình, rồi nhận ra: câu đó không phải của mình. Ông không xóa được câu đó. Nó vẫn còn. Nhưng ông không sống bằng nó nữa. Ông sống bằng cái đang có trước mặt. Mảnh chén vỡ. Đứa con gái sáu tuổi. Sàn bếp lạnh. Chỉ vậy thôi. Mà mất bốn mươi sáu năm.
Jung said: I am not what happened to me. Easy to hear. But living that sentence takes a lifetime. Because from childhood, people tell us who we are. Parents tell us. Teachers tell us. Friends tell us. Then we believe. Believe long enough and we forget it was someone else's story. The man in this story lived over forty years on one sigh from his mother. Nobody forced him to believe it. But he did. Because back then he was too small to tell the difference between a story someone told and the truth. Freedom isn't leaving home. Isn't quitting a job. Isn't cutting off relationships. Freedom is hearing the story running in your head, then realizing: that story isn't yours. He couldn't erase it. It's still there. But he stopped living by it. He lives by what's in front of him now. Broken pieces of a bowl. A six-year-old daughter. Cold kitchen floor. That's all. And it took forty-six years.