Tôi bốn mươi tuổi, đi lại con đường cũ
Forty years old, walking the old road again
Hồi hai mươi mấy, tôi hay đi bộ từ phòng trọ ra bến xe buýt mỗi sáng.
Con đường dài chừng bảy trăm mét. Hai bên là quán cà phê cóc, tiệm photocopy, mấy cái xe bánh mì. Tôi đi nhanh lắm. Lúc nào cũng sợ trễ. Lúc nào cũng cắm mặt vào điện thoại.
Tôi nhớ có một cái cây bàng ở đoạn giữa. Nhớ vì mùa rụng lá, lá đỏ bay đầy vỉa hè, dính vào giày. Tôi thấy phiền.
Mười mấy năm sau, tôi quay lại con đường đó.
Không phải vì nhớ. Mà vì công ty cũ mời dự buổi kỷ niệm hai mươi năm thành lập. Tôi đã nghỉ ở đó từ lâu. Nhưng vẫn đi, vì người mời là anh trưởng phòng cũ, người đầu tiên cho tôi cơ hội.
Tôi đến sớm. Còn hơn một tiếng. Nên tôi đi bộ.
Con đường vẫn vậy.
Quán cà phê cóc thì đã thành quán trà sữa. Tiệm photocopy đóng cửa, thay bằng cửa hàng tiện lợi. Xe bánh mì không còn. Nhưng vỉa hè vẫn vậy. Cái rãnh nước vẫn vậy. Cái gốc cây bàng vẫn ở đó.
Tôi đứng lại.
Lần này tôi không vội.
Tôi nhìn lên. Cây bàng đã lớn hơn nhiều. Tán rộng, che gần hết vỉa hè. Lá xanh, chưa đến mùa rụng. Có mấy con chim đậu trên cành, kêu ríu rít.
Tôi đứng đó chắc năm phút.
Một bà cụ đẩy xe rác đi ngang, nhìn tôi. Chắc bà nghĩ thằng này đứng ngẩn ngơ giữa đường.
Tôi cũng không biết mình đang làm gì.
Chỉ là đứng đó. Nhìn cái cây. Nhìn con đường. Rồi nghĩ.
Hồi đó tôi đi con đường này mỗi ngày. Năm ngày một tuần. Ít nhất ba năm. Tính ra hơn bảy trăm lần.
Bảy trăm lần đi qua cái cây này.
Tôi không nhớ một lần nào mình ngước lên nhìn.
Không một lần.
Tôi nhớ tôi lúc đó. Hai mươi sáu, hai mươi bảy tuổi. Lương bảy triệu. Phòng trọ mười lăm mét vuông. Mỗi tháng gửi về nhà hai triệu. Còn lại ăn uống, xăng xe, thỉnh thoảng mua cái áo.
Tôi nhớ tôi lúc nào cũng nghĩ về tương lai.
Bao giờ lên lương. Bao giờ đủ tiền đặt cọc nhà. Bao giờ mua được xe tay ga thay cái Wave cũ. Bao giờ có người yêu mà không ngại rủ đi ăn vì sợ tốn.
Tôi sống ở tương lai. Mỗi ngày đều là bước đệm cho một ngày khác.
Con đường này là thứ tôi phải đi qua để đến chỗ làm. Cái cây này là thứ tôi phải tránh để không đâm đầu vào. Buổi sáng là thứ tôi phải vượt qua để đến buổi tối.
Tôi không sống ở đây. Tôi chỉ đi ngang.
Bốn mươi tuổi, tôi đứng lại con đường cũ, mới thấy.
Mới thấy cái cây đẹp.
Mới thấy buổi sáng ở đây yên.
Mới nghe tiếng chim.
Mới thấy ánh nắng xuyên qua lá, rơi xuống vỉa hè thành từng đốm tròn.
Tôi không buồn. Không tiếc. Chỉ hơi ngạc nhiên.
Hóa ra mình đã sống ở đây ba năm mà chưa bao giờ thực sự ở đây.
Buổi kỷ niệm bắt đầu lúc mười giờ. Tôi gặp lại mấy đồng nghiệp cũ. Ai cũng khác. Ai cũng già hơn. Ai cũng hỏi nhau bây giờ làm gì, lương bao nhiêu, con mấy tuổi.
Tôi trả lời. Cười. Chụp hình chung.
Nhưng trong đầu tôi vẫn nghĩ về cái cây.
Về bảy trăm buổi sáng đi qua mà không thấy gì.
Tôi nghĩ, nếu cho tôi sống lại ba năm đó, tôi sẽ làm gì khác?
Có lẽ không gì nhiều. Vẫn đi làm. Vẫn lo tiền. Vẫn gửi về nhà. Vẫn mơ tương lai.
Nhưng có lẽ, thỉnh thoảng, tôi sẽ dừng lại.
Đứng dưới cái cây. Ngước lên. Nhìn.
Chỉ vậy thôi.
Trên đường về, tôi không bắt taxi. Tôi đi bộ ra bến xe buýt. Con đường cũ. Bảy trăm mét.
Lần này tôi đi chậm.
Tôi nhìn từng cái cửa hàng. Nhìn mấy người ngồi uống cà phê. Nhìn ông xe ôm ngồi đợi khách, mắt lim dim.
Tôi nghĩ, bốn mươi tuổi rồi.
Còn bao nhiêu con đường nữa mình sẽ đi qua mà không thấy gì?
Còn bao nhiêu buổi sáng nữa mình sẽ vượt qua để đến buổi tối?
Tôi không có câu trả lời.
Nhưng hôm đó, bảy trăm mét, tôi đi mất hai mươi phút.
Và tôi thấy mọi thứ.
Sống như thể mày đang sống lần thứ hai, và lần đầu mày đã sống sai hết.
Begin at once to live, and count each separate day as a separate life.
— Seneca, Letters to Lucilius, Thư 101
Diễn giải
Interpretation
Seneca nói, sống như thể mày đang sống lần thứ hai, và lần đầu mày đã sống sai rồi. Nghe nặng. Nhưng nghĩ lại thì đúng. Bảy trăm buổi sáng đi qua một con đường mà không thấy gì. Không phải vì mù. Mà vì đầu óc luôn ở chỗ khác. Luôn ở ngày mai, tháng sau, năm tới. Cái cây vẫn ở đó. Nắng vẫn chiếu. Chim vẫn kêu. Nhưng mình thì không ở đó. Seneca không bảo mày phải sống chậm lại. Ông ấy chỉ hỏi, nếu được sống lại, mày có sống y như vậy không? Phần lớn là có. Vẫn phải đi làm. Vẫn phải lo. Nhưng cái khác, có lẽ, là thỉnh thoảng dừng lại. Ngước lên. Thấy cái cây. Không cần thay đổi cả cuộc đời. Chỉ cần thỉnh thoảng, thực sự ở nơi mình đang đứng.
Seneca said, live as if you are living for the second time, and the first time you lived it all wrong. Sounds heavy. But think about it. Seven hundred mornings walking down a road without seeing anything. Not because of blindness. Because the mind was always somewhere else. Always in tomorrow, next month, next year. The tree was there. The sun was shining. The birds were singing. But you were not there. Seneca did not tell you to slow down. He just asked, if you could live it again, would you live it the same way? Mostly yes. Still have to work. Still have to worry. But the difference, maybe, is stopping once in a while. Looking up. Seeing the tree. You do not need to change your whole life. Just sometimes, actually be where you are standing.