Tôi bốn mươi tuổi, ngồi trong phòng họp nghe sếp hai tám tuổi nói
Forty years old, sitting in a meeting room listening to my twenty-eight-year-old boss talk
Nó ngồi đầu bàn.
Hai mươi tám tuổi. Áo sơ mi trắng, tay áo xắn lên, đồng hồ Apple Watch. Nó nói về "chiến lược Q3", về "tối ưu pipeline", về "align mục tiêu team".
Tôi ngồi giữa bàn. Bốn mươi tuổi. Cái laptop cũ, vài sợi tóc bạc mới mọc ở thái dương. Tôi gật đầu đúng chỗ, ghi chú đúng lúc.
Không ai trong phòng biết tôi đã làm ngành này từ khi thằng sếp còn đang thi đại học.
***
Hồi ba mươi, tôi là trưởng phòng.
Công ty cũ, quy mô vừa, nhưng tôi có phòng riêng. Có người gõ cửa trước khi vào. Có tiếng "anh" đằng trước mỗi câu.
Tôi nghĩ đó là bình thường. Nghĩ rằng đời đi lên theo đường thẳng. Ba mươi làm trưởng phòng, ba lăm làm giám đốc, bốn mươi có công ty riêng.
Rồi công ty cũ sập.
Không phải vì tôi. Không phải vì ai. Thị trường thay đổi, đối tác rút vốn, sếp lớn bán tháo. Một buổi sáng thứ hai, tôi đến công ty thì bảo vệ bảo không cần lên nữa.
Ba mươi sáu tuổi, tôi ôm thùng đồ đi ra cổng.
***
Sáu tháng đầu, tôi nói với vợ là "đang nghỉ ngơi, tìm cơ hội mới".
Ba tháng sau nữa, tôi nói "thị trường khó, từ từ".
Đến tháng thứ mười, tôi không nói gì nữa. Vợ cũng không hỏi. Bà ấy biết. Tôi biết bà ấy biết. Nhưng cả hai đều giả vờ không biết.
Tôi gửi CV đi khắp nơi. Hồi xưa, tôi là người phỏng vấn. Bây giờ, tôi là người ngồi bên kia bàn, cười lịch sự, trả lời câu hỏi của những đứa trẻ hơn mình mười tuổi.
"Anh kỳ vọng mức lương bao nhiêu?"
Tôi nói một con số. Thấp hơn lương cũ bốn mươi phần trăm. Đứa phỏng vấn gật đầu, ghi ghi chép chép.
Rồi không gọi lại.
***
Cuối cùng tôi vào được chỗ này.
Chức danh: chuyên viên. Không phải trưởng phòng. Không phải quản lý. Chuyên viên. Như hồi mới ra trường.
Ngày đầu tiên, tôi được xếp ngồi cạnh một bạn hai lăm tuổi. Bạn ấy chỉ tôi cách dùng hệ thống nội bộ. Chỉ tôi cách đặt phòng họp. Chỉ tôi cách gửi báo cáo đúng format.
Bạn ấy rất lịch sự. Gọi tôi bằng "anh". Nhưng trong mắt bạn ấy, tôi là người mới. Và đúng là tôi là người mới.
Tuần đầu, tôi về nhà mệt hơn mười năm đi làm cộng lại. Không phải mệt vì công việc. Mệt vì phải nuốt.
***
Nuốt cái gì?
Nuốt cái ý nghĩ rằng mình đáng lẽ không phải ở đây.
Nuốt cái cảm giác khi thằng nhóc hai tám tuổi đứng lên vẽ chiến lược, mà tôi biết rõ nó đang nói sai, nhưng tôi không có quyền nói.
Nuốt cái nhìn của đồng nghiệp cũ khi tình cờ gặp ngoài đường. "Ủa, anh giờ làm ở đâu?" Tôi nói tên công ty. Họ gật đầu, nói "tốt quá". Nhưng mắt họ nhìn xuống một tích.
Nuốt cái khoảnh khắc con gái hỏi: "Ba, sao ba không còn phòng riêng nữa?" Vì có lần tôi dẫn con đến chỗ làm cũ, con bé nhớ cái phòng có bảng tên trên cửa.
Tôi nói: "Ba đổi chỗ làm rồi con."
Con bé nói: "Vậy chỗ mới ba có phòng không?"
Tôi cười. Không trả lời.
***
Một năm trôi qua.
Tôi vẫn ngồi giữa bàn họp. Vẫn gật đầu đúng chỗ. Vẫn ghi chú đúng lúc.
Nhưng có gì đó khác.
Tôi không còn nuốt nữa. Không phải vì tôi đã quen. Mà vì tôi bắt đầu thấy cái thứ tôi đang nuốt, nó không phải của tôi.
Cái phòng riêng, nó không phải của tôi. Nó là của cái ghế. Ai ngồi vào cũng có.
Cái tiếng "anh" lịch sự, nó không phải vì tôi giỏi. Nó là vì tôi ngồi ở vị trí đó.
Cái đường thẳng đi lên mà tôi tưởng là đời, nó chưa bao giờ tồn tại. Tôi tự vẽ nó ra, rồi tức giận khi đời không đi theo.
***
Thằng sếp hai tám tuổi, nó không tệ.
Nó cũng đang cố. Cũng đang học. Cũng đang sợ. Tôi nhìn nó, thấy mình hồi ba mươi. Cũng tin mình biết hết. Cũng nghĩ mình đang đi đúng đường.
Có hôm nó hỏi tôi: "Anh, anh nghĩ cái này nên làm sao?"
Tôi nói ý kiến. Nó nghe. Không dùng hết, nhưng nghe.
Tôi không giận. Hồi tôi làm trưởng phòng, tôi cũng không nghe hết lời người khác.
***
Vợ tôi hỏi: "Anh có vui không?"
Tôi nghĩ một lúc.
"Không biết. Nhưng không khổ."
Bà ấy nhìn tôi. Không nói gì. Rót thêm nước.
Có lẽ đó là câu trả lời trung thực nhất tôi từng nói.
***
Bốn mươi tuổi, tôi không còn phòng riêng.
Không còn người gõ cửa. Không còn đường thẳng đi lên.
Nhưng sáng nào tôi cũng dậy, đi làm, về nhà, ăn cơm với vợ con.
Đời không đi theo kịch bản tôi viết.
Và tôi bắt đầu thấy, có lẽ, chưa bao giờ cần kịch bản.
Đừng đòi hỏi sự việc xảy ra theo ý mình, mà hãy muốn nó xảy ra đúng như nó đang xảy ra.
Do not seek to have events happen as you wish, but wish them to happen as they do happen, and all will be well.
— Epictetus, Enchiridion, Chương 8
Diễn giải
Interpretation
Epictetus nói đừng đòi sự việc xảy ra theo ý mình, mà muốn nó xảy ra đúng như nó xảy ra. Nghe thì dễ. Sống thì khó. Ông này hồi xưa là nô lệ. Bị bẻ gãy chân. Không có quyền chọn gì hết. Vậy mà ông nói về tự do. Không phải tự do kiểu muốn gì được nấy. Mà tự do kiểu, thôi, tao không đánh nhau với thực tế nữa. Ông bốn mươi tuổi trong câu chuyện, ông ấy mất phòng riêng, mất chức, mất cái đường thẳng ông ấy vẽ sẵn cho đời mình. Ông ấy tức. Ông ấy nuốt. Rồi một ngày ông ấy thấy, cái thứ ông ấy nuốt, nó không phải của ông ấy từ đầu. Đời không đi sai. Đời đi đúng đường của đời. Tao mới là người vẽ sai bản đồ. Khi ngừng đòi đời phải khác đi, thì đời, tự nhiên, nhẹ ra.
Epictetus said don't demand that events happen as you wish, but wish them to happen as they do. Sounds easy. Living it is another thing. This man was a slave. Had his leg broken. Had no choices at all. And yet he spoke about freedom. Not the freedom of getting what you want. The freedom of stopping the fight with reality. The forty-year-old man in the story lost his office, lost his title, lost the straight line he'd drawn for his own life. He was angry. He swallowed it. Then one day he realized the thing he'd been swallowing never belonged to him in the first place. Life didn't go wrong. Life went exactly where life goes. He was the one who drew the wrong map. When you stop demanding that life be different, life, somehow, gets lighter.