Tôi có ba mươi bảy cái chứng chỉ trong ngăn kéo
I Have Thirty-Seven Certificates in My Drawer
Tôi đếm lại hôm qua.
Ba mươi bảy cái.
Chứng chỉ tiếng Anh. Chứng chỉ quản lý dự án. Chứng chỉ phân tích dữ liệu. Chứng chỉ thiết kế UX. Chứng chỉ digital marketing. Chứng chỉ coaching. Chứng chỉ an toàn thực phẩm, cái này tôi cũng không hiểu sao mình lại đi học.
Ba mươi bảy cái, xếp gọn trong ngăn kéo bàn làm việc.
Tôi bốn mươi ba tuổi.
Nếu tính từ năm hai mươi hai, tức là hai mươi mốt năm qua, trung bình mỗi năm tôi lấy gần hai cái chứng chỉ. Có năm tôi lấy bốn cái. Năm đó vợ tôi sinh đứa thứ hai.
Vợ tôi hay nói: "Anh học hoài."
Tôi nghĩ đó là khen. Mãi sau mới hiểu đó là than.
---
Hồi ba mươi tuổi, tôi tin rằng mình chưa đủ.
Chưa đủ giỏi. Chưa đủ kiến thức. Chưa đủ để được tin tưởng. Chưa đủ để ngồi vào cái ghế mình muốn.
Nên tôi học.
Hết khóa này tới khóa khác. Hết nền tảng này tới nền tảng khác. Coursera. Udemy. Edx. Rồi offline. Rồi bootcamp. Rồi workshop cuối tuần.
Mỗi lần học xong, tôi có một khoảng vui ngắn. Như uống ngụm nước khi khát. Nhưng cơn khát không hết. Nó chỉ dịu đi vài ngày rồi quay lại.
Tôi lại tìm khóa tiếp.
---
Năm ba mươi lăm, tôi được thăng chức. Trưởng phòng.
Tôi nghĩ: bây giờ mình cần học quản lý.
Năm ba mươi bảy, công ty tái cấu trúc. Tôi bị chuyển sang bộ phận mới. Tôi nghĩ: mình cần học thêm kỹ năng để thích nghi.
Năm bốn mươi, đứa lớn vào lớp một. Tôi nghĩ: mình cần học cách dạy con.
Năm bốn mươi hai, tôi mất ngủ. Bác sĩ nói tôi kiệt sức. Tôi nghĩ: mình cần học thiền.
Tôi đăng ký khóa thiền online. Có chứng chỉ hoàn thành.
Vợ tôi nhìn cái chứng chỉ thiền, không nói gì. Lâu lắm mới nói: "Anh học thiền mà anh có thiền ngày nào đâu."
Đúng. Tôi không thiền ngày nào. Tôi chỉ học về thiền. Rồi đi học cái khác.
---
Tháng trước, thằng con lớn tám tuổi, nó hỏi tôi: "Ba ơi, ba biết nhiều thứ vậy ba có vui không?"
Tôi định nói có.
Nhưng tôi dừng lại.
Tôi nhìn nó. Nó nhìn tôi. Mắt nó trong, kiểu mắt chưa biết nói dối.
Tôi nói: "Ba không biết."
Nó gật đầu rồi chạy đi chơi. Như thể câu trả lời đó hoàn toàn bình thường.
Nhưng tôi ngồi lại rất lâu.
Ba không biết.
Ba biết ba mươi bảy thứ có chứng chỉ, chưa kể mấy trăm thứ không có chứng chỉ. Nhưng ba không biết ba có vui không.
---
Tối đó tôi mở ngăn kéo.
Ba mươi bảy cái chứng chỉ. Có cái đã ố vàng. Có cái còn mới tinh vì mới lấy tháng rồi. Có cái tôi quên mất mình đã học.
Tôi cầm lên từng cái.
Chứng chỉ quản lý dự án. Tôi nhớ hồi đó học ban đêm, về nhà mười một giờ, con đã ngủ. Suốt ba tháng liền.
Chứng chỉ phân tích dữ liệu. Tôi học cái này trong kỳ nghỉ hè duy nhất vợ tôi muốn đi biển. Tôi nói để năm sau đi. Năm sau tôi lại đang học cái khác.
Chứng chỉ coaching. Cái này tôi học vì thấy đồng nghiệp đi học. Tôi sợ mình tụt lại.
Tôi sợ mình tụt lại.
Câu đó cứ vang trong đầu.
Sợ tụt lại. Tụt lại so với ai? So với cái gì? Cái đích ở đâu mà tôi sợ không tới?
Tôi không biết. Hai mươi mốt năm qua tôi chạy mà không biết đích ở đâu. Chỉ biết là phải chạy. Phải học. Phải thêm. Phải đủ.
Nhưng đủ là bao nhiêu?
---
Tôi kể chuyện này cho ông anh họ nghe. Anh ấy năm mươi hai, làm thợ mộc.
Anh ấy cười, nói: "Mày biết không, tao làm mộc ba mươi năm. Tao chỉ biết đo gỗ, cưa gỗ, đóng đồ. Tao không có cái chứng chỉ nào. Nhưng tao biết khi nào cái bàn đã xong. Mày học ba mươi bảy thứ mà mày không biết khi nào mình xong."
Tôi không nói gì.
Anh ấy uống trà, nói thêm: "Gỗ có giới hạn. Mày cắt bao nhiêu thì nó còn bấy nhiêu. Mày không thể cắt mãi rồi đòi nó thành cái gì đó lớn hơn cái nó là."
---
Hôm qua tôi ngồi ở bàn làm việc.
Mở laptop. Có một quảng cáo khóa học AI cho quản lý. Bốn tuần. Có chứng chỉ.
Tôi đọc hết trang giới thiệu.
Rồi tôi đóng laptop lại.
Lần đầu tiên trong hai mươi mốt năm, tôi đóng laptop mà không đăng ký.
Tôi không biết đó là tiến bộ hay đầu hàng. Có thể không phải cái nào trong hai.
Tôi chỉ ngồi đó. Không học gì. Không cần biết thêm gì.
Lạ lắm. Cái cảm giác ngồi yên mà không thấy mình đang tụt lại.
Lạ, nhưng không khó chịu.
吾生也有涯，而知也無涯。以有涯隨無涯，殆已
Ngô sinh dã hữu nhai, nhi tri dã vô nhai. Dĩ hữu nhai tùy vô nhai, đãi dĩ
Đời ta có hạn, mà hiểu biết thì vô hạn. Lấy cái có hạn đuổi theo cái vô hạn, nguy thay.
Our life has a limit, but knowledge has none. To pursue the limitless with what is limited — that is perilous.
— Trang Tử, Nam Hoa Kinh, Dưỡng Sinh Chủ (Thiên 3)
Diễn giải
Interpretation
Trang Tử nói đời người có giới hạn, mà cái biết thì vô hạn. Lấy cái có hạn đuổi theo cái vô hạn thì nguy. Nghe thì triết lý. Nhưng nghĩ lại, nó giống y cái ông bốn mươi ba tuổi ngồi đếm chứng chỉ. Đời có bao nhiêu năm? Sáu mươi, bảy mươi, tám mươi nếu may. Trừ đi ngủ, đi làm, đi lại, còn bao nhiêu? Mà cái muốn biết, muốn học, muốn thêm thì không có đáy. Ông anh thợ mộc hiểu cái này mà không cần đọc Trang Tử. Gỗ có giới hạn. Cắt bao nhiêu thì còn bấy nhiêu. Không thể đòi nó thành cái gì lớn hơn bản thân nó. Đời người cũng vậy. Không phải biết thêm thì sống thêm. Có khi biết ít lại sống nhiều hơn. Cái khó không phải là ngừng học. Cái khó là chấp nhận rằng mình không cần biết hết mới được phép ngồi yên.
Zhuangzi said life is finite, but knowledge is infinite. To chase the infinite with the finite is perilous. Sounds philosophical. But think about it. It looks exactly like a forty-three-year-old man counting certificates in his drawer. How many years does a life have? Sixty, seventy, eighty if you're lucky. Subtract sleep, work, commuting. What's left? And the desire to know more, learn more, add more has no bottom. The carpenter cousin understood this without ever reading Zhuangzi. Wood has limits. Cut however much you want, that's all there is. You can't demand it become something bigger than itself. A life is the same. Knowing more doesn't mean living more. Sometimes knowing less means living more. The hard part isn't stopping. The hard part is accepting that you don't need to know everything before you're allowed to sit still.