Tôi có năm cái tên trên năm tấm danh thiếp
I Had Five Names on Five Business Cards
Tôi có năm cái tên.
Không phải tên giả. Cũng không phải bí danh. Năm cái tên thật, trên năm tấm danh thiếp, từ năm giai đoạn khác nhau trong đời.
Tấm đầu tiên, in năm tôi hai mươi bốn tuổi. Giấy mỏng, chữ nhỏ. "Nguyễn Văn Hùng, Nhân viên kinh doanh." Hồi đó tôi đi phát danh thiếp như phát tờ rơi. Gặp ai cũng đưa. Sợ người ta không biết mình là ai.
Thật ra, chính tôi cũng không biết mình là ai. Nhưng tấm danh thiếp cho tôi một cái tên để bám vào.
Tấm thứ hai, năm ba mươi mốt. Giấy dày hơn. Chữ lớn hơn. "Hùng Nguyễn, Trưởng phòng kinh doanh." Tôi bỏ chữ "Văn" đi. Nghe nó hiện đại hơn. Quốc tế hơn. Lúc đó tôi đang cố trở thành một người khác. Người mà tôi nghĩ thế giới muốn tôi trở thành.
Tôi đổi cách ăn mặc. Đổi cách nói chuyện. Đọc sách bằng tiếng Anh dù không hiểu hết, chỉ để chụp ảnh đăng lên mạng. Tôi học cách bắt tay thật chặt, nhìn thẳng vào mắt người đối diện, cười đúng lúc.
Vợ tôi nói: "Anh về nhà mà cứ như đang đi họp."
Tôi không hiểu câu đó. Mãi sau này mới hiểu.
Tấm thứ ba. Năm ba mươi tám. Tôi ra làm riêng. Danh thiếp lúc này sang lắm. Giấy nhung, chữ dập nổi, mạ vàng. "H.N., Founder & CEO." Tên viết tắt thôi. Vì lúc đó tôi nghĩ mình đã đủ lớn để không cần viết đầy đủ. Ai cần biết thì tự tìm hiểu.
Công ty chạy được ba năm. Ba năm đó tôi sống như một cái máy. Sáng dậy, họp. Trưa, họp. Chiều, gặp khách. Tối, nhậu. Khuya, trả lời email. Tôi không nhớ mặt con gái lúc nó vào lớp một. Vợ tôi đưa nó đi. Tôi đang ở Đà Nẵng, ký hợp đồng gì đó. Hợp đồng đó sau này cũng không thành.
Nhưng tôi nhớ rõ tấm danh thiếp. Nhớ cái cảm giác rút nó ra từ ví da, đặt lên bàn, nhìn người đối diện cầm lên đọc. Khoảnh khắc đó, tôi tồn tại. Khoảnh khắc đó, tôi là ai đó.
Công ty đóng cửa năm tôi bốn mươi mốt.
Tấm thứ tư. Năm bốn mươi ba. Tôi đi làm thuê lại. Danh thiếp công ty in cho. Giấy thường. "Nguyễn Hùng, Giám đốc dự án." Không phải founder nữa. Không phải CEO nữa. Chỉ là một người đi làm, có sếp, có KPI, có bảng chấm công.
Tôi nhét danh thiếp trong ngăn kéo bàn làm việc. Không phát cho ai. Xấu hổ. Không phải xấu hổ vì chức danh. Xấu hổ vì tôi nhận ra mình đã gắn toàn bộ con người mình vào mấy dòng chữ trên một mảnh giấy.
Ba năm đi làm thuê, tôi học được một điều. Không ai nhớ danh thiếp của tôi. Không ai nhớ chức danh của tôi. Người ta nhớ tôi có giúp họ không. Có nghe họ nói không. Có thật không.
Vợ tôi nói: "Anh dạo này khác."
Tôi hỏi: "Khác sao?"
"Anh về nhà mà giống ở nhà."
Tấm thứ năm. Năm ngoái. Tôi năm mươi hai tuổi. Bạn tôi rủ làm chung một cái xưởng nhỏ. Đồ gỗ. Tôi thích gỗ từ hồi nhỏ mà chưa bao giờ dám làm. Vì nó không oai. Không có gì để in lên danh thiếp.
Nhưng bạn tôi bảo in đi. Cho vui.
Tấm danh thiếp thứ năm, giấy kraft, chữ in đơn giản. "Hùng. Thợ mộc."
Không họ. Không chức danh. Không viết tắt.
Tôi nhìn nó. Lần đầu tiên, tôi không thấy cần thêm gì.
Hôm trước dọn nhà, tôi tìm được cả bốn tấm cũ. Xếp chúng ra bàn. Năm tấm danh thiếp, ba mươi năm.
Vợ tôi đi ngang, nhìn, nói: "Ủa, toàn người lạ."
Tôi cười.
Bà ấy nói đúng. Bốn người đầu tiên trên bốn tấm danh thiếp đó, tôi không còn quen ai trong số họ. Tôi đã là từng người một. Đã sống như từng người một. Đã tin rằng mình chính là từng người một.
Nhưng không ai trong số họ là tôi.
Hoặc, tất cả đều là tôi. Tôi không biết nữa.
Điều tôi biết là thế này. Ba mươi năm, tôi ghé rất nhiều nơi. Làm rất nhiều thứ. Mang rất nhiều tên. Mỗi lần ghé, tôi tưởng đó là đích đến. Mỗi lần mang tên mới, tôi tưởng đó là mình.
Rồi lại đi. Rồi lại đổi.
Bây giờ tôi ngồi trong xưởng. Bào gỗ. Mùi mùn cưa. Không ai gọi tôi là CEO. Không ai gọi tôi là founder. Thằng thợ phụ gọi tôi là "anh Hùng." Con gái gọi tôi là "ba." Vợ tôi gọi tôi là "ông."
Ba cái tên đó, không tấm danh thiếp nào in được.
Mà tôi thấy đủ.
Con tàu mà cảng nào cũng ghé thì không bao giờ tới đích.
If a man knows not to which port he sails, no wind is favorable.
— Seneca, Letters to Lucilius, Thư 71
Diễn giải
Interpretation
Ông già Seneca nói câu này nghe đơn giản lắm. Con tàu mà cảng nào cũng ghé thì không bao giờ đến nơi. Nghe như nói về tập trung, về mục tiêu. Nhưng không phải. Nó nói về bản ngã. Mỗi lần mày ghé một cảng, mày mặc một bộ đồ mới. Mày nói giọng mới. Mày tin rằng lần này mới là mày thật. Rồi mày lại nhổ neo. Lại đi. Lại ghé cảng khác. Lại thay đồ. Ba mươi năm, năm cái tên, năm tấm danh thiếp. Mỗi tấm là một cái cảng. Mỗi cái cảng, ông Hùng tưởng đó là nhà. Nhưng không phải. Nhà không phải là cảng mày ghé. Nhà là lúc mày không cần ghé đâu nữa mà vẫn thấy mình đang ở đúng chỗ. Ông Hùng bào gỗ trong xưởng. Không cần danh thiếp. Không cần ai biết. Con tàu cuối cùng không cần cảng nào nữa. Nó chỉ nổi trên mặt nước. Và thấy đủ.
Seneca said it simply. A ship that docks at every port never reaches its destination. Sounds like it's about focus, about goals. But it's not. It's about identity. Every time you dock at a port, you put on new clothes. You speak in a new voice. You believe this time is the real you. Then you pull up anchor. Leave again. Dock somewhere else. Change again. Thirty years, five names, five business cards. Each card was a port. Each port, Hung thought was home. But it wasn't. Home isn't a port you dock at. Home is when you don't need to dock anywhere and still feel you're in the right place. Hung planes wood in his workshop. No business card needed. No audience needed. The ship finally doesn't need any port. It just floats on the water. And that's enough.