Tôi cười suốt bữa tiệc mà không nhớ vì sao
I Smiled Through the Whole Party and Couldn't Remember Why
Công ty tổ chức tiệc cuối năm.
Tôi bốn mươi ba tuổi, trưởng phòng, mười bốn năm ở đây. Loại người mà ai cũng biết mặt nhưng không ai thực sự biết.
Buổi tiệc ở khách sạn năm sao. Bàn tròn, khăn trắng, đèn vàng. Loại ánh sáng làm ai cũng đẹp hơn một chút.
Tôi mặc vest xám. Vợ tôi chọn. Bà ấy bảo màu xám hợp với tuổi, đủ lịch sự mà không cố gắng quá. Tôi không biết mình có đang cố gắng không. Nhưng tôi mặc.
Đến nơi, tôi bắt tay. Nhiều lắm. Tay phải bắt, tay trái cầm ly. Miệng cười. Mắt nhìn thẳng vào mắt người đối diện, đủ lâu để tỏ ra chân thành, đủ ngắn để không thành kỳ quặc.
Mười bốn năm. Tôi luyện cái này mười bốn năm.
Sếp tổng đến, tôi đứng dậy. Không phải vì tôn trọng. Vì mọi người đứng dậy. Nếu tôi ngồi, người ta sẽ nhớ. Không phải nhớ tôi dũng cảm. Nhớ tôi kỳ cục.
Sếp hỏi: "Năm nay thế nào?"
Tôi nói: "Ổn anh. Đội em hoàn thành KPI."
Sự thật là đội tôi kiệt sức. Hai người xin nghỉ. Một người đi viện vì stress. Nhưng tiệc cuối năm không phải chỗ nói sự thật. Tiệc cuối năm là chỗ nói những gì người ta muốn nghe.
Sếp gật đầu, vỗ vai tôi. Đi tiếp.
Tôi ngồi xuống. Ly rượu vẫn đầy. Tôi không uống được rượu vang, bị đau bao tử. Nhưng tôi cầm. Vì cầm ly nước lọc ở tiệc cuối năm trông như người không hòa nhập.
Bàn tôi có sáu người. Kế toán trưởng, hai quản lý, một giám đốc chi nhánh, và cô nhân sự mới. Ai cũng cười. Ai cũng kể chuyện vui. Ai cũng nói năm nay khó nhưng vẫn ổn.
Không ai nói năm nay tôi suýt nghỉ việc.
Không ai biết.
Tháng Tám, tôi ngồi trong xe ở bãi đỗ, tắt máy, không vào công ty. Ba mươi phút. Tôi nhìn tay lái và nghĩ: mình đang làm gì ở đây.
Không phải câu hỏi triết học. Là câu hỏi thật. Bốn mươi ba tuổi, ngồi trong xe, không muốn vào, không dám về.
Rồi tôi vào. Vì cuộc họp chín giờ. Vì slide chưa xong. Vì người ta đang chờ.
Vì nếu tôi không vào, người ta sẽ hỏi. Và tôi không biết trả lời sao.
"Sao hôm nay anh không đi làm?"
"Tôi ngồi trong xe ba mươi phút vì không muốn sống kiểu này nữa."
Không ai nói câu đó. Không ở công ty. Không ở tiệc cuối năm. Không ở bất cứ đâu.
Tiệc tiếp tục. MC lên sân khấu. Trò chơi, quay số trúng thưởng. Tôi trúng cái loa bluetooth. Mọi người vỗ tay. Tôi lên nhận, cười, nói cảm ơn. Dưới này có người huýt sáo.
Tôi cầm cái loa về bàn. Nghĩ: mình sẽ không bao giờ dùng cái này.
Mười một giờ, tiệc gần tan. Mọi người bắt đầu chụp hình. Tôi đứng vào, tay trái cho túi quần, hơi nghiêng đầu. Cười.
Cô nhân sự mới đứng cạnh, nói nhỏ: "Anh lúc nào cũng vui vẻ ha."
Tôi nhìn cô ấy. Hai mươi sáu, hai mươi bảy tuổi. Mắt còn sáng. Còn tin rằng người lớn vui vẻ là vì họ vui.
Tôi nói: "Ừ, quen rồi."
Không biết tôi nói quen vui. Hay quen diễn.
Về nhà, mười hai giờ. Vợ đã ngủ. Con đã ngủ. Nhà yên. Tôi cởi vest, treo lên móc. Ngồi ở bàn bếp.
Bếp tối. Tôi không bật đèn.
Tôi ngồi đó, nghĩ lại cả buổi tối. Bao nhiêu câu tôi nói. Bao nhiêu cái cười. Bao nhiêu cái bắt tay.
Không có câu nào là thật.
Không phải tôi nói dối. Tôi không nói dối. Tôi chỉ không nói thật. Hai cái đó khác nhau. Mà cũng giống nhau.
Tôi nhớ hồi ba mươi, lần đầu được thăng chức. Tôi về khoe vợ, khoe mẹ, khoe bạn. Lúc đó tôi cười thật. Cười vì mừng.
Bây giờ tôi cười vì cần cười.
Cần để người ta thấy tôi ổn. Cần để không ai hỏi. Cần để giữ cái vị trí, cái hình ảnh, cái "anh trưởng phòng lúc nào cũng chỉn chu".
Tôi tự hỏi: nếu ngày mai tôi đến công ty, không cười, không bắt tay, không nói "ổn". Chỉ ngồi, làm việc, rồi về.
Sẽ thế nào?
Có lẽ không sao. Có lẽ không ai để ý.
Nhưng tôi không dám thử.
Vì nếu không ai để ý, thì mười bốn năm tôi diễn cho ai xem?
Câu hỏi đó nặng hơn tôi tưởng.
Tôi ngồi trong bếp tối đến gần hai giờ sáng. Không làm gì. Không nghĩ thêm gì. Chỉ ngồi.
Sáng hôm sau, tôi dậy, mặc áo sơ mi, đi làm.
Cười.
Tao đang tìm một người trung thực.
I am looking for an honest man.
— Diogenes Laërtius, Lives VI.41
Diễn giải
Interpretation
Diogenes cầm đèn đi giữa ban ngày, nói đang tìm một người trung thực. Mọi người nghĩ ông chửi thiên hạ giả dối. Có thể. Nhưng cũng có thể ông đang nói về chính mình. Về cái khó của việc sống thật giữa một đám đông ai cũng đang diễn. Ông ấy ở Athens, giữa mấy triệu người. Cầm đèn. Tìm một người. Tôi ở công ty, giữa mấy trăm người. Cầm ly rượu vang không uống được. Cười suốt buổi tiệc. Không phải tôi ghét họ. Không phải họ ép tôi. Chỉ là lâu quá rồi, cái mặt nạ dính vào da, gỡ ra không biết bắt đầu từ đâu. Diogenes cầm đèn đi tìm người trung thực. Có lẽ câu hỏi thật sự không phải "người đó ở đâu". Mà là: mình có dám là người đó không.
Diogenes carried a lantern in broad daylight, saying he was looking for an honest man. People thought he was mocking everyone for being fake. Maybe. But maybe he was also talking about himself. About how hard it is to be real when everyone around you is performing. He was in Athens, among millions. Carrying a lantern. Looking for one person. I was at the office, among hundreds. Holding a wine glass I couldn't drink. Smiling through the whole party. It's not that I hate them. It's not that they forced me. It's just that after so long, the mask stuck to the skin, and I don't know where to start peeling it off. Diogenes carried a lantern looking for an honest person. Maybe the real question was never "where is that person." Maybe it was: do I dare be that person.