Tôi đếm lại những thứ mình đang trả góp
I Counted Everything I Was Still Paying Off
Tối thứ Bảy.
Vợ tôi đi ngủ sớm. Con gái học bài trong phòng. Nhà yên.
Tôi ngồi bàn bếp, mở app ngân hàng.
Không phải vì cần chuyển tiền hay kiểm tra gì. Chỉ là thói quen. Như người ta lướt mạng xã hội, tôi lướt số dư.
Rồi tôi bắt đầu đếm.
Cái xe. Còn mười bảy tháng. Cái máy lọc nước. Còn sáu tháng. Cái điện thoại mới mua cho vợ. Còn chín tháng. Cái laptop cho con. Còn bốn tháng. Cái tivi 65 inch. Còn tám tháng.
Tôi đếm xong, ngồi im.
Không phải vì số tiền lớn. Mỗi khoản một vài triệu mỗi tháng. Trả được. Không thiếu. Không nợ xấu.
Nhưng tôi ngồi đó và tự hỏi: từ lúc nào mà cuộc sống của mình được đo bằng số tháng còn lại?
---
Hồi ba mươi tuổi, tôi mua chiếc xe đầu tiên.
Xe cũ. Bốn chỗ. Máy lạnh yếu. Ghế da bong tróc.
Nhưng tôi nhớ cái cảm giác ngồi vào xe, đóng cửa lại, nghe tiếng "cạch". Cả thế giới bên ngoài bị chặn lại. Chỉ còn mình tôi, cái vô lăng, và con đường phía trước.
Tôi lái đi làm mỗi sáng mà cười một mình.
Bây giờ chiếc xe tôi đang đi giá gấp năm lần chiếc đó. Máy lạnh tốt. Ghế da xịn. Màn hình cảm ứng. Cảm biến lùi.
Nhưng sáng nào tôi cũng chỉ nghĩ: đường đông quá. Trễ rồi.
Không cười nữa.
---
Vợ tôi là người không đòi hỏi.
Cô ấy dùng cái điện thoại cũ ba năm, không kêu ca. Tôi tự đi mua cái mới, về đưa, nói: "Em xài đi, cái kia cũ rồi."
Cô ấy cười, nói cảm ơn.
Nhưng tôi thấy cô ấy vẫn cầm cái cũ lên, lau lau, rồi cất vào ngăn kéo. Nhẹ nhàng. Như cất một thứ gì quen thuộc.
Tôi không hiểu lúc đó.
Bây giờ thì hiểu.
Cái điện thoại cũ đó có hết ảnh con gái từ lúc mới sinh. Có tin nhắn của hai vợ chồng hồi mới cưới. Có cái wallpaper mà con gái tự vẽ tặng mẹ.
Cái mới tôi mua, đẹp hơn, nhanh hơn, đắt hơn.
Nhưng nó trống.
---
Công ty tôi có anh Phú.
Anh Phú hơn tôi bốn tuổi. Chức cao hơn một bậc. Lương cao hơn chắc cũng hai chục phần trăm.
Anh mới mua căn hộ penthouse. Đăng lên nhóm công ty. Mọi người chúc mừng.
Tôi cũng chúc mừng.
Rồi tối đó tôi nằm nghĩ.
Căn nhà mình đang ở cũng tốt. Ba phòng ngủ. Gần trường con. Gần chợ. Vợ thích vì có ban công trồng được mấy chậu rau.
Nhưng sau khi thấy penthouse của anh Phú, tôi bắt đầu nhìn căn nhà mình bằng con mắt khác.
Trần hơi thấp. Bếp hơi nhỏ. View nhìn ra bức tường nhà bên cạnh.
Trước đó tôi không thấy vậy. Trước đó tôi thấy ổn.
Một tấm ảnh trên mạng đã thay đổi cách tôi nhìn chính ngôi nhà mình đang sống.
---
Con gái tôi mười ba tuổi.
Nó xin tôi mua đôi giày mới. Tôi hỏi bao nhiêu. Nó nói một triệu hai.
Tôi nói: "Con có hai đôi rồi mà."
Nó nói: "Nhưng bạn con đôi nào cũng khác nhau."
Tôi muốn nói gì đó. Muốn giải thích. Muốn dạy con về giá trị đồng tiền.
Rồi tôi dừng lại.
Vì tôi nhớ cái tivi 65 inch.
Cái cũ 55 inch vẫn chạy tốt. Vẫn xem được. Vẫn rõ.
Nhưng tôi thay. Vì "nâng cấp cho rồi". Vì "đằng nào cũng trả góp được".
Tôi và con gái mình, khác gì nhau?
Nó muốn đôi giày vì bạn bè có. Tôi muốn cái tivi vì hàng xóm có. Nó mười ba tuổi. Tôi bốn mươi ba.
Vậy ai nên được dạy về giá trị đồng tiền?
---
Đêm đó tôi không ngủ được.
Tôi dậy, ra bàn bếp, pha trà.
Ngồi một mình.
Tôi nghĩ về ba tôi.
Ba tôi cả đời đi chiếc xe máy cũ. Cái áo sơ mi trắng mặc đi mặc lại. Đôi dép tổ ong.
Hồi nhỏ tôi xấu hổ vì ba. Đám bạn được bố chở xe tay ga, tôi ngồi sau chiếc Dream cũ, ống pô kêu lạch xạch.
Bây giờ tôi hiểu ba không phải không có tiền mua xe mới.
Ba chọn không mua.
Vì ba dùng tiền đó cho tôi đi học. Cho mẹ đi khám bệnh. Cho cái nhà không bị dột.
Ba không bao giờ hỏi "đủ là bao nhiêu".
Vì ba biết đủ là gì.
---
Tôi nhìn lại cái danh sách trả góp.
Xe. Máy lọc nước. Điện thoại. Laptop. Tivi.
Không món nào sai. Không món nào xấu. Không món nào thừa, nếu nhìn riêng lẻ.
Nhưng gộp lại, tôi thấy một thứ.
Tôi thấy một người đàn ông bốn mươi ba tuổi, ngồi trong căn nhà đầy đồ, mà vẫn thấy thiếu.
Thiếu gì thì không nói được.
Chỉ biết là thiếu.
---
Sáng hôm sau, con gái hỏi lại chuyện đôi giày.
Tôi nói: "Ba mua cho con."
Nó mừng lắm.
Rồi tôi nói thêm: "Nhưng ba hỏi con một câu. Con trả lời được thì ba mua."
"Gì ba?"
"Con có bao nhiêu đôi giày thì con vui?"
Nó nghĩ một lúc. Rồi cười.
"Con không biết."
Tôi cũng cười.
"Ba cũng không biết."
Tôi mua cho nó đôi giày.
Và tôi hủy cái đơn trả góp tivi mới mà tôi vừa tính đặt hôm qua.
Không phải vì tiết kiệm. Không phải vì nghèo.
Chỉ vì cái 55 inch vẫn đang chiếu Tom & Jerry cho con gái tôi cười mỗi tối.
Và tiếng cười đó không cần 65 inch.
Rất ít thứ cần thiết để sống hạnh phúc. Tất cả nằm trong cách mày nghĩ.
Very little is needed to make a happy life; it is all within your way of thinking.
— Marcus Aurelius, Meditations, Quyển 7.67
Diễn giải
Interpretation
Marcus Aurelius viết câu đó lúc ông đang là hoàng đế La Mã. Ông có tất cả. Cung điện, quân đội, quyền lực tối thượng. Vậy mà ông ngồi xuống viết: rất ít thứ cần thiết để sống hạnh phúc. Không phải ông chê giàu. Không phải ông kêu mọi người bỏ hết đi sống khổ hạnh. Ông chỉ nhận ra một chuyện đơn giản: thêm đồ vào nhà thì dễ, nhưng thêm vui vào lòng thì không liên quan đến số lượng đồ. Giống ông bố bốn mươi ba tuổi ngồi bàn bếp đếm trả góp. Không thiếu tiền. Không nợ xấu. Nhưng vẫn thấy thiếu. Cái thiếu đó không nằm trong danh sách mua sắm nào. Cũng không có app nào theo dõi được. Nó nằm ở chỗ: mình có nhìn thấy cái mình đang có không, hay mắt mình chỉ nhìn cái mình chưa có.
Marcus Aurelius wrote that while he was Roman Emperor. He had everything. Palaces, armies, supreme power. Yet he sat down and wrote: very few things are needed for a happy life. He wasn't criticizing wealth. He wasn't telling everyone to abandon their possessions and live in austerity. He simply recognized something plain: adding things to your house is easy, but adding joy to your heart has nothing to do with the quantity of things. Like the forty-three-year-old father sitting at the kitchen table counting installments. No shortage of money. No bad debt. But still feeling like something was missing. That missing piece isn't on any shopping list. No app can track it. It comes down to this: can you see what you already have, or do your eyes only see what you don't have yet.