Tối đó tao ngồi trong phòng ông ngoại
That Night I Sat in My Grandfather's Room
Ông ngoại tao chết hồi tao hai mươi.
Không phải kiểu đột ngột. Ổng bệnh lâu rồi. Mấy tháng cuối, ổng nằm một chỗ, thở bằng máy, mắt lúc mở lúc nhắm. Mỗi lần tao vô thăm, ổng nhìn tao rồi gật đầu nhẹ. Không nói gì. Tao cũng không biết nói gì.
Hồi nhỏ tao ở với ông bà. Ba mẹ đi làm xa, gửi tao lại. Ông ngoại là người dạy tao đi xe đạp. Ổng cầm yên sau, chạy theo, tao cứ tưởng ổng giữ hoài. Đến lúc quay lại thì ổng đứng cách mấy chục mét, cười.
Ổng không nói nhiều. Buổi sáng ổng pha trà, ngồi ngoài hiên. Buổi chiều ổng tưới cây. Tối ổng nghe đài. Cuộc đời ổng lặp đi lặp lại mấy cái đó, mà ổng không bao giờ kêu chán.
Tao thì khác. Tao lúc nào cũng thấy thiếu. Thiếu tiền, thiếu thời gian, thiếu cái gì đó mà tao không gọi tên được. Tao hay nghĩ ông ngoại tao sống kiểu đó chắc buồn lắm. Không đi đâu, không làm gì lớn, cả đời quanh quẩn cái nhà với mảnh vườn.
Rồi ổng chết.
Đám tang đông. Nhiều người tao không biết. Mấy ông bà già đến, khóc. Mấy người hàng xóm đến, khóc. Có bà bán rau ngoài chợ cũng đến, mắt đỏ hoe, nói ông ngoại mày tốt lắm, hồi đó bả bệnh, ổng mang cháo qua cho bả mỗi ngày suốt hai tuần.
Tao không biết chuyện đó.
Rồi có chú xe ôm, nói hồi đó chú mới vô Sài Gòn, không biết đường, ông ngoại tao cho ở nhờ cả tháng. Không lấy tiền. Không hỏi gì. Chỉ nói ở đây đi, khi nào ổn thì đi.
Tao cũng không biết chuyện đó.
Rồi có cô giáo cũ của tao. Cô nói hồi tao học lớp ba, ông ngoại tao đi bộ lên trường mỗi ngày hỏi cô tao học ra sao. Không phải vì ổng lo tao học dở. Mà vì ổng sợ tao buồn, sợ tao nhớ ba mẹ mà không nói.
Tao đứng nghe mà không khóc được. Không phải vì mạnh. Mà vì tao đang cố hiểu.
Cả đời ông ngoại tao không có gì. Không nhà lớn, không xe, không tiền tiết kiệm. Ổng chết, tài sản là cái radio cũ, mấy chậu cây, với bộ ấm trà sứt mẻ.
Mà đám tang ổng đông hơn đám tang bất kỳ ai tao từng thấy.
Tối đó, mọi người về hết, tao vô phòng ông ngoại ngồi. Phòng nhỏ. Cái giường, cái tủ, cái quạt. Trên tường có tấm hình ổng hồi trẻ, đứng cạnh bà ngoại. Hai người cười. Không có gì đặc biệt. Chỉ là hai người cười.
Tao ngồi đó, ngửi cái mùi dầu gió còn vương trên gối. Cái radio trên đầu giường, tao bật lên, nó phát chương trình thời sự đêm. Chắc kênh cuối cùng ổng nghe.
Rồi tao khóc.
Không phải khóc vì thương. Mà khóc vì tao bắt đầu hiểu một cái gì đó mà tao không nói được thành lời.
Ổng không có gì. Mà ổng để lại tất cả.
Bà bán rau nhớ ổng. Chú xe ôm nhớ ổng. Cô giáo nhớ ổng. Tao nhớ ổng. Cái cách ổng cầm yên xe đạp chạy theo tao, cái cách ổng ngồi ngoài hiên pha trà mỗi sáng, cái cách ổng gật đầu nhẹ mỗi lần tao vô thăm.
Mấy cái đó không chết.
Tao về nhà, nằm trên giường, lướt điện thoại. Feed toàn người khoe. Khoe lương, khoe chức, khoe đi du lịch. Tao cũng hay khoe. Tao cũng hay chạy theo mấy cái đó.
Mà tối đó, tao nhìn mấy cái đó thấy nó nhẹ. Nhẹ kiểu gió thổi là bay.
Ổng ngoại tao cả đời không khoe gì. Cả đời không chạy theo gì. Mà cái ổng để lại thì nặng. Nặng kiểu mấy chục năm sau vẫn còn.
Tao không biết tao sẽ sống kiểu nào. Tao hai mươi, tao còn ngu, còn ham, còn muốn nhiều thứ. Tao không chắc tao sẽ sống giống ông ngoại.
Nhưng tối đó, ngồi trong phòng ổng, tao biết một điều.
Có những người chết rồi mà vẫn còn.
Và có những người sống mà đã mất từ lâu.
死而不亡者壽
Tử nhi bất vong giả thọ
Chết mà không mất mới thật là sống lâu.
To die but not be forgotten — that is true longevity.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 33
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói, chết mà không mất mới là trường thọ. Nghe thì lạ. Chết rồi thì còn gì mà mất hay không mất? Nhưng nghĩ lại thì đúng. Ông ngoại tao chết rồi. Thể xác không còn. Nhưng cái cách ổng sống, nó không mất. Bà bán rau vẫn nhớ tô cháo. Chú xe ôm vẫn nhớ tháng ở nhờ. Tao vẫn nhớ cái yên xe đạp. Ổng không cố để lại gì. Không xây tượng đài, không viết di chúc dài. Ổng chỉ sống. Sống thiệt. Sống tử tế với mấy người xung quanh. Rồi mấy cái đó tự nó ở lại. Còn mấy người cả đời chạy theo danh, theo lợi, theo số like. Sống đó mà đã mất rồi. Mất cái gốc, mất cái thật, mất cái kết nối với người bên cạnh. Chết mà không mất. Không phải là bất tử. Mà là cái mày để lại, nó có thật hay không.
Laozi said, to die but not perish is true longevity. Sounds strange. Once you're dead, what's left to lose or keep? But think about it. My grandfather died. His body is gone. But the way he lived didn't disappear. The vegetable seller still remembers the porridge. The motorbike driver still remembers the month he stayed. I still remember the bike seat. He never tried to leave anything behind. Didn't build monuments, didn't write long wills. He just lived. Lived honestly. Lived decently with the people around him. And those things stayed on their own. Meanwhile, people who spend their whole lives chasing titles, chasing profit, chasing likes. They're alive but already gone. Lost their roots, lost what's real, lost their connection to the person sitting right next to them. To die but not perish. It's not about immortality. It's about whether what you leave behind is real or not.