Tôi dọn nhà ba ngày mà chưa xong phòng khách
Three Days Cleaning and I Haven't Finished the Living Room
Vợ tôi nói dọn nhà đi.
Cũng phải. Mười bốn năm sống ở căn hộ này, đồ đạc chất từ sàn lên trần. Không phải bừa bộn. Mọi thứ đều có chỗ. Chỉ là chỗ nào cũng đầy.
Tôi bắt đầu từ phòng khách.
Mở tủ kệ ra, thấy ba cái máy ảnh. Một cái mua năm hai mươi tám tuổi, hồi mới cưới, nghĩ mình sẽ đi chụp phong cảnh mỗi cuối tuần. Một cái mua khi con gái chào đời, loại tốt hơn, vì nghĩ phải ghi lại hết. Một cái mua năm ngoái, vì thấy giảm giá.
Cả ba cái đều có bụi.
Cái đầu tiên, tôi chụp được chắc hai cuộn phim rồi cất. Cái thứ hai, dùng được nửa năm rồi chuyển sang chụp bằng điện thoại cho tiện. Cái thứ ba, tôi chưa mở hộp.
Tôi cầm cả ba cái lên. Nặng. Không phải nặng tay. Nặng kiểu khác.
Mỗi cái máy ảnh là một phiên bản của tôi. Phiên bản hai mươi tám tuổi tin rằng mình sẽ có thời gian. Phiên bản ba mươi hai tuổi tin rằng mình sẽ không quên. Phiên bản bốn mươi mốt tuổi không tin gì cả, chỉ thấy giảm giá thì mua.
Tôi để cả ba xuống sàn. Chưa biết bỏ cái nào.
Mở ngăn kế tiếp. Sách. Bốn mươi mấy cuốn xếp hai hàng. Tôi đọc được bao nhiêu? Đếm thật. Bảy cuốn. Bảy cuốn đọc hết. Còn lại là đọc vài trang rồi gấp, hoặc chưa bao giờ mở.
Nhưng mỗi cuốn tôi đều nhớ lúc mua. Cuốn về thiền, mua lúc stress công việc, nghĩ đọc xong sẽ bình tĩnh hơn. Cuốn về đầu tư, mua lúc thấy đồng nghiệp mua đất. Cuốn dạy nấu ăn, mua lúc hứa với vợ cuối tuần sẽ vào bếp.
Tôi không bình tĩnh hơn. Không mua đất. Không vào bếp.
Nhưng sách thì vẫn ở đây.
Ngày thứ hai. Tôi mở tủ giày. Mười một đôi. Tôi đi có ba đôi. Một đôi đi làm. Một đôi đi chơi. Một đôi dép lê trong nhà. Ba đôi. Mười một đôi.
Tám đôi còn lại, đôi nào cũng có lý do. Đôi này mua đi đám cưới thằng bạn. Đôi kia mua vì sale cuối năm. Đôi nọ vợ tặng sinh nhật. Đôi đó mua ở Thái Lan lúc đi du lịch, kỷ niệm.
Kỷ niệm. Tôi giữ giày vì kỷ niệm. Nhưng kỷ niệm nằm trong đầu tôi, không nằm trong đôi giày.
Ngày thứ ba. Tôi vẫn ở phòng khách.
Vợ tôi đi ngang, nhìn, lắc đầu. "Anh dọn hay anh ngồi ngắm đồ?"
Tôi không trả lời. Vì câu trả lời thật thì hơi kỳ.
Tôi đang ngồi nhìn mười bốn năm cuộc đời mình. Mười bốn năm tôi mua, tôi giữ, tôi chất. Mỗi món đồ là một lời hứa tôi hứa với chính mình rồi quên. Mỗi cái hộp chưa mở là một phiên bản tôi tưởng mình sẽ trở thành.
Người chụp ảnh phong cảnh. Người đọc sách mỗi tối. Người nấu ăn cuối tuần. Nhà đầu tư. Người chạy bộ. Người sưu tầm đĩa nhạc.
Tôi không trở thành ai trong số đó.
Tôi trở thành người đi làm về, ăn cơm, xem tivi, ngủ. Thỉnh thoảng chở con đi học thêm. Thỉnh thoảng cãi nhau với vợ. Thỉnh thoảng uống bia với mấy thằng bạn cũ.
Một cuộc đời bình thường. Không có gì sai. Nhưng cái tủ thì đầy những phiên bản khác.
Tôi bắt đầu cho đồ vào thùng. Cái máy ảnh đầu tiên, giữ. Hai cái sau, cho. Sách, giữ bảy cuốn đã đọc, còn lại mang tặng. Giày, giữ ba đôi đang đi.
Vợ tôi nhìn mấy cái thùng, hỏi: "Anh chắc không?"
Chắc.
Nhưng tay tôi hơi run khi dán thùng lại.
Không phải tiếc đồ. Mà tiếc mấy cái phiên bản đó. Mấy người tôi sẽ không bao giờ trở thành.
Tối đó tôi ngồi phòng khách. Trống hơn. Thoáng hơn. Nhưng cũng thật hơn.
Không còn gì để giấu đằng sau.
Vợ tôi pha trà, ngồi xuống cạnh. Không nói gì. Hai đứa uống trà.
Mười bốn năm. Hóa ra thứ tôi cần dọn không phải đồ đạc.
Mà là mấy cái "sẽ" tôi chất đầy trong đầu.
Sẽ đọc. Sẽ chụp. Sẽ nấu. Sẽ chạy bộ. Sẽ đầu tư.
Sẽ. Sẽ. Sẽ.
Đến lúc nào đó, "sẽ" trở thành đồ đạc. Chất đầy nhà. Chật đến mức không còn chỗ cho cái "đang".
Đang ngồi đây. Đang uống trà. Đang nhìn vợ.
Phòng khách trống. Nhưng lần đầu tiên trong mười bốn năm, tôi thấy nó vừa đủ.
為學日益，為道日損。損之又損，以至於無為
Vi học nhật ích, vi đạo nhật tổn. Tổn chi hựu tổn, dĩ chí ư vô vi
Làm học thì ngày càng thêm, theo Đạo thì ngày càng bớt. Bớt rồi lại bớt, cho đến vô vi.
In pursuit of learning, every day something is gained. In pursuit of Dao, every day something is let go — until there is nothing left to do.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 48
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói học thì mỗi ngày thêm, mà theo Đạo thì mỗi ngày bớt. Bớt rồi lại bớt, đến lúc không làm gì mà không gì không xong. Nghe cao siêu. Nhưng nói thẳng ra thì đơn giản lắm. Mình cứ nghĩ sống là thêm. Thêm đồ, thêm kỹ năng, thêm kế hoạch, thêm phiên bản mới của mình. Cứ chất vào. Tủ đầy, đầu đầy, lịch đầy. Rồi đến lúc nhìn lại, mình không thiếu gì cả. Mình thừa. Thừa đồ, thừa "sẽ", thừa mấy cái bản vẽ cuộc đời chưa bao giờ xây. Ông ấy nói bớt đi. Không phải bớt vì khổ hạnh. Bớt vì đầy quá thì không thở được. Bớt để thấy cái mình đang có. Bớt để phòng khách trống ra, ngồi uống trà với vợ mà không bị mấy cái thùng che mất mặt nhau. Không phải bỏ hết. Chỉ là thôi thêm.
Laozi said that in pursuit of learning, every day something is added. In pursuit of the Way, every day something is dropped. Drop and drop again, until you arrive at non-doing. Sounds lofty. But it's actually simple. We think living means adding. More stuff, more skills, more plans, more versions of ourselves. Just keep piling on. Full cabinets, full heads, full schedules. Then one day you look around and realize you're not lacking anything. You have too much. Too much stuff, too many "wills," too many blueprints for a life you never built. He said to subtract. Not out of asceticism. Because when things are too full, you can't breathe. Subtract to see what you already have. Subtract so the living room has space, so you can sit and drink tea with your wife without boxes blocking each other's faces. Not about throwing everything away. Just about stopping the adding.