Tôi dọn tủ áo của bà ấy vào một chiều mưa
I Cleaned Out Her Closet on a Rainy Afternoon
Bà ấy mất được bốn tháng.
Tôi vẫn chưa dọn tủ áo.
Không phải vì đau. Đau thì đã đau rồi, đau từ cái đêm ở bệnh viện, đau lúc đứng trước bàn thờ, đau lúc mở tủ lạnh ra thấy hộp sữa bà ấy mua tuần trước vẫn còn. Cái đau đó nó đến rồi nó đi. Như cơn sốt. Nóng rực rồi hạ.
Tôi không dọn vì tôi chưa sẵn sàng.
Chưa sẵn sàng mở cái tủ ra, thấy mấy cái áo bà ba treo ngay ngắn, thấy cái khăn choàng tôi mua tặng sinh nhật năm ngoái vẫn còn nguyên tag. Bà ấy nói để dành mặc Tết. Rồi Tết không đến kịp.
Sáng nay trời mưa. Mưa lớn.
Tôi ngồi ở bàn uống trà. Một mình. Cái bàn này hồi trước hai người ngồi. Bà ấy ngồi bên phải, tôi ngồi bên trái. Bà ấy hay rót trà cho tôi trước rồi mới rót cho mình. Bốn mươi sáu năm. Ngày nào cũng vậy.
Bây giờ tôi tự rót.
Không có gì khác. Trà vẫn vậy. Ly vẫn vậy. Chỉ thiếu cái tiếng bà ấy nói: "Uống đi, nguội rồi kìa."
Tôi đặt ly xuống. Đứng dậy. Đi lên phòng.
Mở tủ.
Mùi bà ấy. Cái mùi đó nó không giống nước hoa, không giống xà bông. Nó là mùi của một người. Mùi da, mùi tóc, mùi của bốn mươi sáu năm ngủ chung một cái giường, ăn chung một cái bàn, cãi nhau rồi làm lành rồi cãi nhau rồi lại làm lành.
Tôi đứng đó một lúc lâu.
Rồi tôi bắt đầu lấy áo ra.
Cái áo bà ba màu xanh. Bà ấy mặc cái này đi chùa. Mỗi rằm. Tôi nhớ có lần tôi nói: "Bà mặc hoài cái áo này, mua cái mới đi." Bà ấy nói: "Mặc được thì mặc, phí tiền."
Cái áo khoác mỏng màu nâu. Bà ấy mặc cái này mỗi khi trời trở lạnh. Sài Gòn lạnh được mấy ngày trong năm, nhưng bà ấy sợ lạnh. Hay nói đúng hơn, bà ấy thích có lý do để mặc áo khoác. Bà ấy nói mặc áo khoác thấy ấm. Không phải ấm vì vải. Ấm vì thấy mình được bọc lại.
Tôi gấp từng cái. Để lên giường.
Cái khăn choàng còn nguyên tag. Tôi cầm lên. Nhìn.
Hồi mua, tôi chọn lâu lắm. Đứng trong tiệm cả tiếng. Cô bán hàng hỏi: "Chú mua cho ai?" Tôi nói: "Cho bà xã." Cô ấy cười, nói: "Chú tình cảm ghê." Tôi không tình cảm. Tôi chỉ biết bà ấy thích màu tím. Biết vì sống chung bốn mươi mấy năm thì biết. Không cần hỏi.
Tôi để cái khăn qua một bên. Không gấp. Cứ để vậy.
Dọn tiếp.
Mấy cái quần. Mấy đôi vớ. Một cái nón vải. Cái nón này bà ấy đội đi chợ mỗi sáng. Bây giờ không ai đội nữa. Tôi cũng không đi chợ. Con gái mang đồ ăn qua mỗi ngày.
Con gái tôi nó hay hỏi: "Ba có sao không?"
Tôi nói: "Sao gì."
Nó nhìn tôi. Mắt nó đỏ. Nó khóc nhiều hơn tôi. Tôi không khóc. Không phải vì mạnh mẽ. Tôi nghĩ là vì tôi già rồi. Nước mắt nó cũng cạn theo tuổi. Hoặc có thể vì tôi biết. Biết cái gì phải đến thì nó đến.
Bà ấy bệnh hai năm. Hai năm tôi đưa bà ấy đi viện, về nhà, đi viện, về nhà. Hai năm tôi ngồi ngoài hành lang chờ. Hai năm tôi tập quen với ý nghĩ rằng sẽ có một ngày cái ghế bên phải bàn trà không còn ai ngồi.
Ngày đó đến. Tôi không bất ngờ.
Nhưng không bất ngờ không có nghĩa là không đau.
Nó giống như mày biết mùa đông sẽ tới. Mày biết. Mày chuẩn bị áo ấm, chuẩn bị chăn, chuẩn bị hết. Nhưng khi gió lạnh thổi vào mặt, mày vẫn rùng mình.
Tôi dọn xong tủ áo.
Mấy cái áo cũ, tôi bỏ vào bao, để cho con gái mang đi cho ai cần. Cái khăn choàng màu tím, tôi để lại. Để trong ngăn tủ của tôi.
Không phải để nhớ. Tôi không cần khăn để nhớ.
Tôi nhớ bà ấy bằng cái cách tôi rót trà mỗi sáng. Bằng cái cách tôi vẫn ngồi bên trái. Bằng cái cách tôi mở cửa sổ mỗi tối vì bà ấy thích ngủ có gió.
Bà ấy không còn. Nhưng bốn mươi sáu năm thì vẫn còn.
Tôi đóng tủ lại.
Trời vẫn mưa.
Tôi xuống nhà, rót một ly trà.
Ngồi bên trái.
Uống.
Nghĩ về cái chết không phải để sợ, mà để sống cho trọn từng ngày.
Think of death not to fear it, but to live fully each day.
— Marcus Aurelius, Meditations, Quyển 2
Diễn giải
Interpretation
Marcus Aurelius nói nghĩ về cái chết không phải để sợ, mà để sống cho đàng hoàng. Nghe triết lý, nhưng nói thiệt, ông già nào sống tới bảy mấy mà không nghĩ tới chuyện đó. Không phải nghĩ kiểu sợ hãi. Nghĩ kiểu biết. Biết rồi thì sao? Thì sáng vẫn dậy, vẫn rót trà, vẫn mở cửa sổ. Ông trong chuyện này, ổng không ngồi khóc. Không phải vì cứng. Vì ổng đã sống đủ lâu để biết rằng mất mát nó không giết được mình. Cái giết mình là sống mà giả vờ như không có gì sẽ mất. Ổng biết bà ấy sẽ đi. Ổng chuẩn bị. Nhưng khi gió lạnh thổi vào mặt, vẫn rùng mình. Cái rùng mình đó, nó không phải yếu đuối. Nó là bằng chứng mình còn sống. Còn biết đau là còn biết thương.
Marcus Aurelius said thinking about death isn't about fear, it's about living properly. Sounds philosophical, but honestly, what old person who's lived past seventy hasn't thought about it? Not in a fearful way. Just knowing. And once you know, then what? You still wake up in the morning, still pour tea, still open the window. The old man in this story doesn't sit around crying. Not because he's tough. Because he's lived long enough to know that loss doesn't kill you. What kills you is living as though nothing will ever be lost. He knew she would go. He prepared. But when the cold wind hit his face, he still shivered. That shiver isn't weakness. It's proof you're still alive. If you can still feel pain, you can still feel love.