Tôi được thăng chức, rồi tôi xin nghỉ
I Got Promoted, Then I Resigned
Tôi bốn mươi ba tuổi khi nhận quyết định bổ nhiệm.
Giám đốc chi nhánh. Chức danh tôi nhắm từ hồi ba mươi. Mười ba năm. Không phải ít.
Hôm nhận quyết định, tôi mặc áo sơ mi trắng, cái áo tôi chỉ mặc vào những dịp quan trọng. Vợ tôi ủi từ tối hôm trước. Bà ấy cười, nói chúc mừng anh. Con gái tôi mười lăm tuổi, nhìn tôi rồi nói ba đẹp trai ghê. Tôi cười. Lúc đó tôi thật sự vui.
Buổi lễ bổ nhiệm có khoảng năm mươi người. Tổng giám đốc bắt tay, chụp hình. Đồng nghiệp vỗ vai, nói xứng đáng. Tôi cảm ơn từng người. Nụ cười trên mặt tôi lúc đó là thật.
Tuần đầu tiên, tôi dọn vào phòng mới. Phòng có cửa kính nhìn ra đường lớn. Bàn gỗ rộng. Ghế da. Tôi ngồi vào ghế, quay một vòng, rồi nhìn ra ngoài.
Dưới đường, người ta đi làm. Xe máy, xe hơi, xe buýt. Ai cũng đang đi đâu đó. Tôi nhìn xuống, rồi tự hỏi một câu mà tôi không ngờ mình sẽ hỏi.
Rồi sao nữa?
Tôi gạt đi. Nghĩ mình mệt. Tuần đầu mà, bao nhiêu thứ phải tiếp nhận.
Tháng đầu tiên qua nhanh. Họp hành, báo cáo, tiếp khách, ký duyệt. Tôi làm tốt. Số liệu tăng. Sếp hài lòng. Nhân viên nể. Mọi thứ đúng như những gì tôi từng hình dung.
Nhưng mỗi tối về nhà, tôi thấy mệt theo kiểu khác.
Không phải mệt vì thiếu ngủ. Không phải mệt vì áp lực. Mệt theo kiểu ngồi xuống ghế sofa, cầm ly nước, rồi không muốn đứng dậy nữa. Vợ tôi hỏi anh ổn không. Tôi nói ổn. Nhưng tôi biết mình không ổn.
Tháng thứ ba, tôi bắt đầu nhận ra.
Mười ba năm qua, tôi sống bằng một câu hỏi duy nhất: Bao giờ mình lên giám đốc? Câu hỏi đó kéo tôi dậy mỗi sáng. Nó cho tôi lý do để chịu đựng những cuộc họp vô nghĩa, những lần bị bỏ qua, những đêm làm thêm không ai thấy. Nó là cái đích.
Giờ tôi đến đích rồi.
Và phía sau cái đích, không có gì.
Không phải không có gì theo kiểu trống rỗng bi kịch. Không phải khủng hoảng hiện sinh. Chỉ đơn giản là, cái câu hỏi đã kéo tôi đi mười ba năm giờ không còn nữa. Và tôi chưa có câu hỏi mới.
Tháng thứ năm, tôi bắt đầu để ý những thứ nhỏ.
Con gái tôi cao hơn hồi nào không biết. Nó nói chuyện với bạn bè trên điện thoại bằng thứ ngôn ngữ tôi không hiểu. Nó cười với người khác nhiều hơn cười với tôi. Không phải nó ghét tôi. Chỉ là tôi đã vắng mặt quá lâu.
Vợ tôi đọc sách mỗi tối. Tôi không biết bà ấy thích đọc sách từ bao giờ. Có thể từ lâu rồi. Có thể từ những năm tôi đi làm về lúc chín giờ tối.
Ba tôi bảy mươi hai. Ông gọi điện mỗi tuần, hỏi con khỏe không. Tôi nói khỏe ba. Rồi cúp máy. Mỗi cuộc không quá hai phút.
Tháng thứ bảy, tôi ngồi trong phòng giám đốc, nhìn ra cửa kính.
Dưới đường vẫn vậy. Xe máy, xe hơi, xe buýt. Người ta vẫn đang đi đâu đó.
Nhưng lần này tôi không hỏi rồi sao nữa. Tôi hỏi một câu khác.
Mình đang giữ cái này để làm gì?
Không phải ghét công việc. Không phải chán. Chỉ là tôi nhìn cái ghế da, cái bàn gỗ, cái phòng kính, rồi nhận ra mình đang ngồi đây vì mình đã muốn ngồi đây. Quá khứ muốn. Không phải hiện tại.
Tôi giữ cái ghế này vì tôi đã tốn mười ba năm để có nó. Bỏ thì phí. Bỏ thì người ta nói gì. Bỏ thì mình là ai.
Nhưng giữ thì sao? Giữ để ngồi đây thêm mười năm, nhìn con gái lớn qua cửa kính? Giữ để gọi điện cho ba hai phút mỗi tuần? Giữ để vợ tôi đọc sách một mình mỗi tối?
Tôi viết đơn xin nghỉ vào một buổi chiều thứ sáu.
Không kịch tính. Không đập bàn. Không diễn văn. Tôi gõ đơn, in ra, ký tên, để trên bàn sếp.
Sếp gọi tôi lên, hỏi anh có chắc không. Tôi nói chắc. Ông ấy hỏi lý do. Tôi nói tôi muốn về nhà sớm hơn.
Ông ấy nhìn tôi như nhìn người bệnh.
Đồng nghiệp hỏi tại sao. Tôi không giải thích được. Nói mệt thì họ bảo nghỉ phép. Nói muốn thay đổi thì họ bảo điên. Nói muốn về nhà sớm thì họ cười.
Tôi không trách ai. Mười ba năm trước tôi cũng sẽ cười.
Ngày cuối cùng ở công ty, tôi dọn phòng. Không có nhiều đồ. Vài quyển sổ, cái cốc, tấm hình gia đình. Tôi xách túi đi ra, bảo vệ gật đầu chào.
Tôi lái xe về nhà lúc ba giờ chiều. Con đường quen mà lạ. Vì mười ba năm, tôi chưa bao giờ đi con đường này lúc ba giờ chiều.
Về đến nhà, con gái tôi đang ngồi học bài. Nó ngẩng lên, hỏi ba về sớm vậy.
Tôi nói ừ.
Nó nhìn tôi một lúc, rồi nói ba ngồi đây đi, con đang làm bài khó.
Tôi ngồi xuống cạnh nó.
Không nói gì. Không cần nói gì.
Tôi không biết ngày mai sẽ ra sao. Không biết mình sẽ làm gì. Không biết tiền bạc tính sao.
Nhưng chiều hôm đó, tôi ngồi cạnh con gái, nhìn nó cắn bút, và lần đầu tiên sau rất lâu, tôi không muốn ở đâu khác.
功遂身退，天之道
Công toại thân thoái, thiên chi đạo
Xong việc rồi lui thân, đó là đạo Trời.
When the work is done, withdraw — that is the way of heaven.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 9
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói, việc xong thì lui. Đó là đạo của trời. Nghe đơn giản. Nhưng người ta không làm được. Vì người ta nghĩ việc xong rồi thì phải giữ. Phải hưởng. Phải ở lại cho xứng đáng với công sức bỏ ra. Ông này mười ba năm leo lên cái ghế đó. Đến rồi. Ngồi rồi. Nhìn ra cửa kính rồi. Xong rồi. Nhưng xong rồi thì sao? Ngồi thêm mười năm nữa? Để chứng minh gì? Cho ai? Cái khó không phải là leo lên. Cái khó là biết lúc nào nên bước xuống. Không phải vì thất bại. Không phải vì chán. Mà vì đã xong. Trời đất vận hành theo cách đó. Mưa rồi tạnh. Hoa nở rồi rụng. Không bông hoa nào cố nở mãi. Ông ấy không bỏ cuộc. Ông ấy bỏ cái ghế. Hai thứ đó khác nhau xa lắm.
Laozi said, when the work is done, step back. That is the way of heaven. Sounds simple. But people can't do it. Because they think once the work is done, they should hold on. Enjoy it. Stay to justify the effort. This man spent thirteen years climbing to that chair. He arrived. He sat. He looked out the glass window. It was done. But then what? Sit there for another ten years? To prove what? To whom? The hard part isn't climbing up. The hard part is knowing when to step down. Not because of failure. Not because of boredom. But because it's finished. Nature works that way. Rain falls, then stops. Flowers bloom, then drop. No flower tries to bloom forever. He didn't give up. He gave up the chair. Those are two very different things.