Tôi kiếm được nhiều hơn bố tôi cả đời mà vẫn thấy thiếu
I earn more than my father did his whole life and still feel short
Bố tôi làm thợ mộc.
Ổng đóng bàn, đóng ghế, đóng tủ. Tay ổng chai hết. Mùi gỗ bám vào da thịt, tắm không hết.
Hồi nhỏ tôi nhìn bố đếm tiền cuối tháng. Mấy tờ nhàu, xếp thành từng xấp nhỏ. Một xấp đưa mẹ đi chợ. Một xấp trả tiền điện. Một xấp gấp lại, nhét vào hộp bánh cũ trên nóc tủ.
Tôi hỏi bố, xấp đó để làm gì.
Ổng nói, để phòng.
Phòng gì, tôi hỏi.
Ổng không trả lời. Cười rồi xoa đầu tôi.
Năm tôi mười bảy, tôi thề với mình sẽ không sống như bố. Không đếm từng tờ. Không nhét tiền vào hộp bánh. Không bao giờ phải nói "để phòng" mà không biết phòng cái gì.
Tôi học. Tôi thi. Tôi đỗ. Tôi ra trường. Tôi đi làm.
Lương đầu tiên bốn triệu rưỡi. Tôi gửi về cho mẹ hai triệu. Còn lại đủ ăn mì gói nửa tháng. Nhưng tôi vui. Vì tôi nghĩ đây mới là bắt đầu.
Rồi lương lên bảy triệu. Mười hai triệu. Hai mươi triệu.
Tôi thuê nhà rộng hơn. Mua xe. Mua bảo hiểm. Mở tài khoản tiết kiệm. Rồi mở thêm một cái nữa. Rồi đầu tư. Rồi mua đất.
Mỗi lần lương tăng, tôi nghĩ, thêm một chút nữa là đủ.
Thêm một chút nữa.
Thêm một chút nữa.
Năm ba mươi lăm, lương tôi năm mươi triệu. Gấp mười lần bố tôi kiếm được cả tháng hồi đó. Gấp mười lần.
Mà tôi vẫn thấy thiếu.
Không phải thiếu tiền. Tài khoản có số. Nhà có. Xe có. Con đi học trường tốt. Vợ không phải lo chuyện tiền chợ.
Nhưng tôi vẫn thấy thiếu.
Cái cảm giác đó, nó không nằm ở ví. Nó nằm ở ngực. Như một cái hố mà tiền đổ vào bao nhiêu cũng không đầy.
Tôi bắt đầu để ý.
Đồng nghiệp mua nhà quận 2, tôi nghĩ đến căn hộ của mình ở quận 9. Bạn cũ đăng ảnh đi Nhật, tôi nhìn xuống cái vé về quê cuối tuần. Thằng bạn học chung hồi cấp ba giờ có công ty riêng, tôi đọc bài nó trên báo mà bụng cồn cào.
Tôi không ghét nó. Tôi ghét cái cảm giác trong tôi.
Một tối, tôi ngồi tính. Tính hết. Thu nhập, chi tiêu, tiết kiệm, đầu tư. Tôi viết ra giấy. Nhìn con số. Rồi tôi tự hỏi, bao nhiêu thì đủ.
Tôi viết một con số.
Rồi gạch đi.
Viết con số lớn hơn.
Rồi gạch đi.
Viết lại.
Gạch.
Tôi ngồi đó, nhìn tờ giấy đầy vết gạch, và lần đầu tiên tôi hiểu.
Không có con số nào đủ. Vì cái thiếu không phải ở con số.
Tôi nhớ lại bố.
Ổng kiếm ít. Ít lắm. Nhưng ổng ngủ được. Ổng ăn cơm xong ngồi uống trà trước hiên, nhìn mưa, không nghĩ gì. Ổng không so với ai. Không biết thằng thợ mộc xóm trên kiếm bao nhiêu. Không cần biết.
Ổng đóng xong cái tủ, vuốt mặt gỗ, cười. Xong.
Tôi kiếm gấp mười lần ổng. Mà tôi không nhớ lần cuối mình vuốt một thứ gì mình làm ra rồi cười.
Năm bốn mươi, tôi bị mất ngủ. Bác sĩ hỏi có áp lực gì không. Tôi nói không. Vì tôi thật sự không biết áp lực đó là gì. Nó ở đó lâu quá, tôi tưởng nó là mình.
Vợ tôi nói, anh kiếm đủ rồi, nghỉ ngơi đi.
Tôi nói, đủ là bao nhiêu.
Cô ấy im.
Tôi cũng im.
Cả hai đều biết câu trả lời. Nhưng không ai nói ra.
Một hôm tôi dọn nhà, tìm được cái hộp bánh cũ của bố. Mẹ gửi lên cho tôi hồi bố mất, tôi nhét vào góc tủ rồi quên.
Mở ra. Trống.
Không còn tiền. Không còn gì.
Chỉ có mùi gỗ.
Tôi ngồi cầm cái hộp, ngửi. Mùi gỗ đã nhạt lắm rồi. Nhưng vẫn còn.
Bố tôi không bao giờ nói chuyện triết lý. Ổng không biết chữ "tri túc" là gì. Ổng chỉ biết đóng tủ, đếm tiền, nhét vào hộp, rồi ngủ.
Mà ổng ngủ được.
Còn tôi, bốn mươi hai tuổi, năm mươi triệu một tháng, nằm trên giường hai trăm triệu, nhắm mắt mà đầu vẫn chạy.
Chạy đi đâu. Tôi không biết.
Tôi chỉ biết bố tôi kiếm ít hơn tôi rất nhiều.
Mà ổng không chạy.
Giàu có không phải có nhiều, mà cần ít.
It is not the man who has too little that is poor, but the one who craves more.
— Seneca, Letters to Lucilius, Thư 2
Diễn giải
Interpretation
Seneca nói, giàu không phải có nhiều, mà cần ít. Nghe thì dễ. Sống thì khó. Bố tôi không đọc Seneca. Ổng không biết Seneca là ai. Nhưng ổng sống đúng cái câu đó mà không cần ai dạy. Ổng cần ít. Nên ổng đủ. Nên ổng ngủ được. Còn tôi, tôi đọc sách, tôi biết lý thuyết, tôi gật gù "đúng rồi, tri túc." Rồi sáng hôm sau vẫn mở app xem số dư. Vẫn so lương với thằng bạn. Vẫn tính thêm một khoản đầu tư nữa cho chắc. Vấn đề không phải tôi kiếm bao nhiêu. Vấn đề là tôi cần bao nhiêu. Mà cái "cần" đó, nó không có đáy. Nó lớn theo lương. Nó lớn theo bạn bè. Nó lớn theo cái nhà hàng xóm vừa xây. Bố tôi giàu hơn tôi. Không phải vì ổng có nhiều hơn. Mà vì ổng cần ít hơn. Ổng không cần chứng minh gì với ai. Ổng đóng xong cái tủ, vuốt gỗ, cười. Hết. Tôi bốn mươi hai tuổi mới bắt đầu hiểu. Cái hố trong ngực tôi, tiền không lấp được. Vì cái hố đó không phải do thiếu tiền mà đào ra.
Seneca said wealth is not about having much, but needing little. Sounds easy. Living it is hard. My father never read Seneca. He didn't know who Seneca was. But he lived that exact line without anyone teaching him. He needed little. So he had enough. So he could sleep. Me, I read the books. I knew the theory. I'd nod along, yes, contentment. Then the next morning I'd still open the app to check my balance. Still compare salaries with friends. Still calculate one more investment just to be safe. The problem isn't how much I earn. The problem is how much I need. And that need has no bottom. It grows with my salary. It grows with my friends' success. It grows with the neighbor's new house. My father was richer than me. Not because he had more. Because he needed less. He didn't need to prove anything to anyone. He'd finish a cabinet, run his hand along the wood, smile. Done. I was forty-two before I started to understand. The hole in my chest, money can't fill it. Because that hole wasn't dug by a lack of money.