Tôi mặc vest đi họp mà quên mặt mình trông ra sao
I Wore a Suit to the Meeting and Forgot What My Face Looked Like
Tôi bốn mươi ba tuổi. Làm trưởng phòng ở một công ty vừa vừa. Không lớn lắm, nhưng đủ để mỗi lần giới thiệu, người ta gật đầu thay vì hỏi thêm.
Sáng thứ Hai, tôi đứng trước tủ quần áo. Ba bộ vest. Hai xám, một xanh đen. Sơ mi trắng xếp ngay ngắn. Cà vạt treo trên móc inox.
Tôi chọn bộ xám đậm. Vì hôm nay họp với đối tác Nhật.
Vợ tôi nhìn rồi nói: "Anh mặc đẹp quá."
Tôi cười. Cười kiểu quen rồi. Kiểu cười khi nghe một câu mình muốn nghe.
---
Hồi ba mươi tuổi, tôi không có vest.
Tôi mặc áo sơ mi nhàu, quần tây mua ngoài chợ. Đi làm bằng xe máy cũ, đội mưa, áo ướt, vào văn phòng ngồi chờ khô.
Không ai gọi tôi là "anh trưởng phòng". Người ta gọi tên tôi. Có khi gọi sai.
Nhưng hồi đó, tôi nhớ mình cười khác. Cười vì vui. Không cười vì phải cười.
---
Buổi họp bắt đầu lúc chín giờ.
Tôi ngồi đầu bàn. Bên phải là giám đốc. Bên trái là đối tác.
Tôi trình bày. Slide đẹp. Số liệu rõ. Giọng tôi đều, chắc, không run.
Đối tác gật đầu. Giám đốc gật đầu. Cả phòng gật đầu.
Tôi cũng gật đầu. Gật với chính mình. Như nói: "Tốt rồi. Mày làm tốt rồi."
Nhưng tôi không biết "tốt" nghĩa là gì nữa.
---
Trưa, tôi ăn cơm một mình trong phòng.
Đóng cửa lại. Nới cà vạt. Cởi nút áo trên cùng.
Cơm hộp ba mươi lăm nghìn. Cơm sườn, thêm trứng.
Tôi ăn mà nhìn ra cửa kính. Tầng bảy. Thấy mấy cái xe chạy dưới đường nhỏ xíu.
Hồi trước, tôi ăn cơm bụi với mấy đứa trong phòng. Ngồi bệt ngoài hành lang. Cười ha hả. Nói bậy. Chửi sếp.
Bây giờ, tôi là sếp.
Không ai chửi tôi. Nhưng cũng không ai ngồi ăn cơm với tôi.
---
Chiều, có đứa nhân viên mới vào phòng.
Nó đưa báo cáo. Tay hơi run. Mắt nhìn xuống.
Tôi nhận. Đọc lướt. Sai vài chỗ.
Tôi muốn nói: "Không sao, hồi tao mới đi làm còn sai nhiều hơn mày."
Nhưng tôi nói: "Em xem lại phần ba nhé. Số liệu chưa khớp."
Giọng đều. Mặt phẳng. Đúng kiểu trưởng phòng.
Nó gật đầu rồi đi ra.
Tôi ngồi lại. Tự hỏi từ bao giờ mình nói chuyện kiểu này.
---
Tối, về nhà.
Con gái tôi chín tuổi. Nó chạy ra: "Ba ơi, ba coi con vẽ nè!"
Một bức tranh. Có cái nhà, có cái cây, có ba người.
Tôi hỏi: "Đứa nào là ba?"
Nó chỉ vào người mặc đồ đen, đứng thẳng, mặt không cười.
"Ba đó. Ba lúc nào cũng mặc đồ đẹp."
Tôi nhìn bức tranh.
Người mặc đồ đen đứng hơi xa hai người còn lại.
---
Đêm đó, tôi nằm nghĩ.
Mười ba năm đi làm. Từ nhân viên lên trưởng phòng. Lương tăng. Chức tăng. Xe đổi. Nhà đổi.
Nhưng có cái gì đó không tăng. Hoặc đã giảm từ lâu mà tôi không để ý.
Tôi nhớ hồi mới đi làm, tôi hay kể chuyện cười trong phòng. Hay rủ người ta đi cà phê. Hay nói thật những gì mình nghĩ.
Bây giờ, tôi nói đúng. Nói hay. Nói chắc.
Nhưng tôi không nhớ lần cuối mình nói thật là khi nào.
---
Thứ Ba, tôi đi họp tiếp.
Vẫn bộ vest xám. Vẫn cà vạt. Vẫn giọng đều.
Nhưng lúc vào thang máy, tôi nhìn thấy mình trong gương.
Tóc chải gọn. Mặt sạch. Áo thẳng.
Tôi nhìn kỹ hơn.
Mắt tôi không cười. Đã lâu rồi mắt tôi không cười.
Tôi nhìn cái người trong gương. Anh ta trông đàng hoàng. Trông đáng tin. Trông như một người thành công.
Nhưng tôi không chắc anh ta có vui không.
---
Cuối tuần, tôi dọn tủ quần áo.
Tìm thấy cái áo thun cũ. Áo trắng, đã ngả vàng. In hình ban nhạc gì đó tôi từng thích hồi hai mươi mấy tuổi.
Tôi mặc thử. Vẫn vừa. Hơi chật một chút.
Vợ tôi nhìn rồi cười: "Ôi, lâu lắm rồi mới thấy anh mặc kiểu này."
Tôi đứng trước gương.
Cái áo thun nhàu. Quần shorts. Chân đất.
Trông tôi bình thường. Trông tôi xấu hơn hẳn ngày đi họp.
Nhưng mắt tôi cười.
---
Tôi không biết cái nào là mình.
Cái người trong vest, hay cái người trong áo thun.
Có thể cả hai đều là tôi. Có thể không cái nào là tôi.
Tôi chỉ biết là mười ba năm qua, tôi đã mặc rất nhiều thứ lên người.
Và có những thứ, tôi quên cởi ra.
Con chó và nhà triết học có điểm chung: cả hai đều biết ai là bạn, ai không.
Dogs and philosophers do the greatest good and get the fewest rewards.
— Diogenes Laërtius, Lives VI
Diễn giải
Interpretation
Diogenes sống ngoài đường. Không nhà, không chức, không áo đẹp. Người ta cười ông. Ông cười lại. Ổng nói con chó với nhà triết học giống nhau. Cả hai đều biết cái gì là thật, cái gì là giả. Con chó không vẫy đuôi với người nó không thích, dù người đó có mặc gì đi nữa. Câu chuyện của người trưởng phòng bốn mươi ba tuổi cũng vậy. Mười ba năm leo lên. Mỗi bậc thang, mặc thêm một lớp. Vest, cà vạt, giọng nói đều, nụ cười đúng lúc. Đến một ngày, lớp ngoài dày quá, lớp trong không thở được. Con chó biết nó là con chó. Nó không cần vest để chứng minh. Còn mình thì sao. Mặc bao nhiêu lớp rồi mà vẫn chưa chắc mình là ai.
Diogenes lived on the street. No house, no title, no fine clothes. People laughed at him. He laughed back. He said a dog and a philosopher have something in common. Both can tell what's real from what's fake. A dog doesn't wag its tail for someone it doesn't like, no matter what that person is wearing. The story of the forty-three-year-old department head is the same. Thirteen years of climbing. Each step, another layer put on. Suit, tie, steady voice, smile at the right moment. Until one day, the outer layers are so thick the inside can't breathe. A dog knows it's a dog. It doesn't need a suit to prove it. What about us. How many layers have we put on, and still aren't sure who we are.