Tôi mất chức trưởng phòng và không biết mình là ai nữa
I Lost My Manager Title and No Longer Knew Who I Was
Mười hai năm.
Mười hai năm tôi làm ở công ty đó. Từ nhân viên lên trưởng nhóm, rồi trưởng phòng. Mười hai năm tôi gắn cái tên mình với cái chức đó. Đi đâu người ta hỏi, tôi nói: "Tôi là trưởng phòng kinh doanh bên Minh Phát."
Không phải "Tôi là Hùng." Không phải "Tôi thích câu cá." Không phải "Tôi là cha của hai đứa nhỏ."
Tôi là trưởng phòng kinh doanh bên Minh Phát.
Cái chức đó là tôi. Tôi là cái chức đó.
Rồi công ty tái cơ cấu.
Họ không đuổi tôi. Họ lịch sự hơn thế. Họ nói "sáp nhập phòng ban" và "tinh gọn bộ máy." Họ nói "anh vẫn ở lại, nhưng vị trí sẽ khác." Nghĩa là tôi từ người đứng đầu hai mươi người, thành người ngồi cạnh hai mươi người, không ai báo cáo cho mình nữa.
Họ cho tôi cái chức mới. Chuyên viên cao cấp. Nghe cũng được. Lương giữ nguyên. Nhưng tôi biết.
Tôi biết mình vừa mất đi cái thứ mà mười hai năm nay tôi tưởng là mình.
---
Tuần đầu tiên, tôi đi làm bình thường. Ngồi vào bàn mới. Bàn nhỏ hơn. Không có phòng riêng. Không có ai gõ cửa hỏi ý kiến.
Tôi mở máy tính. Đọc email. Trả lời vài cái. Rồi ngồi nhìn màn hình.
Không ai cần tôi quyết định gì cả.
Cảm giác đó, nó không phải buồn. Nó là trống. Như bước vào căn nhà mình ở mười hai năm mà đồ đạc đã dọn hết. Tường vẫn đó. Sàn vẫn đó. Nhưng không còn gì bên trong.
Tôi về nhà. Vợ hỏi: "Hôm nay sao?"
Tôi nói: "Bình thường."
Nhưng tối đó tôi nằm đến hai giờ sáng không ngủ được.
---
Tuần thứ hai, đồng nghiệp cũ bắt đầu gọi trưởng phòng mới bằng "anh." Người mới trẻ hơn tôi bảy tuổi. Giỏi. Nhanh. Biết cách nói chuyện với sếp lớn.
Tôi không ghét người đó. Tôi ghét cái cảm giác mình ngồi đây mà như thừa.
Có hôm họp phòng, người mới điều hành. Tôi ngồi góc bàn. Không ai hỏi ý kiến tôi. Không phải họ coi thường. Họ chỉ không cần.
Tôi nhìn xuống tay mình. Vẫn đôi tay đó. Vẫn cái đầu đó. Vẫn kinh nghiệm mười hai năm. Nhưng không có cái chức, tôi không biết mình đang ngồi đây với tư cách gì.
---
Tháng thứ hai, tôi bắt đầu tránh gặp bạn bè.
Hồi trước, tụ họp là tôi kể chuyện công ty. Ai cũng biết tôi làm trưởng phòng. Ai cũng hỏi "dạo này kinh doanh sao." Tôi có chuyện để nói. Tôi có chỗ đứng trong bàn nhậu.
Bây giờ họ hỏi, tôi nói gì? "Tôi bị chuyển xuống"? "Tôi vẫn ổn"?
Tôi chọn không đi.
Vợ tôi nhận ra. Bà ấy không nói gì. Chỉ để đĩa trái cây trên bàn mỗi tối. Tôi biết bà ấy lo.
Nhưng tôi không biết giải thích sao. Tôi không mất việc. Tôi không mất tiền. Tôi mất cái gì đó mà tôi không gọi tên được.
---
Tháng thứ ba, tôi ngồi một mình trong quán cà phê gần công ty. Buổi chiều. Nắng xiên qua cửa kính.
Tôi nhìn ra đường. Người ta đi qua đi lại. Ai cũng đang đi đâu đó. Ai cũng có việc phải làm.
Tôi tự hỏi: nếu không phải trưởng phòng, tôi là ai?
Câu hỏi đó nó đơn giản. Nhưng tôi ngồi đó hai tiếng không trả lời được.
Tôi bốn mươi bốn tuổi. Tôi có vợ, có hai đứa con, có nhà, có xe. Tôi có mọi thứ người ta nói là "đủ." Nhưng khi bị lấy mất cái nhãn dán trên trán, tôi thấy mình trần trụi.
Không phải trần trụi vì thiếu. Trần trụi vì lần đầu tiên nhìn thấy mình mà không có lớp nào che.
---
Tháng thứ tư, có chuyện nhỏ.
Con gái tôi, mười ba tuổi, thi hát ở trường. Nó bắt tôi đi coi. Tôi ngồi hàng ghế phụ huynh, giữa mấy chục người lớn khác.
Không ai biết tôi là ai. Không ai hỏi tôi làm gì. Tôi chỉ là "ba của bé Linh."
Con bé lên sân khấu. Hát sai nhịp hai chỗ. Run. Quên lời một đoạn. Nhưng nó hát hết bài.
Xuống sân khấu, nó chạy lại ôm tôi. Mặt đỏ. Mắt sáng.
"Ba ơi, con hát dở hông?"
Tôi nói: "Con hát hay lắm."
Nó cười. Cái cười đó, nó không cần biết tôi là trưởng phòng hay chuyên viên. Nó chỉ cần tôi là ba nó. Ngồi đó. Nhìn nó hát.
Tối đó tôi về nhà. Nằm xuống. Lần đầu tiên sau bốn tháng, tôi ngủ được trước mười hai giờ.
---
Tôi không nói là tôi hết đau. Không phải vậy.
Mỗi sáng đi làm, ngồi vào cái bàn nhỏ đó, tôi vẫn thấy cái gì đó nhói lên. Cái thói quen cũ. Cái phản xạ muốn được hỏi ý kiến, muốn được cần.
Nhưng tôi bắt đầu thấy một thứ khác.
Mười hai năm, tôi xây cái chức đó lên rồi gọi nó là mình. Tôi sống bằng nó. Thở bằng nó. Giới thiệu bản thân bằng nó.
Đến khi nó bị lấy đi, tôi mới thấy bên dưới cái chức đó, có một người đàn ông chưa bao giờ tự hỏi mình thật sự muốn gì.
Cái chức không phải là tôi. Nhưng mười hai năm, tôi để nó thành tôi.
Bây giờ nó mất rồi. Và tôi đang ngồi đây, bốn mươi bốn tuổi, lần đầu tiên nhìn mình mà không có gì để giấu sau.
Tôi không biết mình sẽ tìm thấy gì.
Nhưng ít nhất, lần này tôi đang nhìn.
Khó khăn làm bền bỉ tâm hồn, giống như sức nặng rèn luyện cơ thể.
Difficulties strengthen the mind, as labor does the body.
— Seneca, Letters to Lucilius
Diễn giải
Interpretation
Seneca nói khó khăn làm bền bỉ tâm hồn, giống như sức nóng tôi luyện thép. Nghe hay. Nhưng lúc đang ở giữa lò lửa thì không ai nghĩ mình đang được tôi luyện. Chỉ thấy nóng. Chỉ thấy đau. Ông Hùng mất cái chức. Không mất tiền, không mất việc, mà mất cái thứ ông ấy tưởng là mình. Mười hai năm xây lên, một buổi họp phá xuống. Nhưng cái chức đó có phải là ông ấy đâu. Nó chỉ là lớp áo. Lớp áo đẹp, vừa vặn, mặc lâu đến mức quên mình đang mặc. Khi bị lột ra, đau lắm. Nhưng lần đầu tiên ông ấy nhìn thấy cái người bên dưới lớp áo. Cái người chưa bao giờ được hỏi muốn gì. Seneca không nói khó khăn sẽ dễ chịu. Ông ấy nói nó sẽ làm mày cứng hơn. Nhưng cứng theo kiểu nào thì tùy mày. Có người cứng thành thép. Có người cứng thành đá. Khác nhau ở chỗ: thép thì uốn được, đá thì vỡ.
Seneca said hardship tempers the soul, the way heat tempers steel. Sounds nice. But when you're inside the furnace, nobody thinks they're being tempered. You just feel the heat. You just feel the pain. Hung lost his title. Didn't lose money, didn't lose his job, but lost the thing he thought was himself. Twelve years building it up, one meeting tearing it down. But that title was never him. It was just a coat. A nice coat, well-fitted, worn so long he forgot he was wearing it. When it was stripped away, it hurt. But for the first time he saw the person underneath. The person who had never been asked what he wanted. Seneca didn't say hardship would feel good. He said it would make you harder. But what kind of hard is up to you. Some people harden into steel. Some harden into stone. The difference: steel can bend. Stone just breaks.