Tôi mua cái tủ thứ ba mà nhà chỉ có hai phòng
I Bought a Third Wardrobe for a Two-Room Apartment
Tôi bốn mươi mốt tuổi. Nhà hai phòng ngủ. Vợ một, con một. Tủ quần áo thì ba cái.
Cái đầu tiên mua hồi mới cưới. Gỗ công nghiệp, rẻ, nhưng dùng được. Vợ treo bên trái, tôi treo bên phải. Gọn gàng.
Cái thứ hai mua năm con gái lên ba. Nói là mua cho con, nhưng thật ra tôi nhét đồ tôi vào. Mấy cái áo sơ mi mua sale, mấy đôi giày chạy bộ mà tôi chạy được đúng hai lần rồi cất. Một bộ vest mặc đám cưới thằng bạn, từ đó treo đó.
Cái thứ ba mua tháng trước.
Vợ hỏi: "Mua chi nữa?"
Tôi nói: "Hết chỗ."
Vợ nhìn tôi. Không nói gì. Cái nhìn đó nặng hơn bất cứ câu nào.
---
Tôi không phải người tiêu hoang. Tôi tự nhận vậy.
Lương tháng ba mươi triệu. Không giàu, không nghèo. Đủ sống, đủ cho con đi học, đủ trả góp xe. Mỗi tháng dư một ít, bỏ tiết kiệm.
Nhưng cái "dư một ít" đó, nó không bao giờ nằm yên.
Tôi mua đồ.
Không phải đồ xa xỉ. Toàn đồ "có lý do".
Máy lọc không khí. Vì sức khỏe. Máy pha cà phê. Vì tiết kiệm hơn mua ngoài. Bộ dao bếp Nhật. Vì nấu ăn ngon hơn. Cái loa bluetooth. Vì nghe nhạc trong khi nấu. Cái tai nghe chống ồn. Vì cần tập trung khi làm việc.
Mỗi thứ đều có lý do. Mỗi thứ đều "cần".
Nhưng máy lọc không khí nằm góc phòng, đèn không sáng vì quên thay màng lọc từ sáu tháng trước. Máy pha cà phê dùng được hai tuần rồi tôi lại ra quán vì thích ngồi quán hơn. Bộ dao bếp Nhật vẫn trong hộp, vì dao cũ vẫn cắt được. Cái loa bluetooth hết pin, nằm trên nóc tủ lạnh. Cái tai nghe chống ồn thì con gái lấy đeo chơi, tôi cũng không đòi.
Mỗi thứ đều có lý do mua. Không thứ nào có lý do ở lại.
---
Thứ bảy tuần trước, vợ dọn nhà.
Cô ấy lôi ra một thùng carton dưới gầm giường. Trong đó có bốn cuốn sách tôi chưa đọc, hai cái sạc dự phòng, một bộ dụng cụ sửa xe đạp mà tôi không có xe đạp, và một cái đồng hồ thông minh còn nguyên seal.
Vợ đặt thùng giữa phòng khách.
"Anh nhìn đi."
Tôi nhìn.
"Anh thấy gì?"
Tôi thấy đồ. Đồ của tôi. Đồ tôi mua bằng tiền tôi kiếm.
Nhưng tôi hiểu vợ không hỏi vậy.
Cô ấy hỏi: tại sao?
---
Tối đó tôi ngồi một mình trong phòng khách.
Con ngủ rồi. Vợ cũng vào phòng.
Tôi nhìn quanh. Căn nhà hai phòng. Không rộng, không hẹp. Nhưng chật. Chật vì đồ.
Mỗi góc có một thứ tôi mua mà không dùng. Mỗi ngăn kéo có một thứ tôi quên mà không bỏ. Mỗi kệ sách có một cuốn tôi mua vì muốn trở thành người đọc nó, chứ không phải vì muốn đọc.
Tôi bắt đầu nghĩ.
Không phải nghĩ về tiền. Tiền thì vẫn đủ.
Tôi nghĩ về cái hành động mua.
Mỗi lần mua, có một khoảnh khắc rất ngắn, tôi thấy vui. Thấy mình đang tiến về phía trước. Thấy mình đang xây dựng một cuộc sống tốt hơn.
Nhưng cái vui đó, nó tắt nhanh lắm. Nhanh hơn cả thời gian giao hàng.
Rồi tôi lại mua thứ khác.
Không phải vì thiếu. Mà vì cái vui cũ đã hết.
---
Tôi nhớ hồi mới cưới.
Hai vợ chồng ở trọ. Phòng mười lăm mét vuông. Một cái tủ, một cái giường, một cái bàn.
Tối nào cũng nấu cơm trên cái bếp gas mini. Ăn xong rửa bát luôn vì không có chỗ để.
Vậy mà vui.
Vui thiệt. Không phải vui vì nghèo. Vui vì không có chỗ nào để nhét thêm thứ gì vào. Nên hai đứa chỉ có nhau.
Bây giờ nhà rộng hơn. Lương cao hơn. Đồ nhiều hơn.
Nhưng cái khoảng trống giữa hai người, nó cũng rộng hơn.
Vợ ngồi bên kia sofa, tôi ngồi bên này. Giữa hai đứa là mấy cái gối tựa tôi mua trên mạng, còn nguyên tag.
---
Tôi không biết lúc nào thì đủ.
Hồi lương mười triệu, tôi nghĩ hai mươi triệu là đủ. Hồi lương hai mươi triệu, tôi nghĩ ba mươi triệu là đủ. Bây giờ ba mươi triệu, tôi nghĩ nếu bốn mươi thì chắc sẽ đủ.
Cái "đủ" nó cứ chạy phía trước tôi. Tôi đuổi theo. Nó chạy tiếp.
Nhưng tối đó, ngồi nhìn cái thùng carton giữa phòng khách, tôi bắt đầu nghi.
Có khi cái "đủ" nó không chạy đi đâu cả. Có khi nó đứng ngay chỗ tôi đang ngồi. Chỉ là tôi nhìn không thấy vì quanh mình toàn đồ.
---
Sáng hôm sau tôi dậy sớm.
Lấy ba cái bao, bắt đầu lọc đồ.
Không dễ. Mỗi thứ tôi cầm lên, trong đầu đều có một câu: "Biết đâu sau này cần."
Câu đó, nó giữ tôi lại rất lâu.
Nhưng tôi nhìn lại. Cái "sau này" đó, nó không bao giờ đến. Tôi chờ nó ba năm, năm năm. Nó không đến.
Tôi bỏ được một bao.
Chỉ một bao. Không nhiều.
Nhưng khi buộc miệng bao lại, tôi thấy nhẹ.
Không phải nhẹ vì bớt đồ. Nhẹ vì lần đầu tiên, tôi không thêm vào.
Vợ đi ngang, nhìn cái bao.
"Bỏ hả?"
"Ừ."
Cô ấy không nói gì thêm. Nhưng tôi thấy cô ấy cười.
Lâu rồi tôi không thấy cô ấy cười vì một thứ tôi bỏ đi.
Chén trà của thầy đầy rồi. Sao còn rót thêm? Lòng con cũng vậy — đầy ắp thành kiến, làm sao chứa thêm gì mới?
Your cup is full. How can I pour more? Your mind is the same — so full of opinions, how can anything new enter?
— Thiền sư Nan-in, câu chuyện "Tách trà đầy"
Diễn giải
Interpretation
Có câu chuyện thiền kể về một ông giáo sư đến gặp thiền sư hỏi đạo. Thiền sư rót trà. Chén đầy rồi mà vẫn rót. Nước tràn ra bàn. Ông giáo sư la lên: "Đầy rồi, sao còn rót?" Thiền sư nói: "Ông cũng vậy. Đầu ông đầy ắp rồi, tôi rót thêm gì vào được?" Câu chuyện đó, nghe tưởng nói về kiến thức. Nhưng ngồi nghĩ lại, nó nói về tất cả. Cái tủ thứ ba cũng là cái chén tràn. Cái nhà hai phòng nhét ba tủ cũng là cái chén tràn. Cái đời người lương ba mươi triệu mà tháng nào cũng hết cũng là cái chén tràn. Không phải vì chén nhỏ. Mà vì mình cứ rót. Rót vì sợ trống. Rót vì thấy người ta rót. Rót vì quên mất rằng chén đã đầy từ lâu rồi. Muốn rót thêm thì phải đổ bớt. Mà đổ bớt thì ai cũng sợ. Sợ thiếu. Sợ mất. Sợ không bằng người. Nhưng cái nhẹ khi buộc miệng bao rác lại, cái cười của vợ khi thấy mình bỏ đồ đi. Mấy thứ đó không mua được.
There's a Zen story about a professor who visits a master to ask about the Way. The master pours tea. The cup fills up but he keeps pouring. Tea spills everywhere. The professor shouts: "It's full, why are you still pouring?" The master says: "You are like this cup. You're so full already, how can I pour anything more in?" That story sounds like it's about knowledge. But sit with it and it's about everything. The third wardrobe is the overflowing cup. A two-bedroom apartment stuffed with three wardrobes is the overflowing cup. A life earning thirty million a month with nothing left at the end is the overflowing cup. Not because the cup is small. Because we keep pouring. We pour because we're afraid of emptiness. We pour because we see others pouring. We pour because we forgot the cup was full a long time ago. To pour more, you have to empty some out. But emptying out scares everyone. Fear of lacking. Fear of losing. Fear of falling behind. But that lightness when you tie the garbage bag shut. That smile from your wife when she sees you letting go. Those things can't be bought.